InterviewBiograaf Hans Stolp

Op Rudolf Steiner valt niets aan te merken: ‘Hij is de grote meester die we in deze tijd nodig hebben’

Beeld Getty Images

Rudolf Steiner, de grondlegger van de antroposofie, is ‘de grote meester die we nodig hebben in deze tijd', vindt zijn biograaf Hans Stolp. Daar doen de beschuldigingen van racisme aan Steiners adres niets aan af, betoogt hij.

Vijfentwintig jaar geleden snuffelde Hans Stolp (1942) rond op een rommelmarkt in Heerenveen. Tussen afgedankt speelgoed en oud serviesgoed zag hij vier boeken liggen van de Oostenrijker Rudolf Steiner (1861-1925), grondlegger van de antroposofie, voor een gulden per stuk. Stolp besloot ze te kopen. Die avond begon hij te lezen en hij las de hele nacht door. Stolp: “Vanaf dat moment heb ik elke dag wel iets van of over Steiner gelezen.”

Recent verscheen Stolps boek over het leven, de invloed en de levensfilosofie van Steiner: ‘Rudolf Steiner. Stichter van een nieuwe cultuur’. “Mensen associëren Steiner vaak vooral met de vrije school, de biologisch-dynamische landbouw of de antroposofische geneeskunde”, zegt Stolp. “Die stromingen zijn gebaseerd op zijn visie. In alle drie is Rudolf Steiners doel duidelijk terug te zien: laten zien dat er een geestelijke wereld is, die ook doorwerkt in de mens en in de materiële wereld.”

Wat betekent dat?

“Steiner bepleit dat we ons niet alleen moeten focussen op de tastbare wereld. Hij gaat uit van een geestelijke wereld, waarmee we in contact kunnen komen door persoonlijke en geestelijke ontwikkeling. Op de vrije school staat bijvoorbeeld de ontwikkeling van het ‘unieke wezen’ van ieder kind centraal. Je creativiteit ontwikkelen en verbinding met de natuur ervaren is daarvoor net zo belangrijk als rationele kennis vergaren. In de biologisch-dynamische landbouw wordt de aarde niet alleen als fysieke planeet gezien, maar als een levend organisme met een ziel en een geest. En een levend wezen spuit je niet vol met landbouwgif. Een antroposofische arts kijkt niet alleen naar je lichaam, maar besteedt ook aandacht aan je ziel en geest.”

Antivaxxers, die hun kinderen niet laten inenten, beroepen zich vaak ook op antroposofische ideeën. Terwijl uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat je daarmee je eigen kind en andere kinderen in gevaar brengt.

“Je zal nooit een uitspraak van Steiner tegenkomen waarin hij zegt dat je kinderen niet moet laten inenten. Steiner schreef nooit voor. Hij zei wel dat kinderziektes een rol spelen in de ontwikkeling van een kind. Op basis van dat inzicht kun je zelf beslissen of je wel of niet laat vaccineren.”

Hans Stolp (1942) studeerde theologie en heeft jarenlang als radiopastor gewerkt. Tegenwoordig richt hij zich op het esoterische christendom, waarover hij tientallen boeken schreef en cursussen geeft.

Niet vaccineren is dus wel in lijn met Steiners werk.

“Ik vind dat je dat niet zo kunt zeggen, omdat voor hem de vrije keuze van de mens centraal staat.”

Stolp beschrijft in zijn boek dat Rudolf Steiner vanaf jonge leeftijd ‘helderziende ervaringen’ had, en ‘in contact stond met engelen en natuurwezens’. Na een studie aan de Technische Hogeschool in Wenen maakte hij het natuurwetenschappelijke werk van Goethe gereed voor uitgave. Later trouwde hij met Anna Eunike, een weduwe met vijf kinderen. Steiner zegt op zijn veertigste een ontmoeting met Christus te hebben gehad, waar hij niet veel over wilde delen, maar die een diepe indruk op hem zou hebben gemaakt.

Tijdens zijn leven was er al veel aandacht voor Steiners werk en werd de Antroposofische Vereniging opgericht. Stolp: “Steiner liet al in de negentiende eeuw zien: we zijn geen marionet van God of van wie dan ook, maar we zijn zelf verantwoordelijk voor hoe we ons leven vormgeven.”

Steiner geloofde in reïncarnatie?

“Absoluut. Als we in termen van reïncarnatie en karma denken, wordt volgens Steiner duidelijk dat we in dit leven te maken hebben met levenslessen die we in een vorig leven niet of onvoldoende hebben geleerd, en die nodig zijn voor onze verdere ontwikkeling.”

Zegt hij daarmee niet: als je een ellendig leven hebt, heb je dat aan jezelf te danken?

“Nee. Steiner bedoelt dat levenslessen, hoe zwaar soms ook, ons in staat stellen nieuwe inzichten en vermogens te ontwikkelen. Daardoor kunnen we groeien als mens. Maar Steiners visie op het leven is flink wennen; zijn inzichten vragen om een heel nieuwe manier van denken. En dan heeft hij zich ook nog eens uitgelaten over zoveel verschillende zaken – engelen, de invloed van planeten op mensen, pedagogiek, vrijheid, hogere werelden… Het valt bijna niet te overzien.”

Welk inzicht is essentieel om grip te krijgen op Steiner?

“Hij werkte het eeuwenoude drievoudig mensbeeld – lichaam, ziel, geest – op een nieuwe manier uit. Het lichaam bestaat volgens hem uit twee delen: het fysieke lichaam, dat spreekt voor zich, en het etherische lichaam, dat is onze levenskracht. De ziel hangt samen met ons ‘astrale lichaam’ en schenkt ons bewustzijn. Onze geest of ons ‘ik’ verbindt ons met de hogere geestelijke wereld, daardoor worden zelfinzicht, zelfbewustzijn en creativiteit mogelijk.”

Wat hebben we aan deze indeling?

“Het helpt je dieper inzicht te krijgen in situaties en gebeurtenissen. Mensen die een bijna-doodervaring hebben gehad vragen zich bijvoorbeeld af: hoe kan dat? Of in de coronacrisis willen we weten: wat betekent het precies om mensen op de ic alleen te laten sterven? De kerken geven ons geen antwoorden meer; wij kunnen niet meer geloven op de manier waarop onze overgrootouders dat nog konden. We willen dingen begrijpen, anders geloven we ze niet. Steiners visie zorgt ervoor dat zaken die lastig te vatten zijn, toch uitgelegd kunnen worden.

“Zo ontstaat ruimte voor een spirituele cultuur in deze materiële, rationele tijd. Bij een bijna-doodervaring verlaat een deel van het etherische lichaam samen met het astrale lichaam en de geest bijvoorbeeld tijdelijk het fysieke lichaam. En de manier waarop je sterft, is bepalend voor hoe je leven in de geestelijke wereld begint.”

In uw boek lijkt het alsof er niets op Steiner valt aan te merken.

“Dat valt er ook niet. Hij is de grote meester die we nodig hebben in deze tijd.”

Anderen uiten wel fikse kritiek op Steiner. Hij is veelvuldig beschuldigd van racisme.

“Wie het werk van Rudolf Steiner werkelijk kent, weet hoeveel respect en eerbied hij heeft voor de mens als individu. Ik zie de beschuldiging van racisme als een poging om Steiner buitenspel te zetten, zodat niet op de essentie van zijn werk hoeft te worden ingegaan.”

De commissie ‘Antroposofie en het vraagstuk van de rassen’ concludeerde in 2000 na onderzoek naar het volledige werk van Steiner dat hij zestien uitspraken heeft gedaan die als beledigend of (zeer) discriminerend ervaren kunnen worden. Zo schreef Steiner “zelfs de neger moeten we als mens zien” en “het witte ras is het toekomstige, het meest aan geest scheppende ras”. De gedachte dat Steiner hiermee een ‘rassenleer’ bepleit is onjuist, schreef de commissie, “omdat zijn reïncarnatiegedachte de idee dat het ene ras superieur zou zijn aan het andere doorbreekt”.

Bij leven had Steiner ook al te maken met tegenstand. In Stolps boek is te lezen dat hij uit de Theosofische Vereniging in Duitsland, waarvan hij voorzitter was, werd gezet wegens botsende ideeën. Daarna gaf hij in 1913 opdracht voor de bouw van het Goetheanum in Dornach, Zwitserland: een centrum voor de antroposofie.Stolp: “Toen het bijna klaar was, in 1922, brandde het op oudejaarsavond af. De brand bleek aangestoken te zijn. Het verlies van zijn levenswerk viel Steiner zwaar. Na de brand heeft hij altijd gezondheidsproblemen gehad en twee jaar later overleed hij.”

Steiner zag karma als diepere oorzaak hiervan, is te lezen in Stolps boek. Steiner zei dat wat hij wilde overbrengen op de leden van de Antroposofische Vereniging niet overeenkwam met wat zij dachten te begrijpen. Deze discrepantie zou volgens hem tot zijn dood geleid hebben.

Aan het einde van zijn leven had Steiner het gevoel dat hij niet helemaal goed begrepen was. Denkt u dat u hem wel goed begrijpt?

“Ik heb het gevoel dat ik een stukje van Steiners gedachtengoed te pakken heb, na 25 jaar studie. En met die studie hoop ik in mijn volgende incarnatie vrolijk verder te gaan.”

Lees ook:

Het Jeruzalem van de antroposofie

Hoe beïnvloeden een plek en het geloof op die locatie elkaar? Trouw onderzocht die vraag en reisde het land door. In een van de afleveringen: alles wat antroposofisch heet, is samengebald in Zeist.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden