Nieuw Christendom

Op pad met christelijke klimaatactivisten: ‘Zoals wij omgaan met de aarde is een dikke middelvinger naar God’

Rozemarijn van ’t Einde in discussie met omstanders. Beeld Bram Petraeus
Rozemarijn van ’t Einde in discussie met omstanders.Beeld Bram Petraeus

Ze noemen zich – soms in de verte – christen, en geven al zoekende een eigen interpretatie en vorm aan het christendom. Buiten de gebaande paden, los van hokjes en dogma’s. Wie zijn ze en wat delen zij? Vandaag: Christian Climate Action.

Pauline Weseman

Het is precies 12 uur zaterdagmiddag als theoloog en criminoloog Rozemarijn van ’t Einde (28) een sandwichbord omdoet en het zebrapad oploopt van de Eerste Constantijn Huygensstraat in Amsterdam. Ze gebaart ‘sorry’ tegen de automobilist die stilstaat voor rood licht en gaat zitten op het zebrapad. Binnen tien minuten staat er een toeterende sliert auto’s voor haar. “Wat een opstoot”, zegt een Amsterdamse hoofdschuddend. “Je zal haar maar net niet zien zitten, zeg. Ik ben ook voor het klimaat, maar moet dat nou zo?”

Fietsers en voetgangers maken foto’s en lezen Van ’t Eindes tekst: ‘Ik schaam mij wezenloos Nederlander te zijn #klimaatonrechtvaardigheid’. Op haar rug een oproep van klimaatactivist Alvin Munyasia uit Kenia: ‘Netherlands: pay off your climate debt’. De reacties variëren van schreeuwen, spugen, middelvinger opsteken, wijzen naar het voorhoofd en vastpakken van haar schouder tot mensen die ‘moedig’ en ‘goede actie’ roepen en haar handgeschreven briefjes aannemen: ‘Nogmaals mijn excuses dat nu juist u slachtoffer van mijn actie bent geworden en ik hoop voor u dat ik snel word gearresteerd. Alle goeds, Rozemarijn’.

Blikje chocomelk

Een automobilist die via de trambaan de ‘zitter’ passeert, stapt uit en giet scheldend een blikje chocomelk over haar heen. Van ’t Einde laat het gebeuren. Tegen de scheldende vrouw met een mandje op de fiets die later terugkomt om excuses aan te bieden, zegt ze: “Ik zie dat u ook wanhopig bent.” Benoem de emotie en er ontstaat ruimte voor gesprek, leerde ze als de-escalatievaardigheid in haar werk. De vrouw bindt iets in en benadrukt dat ‘dit niet de manier is’. “Pas goed op jezelf”, wil ze maar zeggen.

Van ’t Einde is een van de vijf actievoerders van de christelijke actiegroep Christian Climate Action (CCA). Met deze burgerlijke ongehoorzaamheidsactie ‘Rebellion of One’ blokkeren actievoerders de weg om van de G7-top aandacht te krijgen voor het persoonlijke verhaal in de klimaat- en ecologische crises. De actie is een initiatief van Extinction Rebellion (XR) en vindt tegelijk plaats op tientallen plekken in Amsterdam en andere Europese steden.

CCA Nederland, met twintig actieve leden, doet sinds haar bestaan in 2019 mee met acties van XR en onderneemt daarnaast zelfstandig acties, zoals kerkbesturen aanschrijven, educatie en lezingen geven en klimaatwakes houden.

CCA begon in Engeland in november 2018 en zit nu in zes landen. Kirsten Alblas (37), aanmeldcoördinator in de kinder- en jeugdpsychiatrie uit Utrecht, coördineert deze CCA-actie. “Ik ben al drie keer naar de wc geweest maar nu gaat het wel. Als zitter ben je zo kwetsbaar. Je hoopt dat het goed gaat.” Ze is ook een van de ‘bijstaanders’. Bij dreiging sta je dan naast de rebel, maant tot kalmte, filmt bewijsmateriaal. De CCA-actie vergde uren voorbereiding: trainingen volgen, scenario’s doorspreken en tekens afspreken bij een onveilige situatie.

‘Lekker, chocola’

Van ’t Einde voelt zich niet onveilig. Ze veegt de chocomelk met keukenpapier van haar gezicht. “Lekker, chocola.” Auto’s nemen een omweg via trambaan of fietspad. Loet Schilder, chauffeur van Bidfood, parkeert voor haar, belt de politie en wacht tot de politie arriveert om 12.40 uur. “Toch m’n laatste ritje, dus ik heb de tijd.” Hij vindt de actie sympathiek, maar ‘eigenaardig’. “Je kunt beter met een groep bij de Dam staan.”

Wanneer Van ’t Einde officieel drie keer het verzoek tot opstaan van de agent heeft geweigerd, volgt politie-assistentie, een arrestatie en wordt ze rustig in een politiebusje gesleept.

Kisten Alblas vindt het zelf ‘te spannend’ om te gaan zitten. “Met een vader als politieagent en een protestantse opvoeding zit het gevoel bij mij diep dat je niet ongehoorzaam mag zijn aan de overheid. Toch wil ik mij uitspreken.” Zij sloot zich aan bij CCA omdat ze het effect van de klimaatmarsen te mager vond. Haar geloof drijft haar. Alblas: “De schepping gaat eraan. Het is onze opdracht daarvoor te zorgen. Jezus was ook radicaal, veegde de tempel schoon, stond op tegen de overheid.” En, hoe reageert haar vader? “Hij zegt dat ik volwassen ben en mijn eigen keuzes mag maken, maar dat ik wel de consequenties draag en dat is terecht. Het mag niet wat we doen. We respecteren de arrestaties dus ook.”

Stille meditatie

Rond 13 uur, op de Overtoom, houdt Lisa Hilberink (24) een tweede zitactie. Die verloopt gemoedelijker. Ze staart in stille meditatie voor zich uit met de tekst op haar buik: ‘Ik ben doodsbang dat we te laat zullen zijn #klimaatcrisis’. De politie arresteert haar na ruim een kwartier.

De gevaarlijkste locatie is voor de derde zitter, op de Stadhouderskade voor het Rijksmuseum. Zitter ‘Steve’ (38) verorbert nog snel een banaan en twee boterhammen.

Om 13.45 uur installeert hij zich op het zebrapad met de tekst: ‘I’m sad because people in power keep blocking solutions for climate justice’. Omdat auto’s hier niet kunnen uitwijken, ontstaat meteen een verkeersinfarct. De verwachting van CCA dat mensen minder coulant reageren op een Engels-sprekende, gekleurde man zonder ID, komt uit; de Nederlandse Steve liet zijn ID thuis uit solidariteit met ongedocumenteerden.

Viermaal staat Steve zelf op, om hulpdiensten door te laten: twee ambulances, een brandweerauto en een ziedende vader die met zijn zieke kinderen onderweg zou zijn naar het ziekenhuis. Door alle anderen die Steve optillen, verplaatsen, omduwen en uitschelden, laat hij zich niet van de wijs brengen. Terwijl veel omstanders schrikken van de agressie, soms bijspringen, blijft Steve uiterst kalm. Ook bij de vrouw rond de zestig, die haar bumper woedend optrekt tot dertig centimeter voor zijn gezicht. Ook wanneer Steve blikjes krijgt toegeworpen. Ook bij de vrouw die hem vanuit haar Greenwheels-auto smeekt tot opstaan: “I’m on your side”.

Grote bedrijven

Op een volgend grimmig moment stapt een kortgeschoren vrouw van haar fiets en gaat naast Steve zitten, als steunbetuiging. Applaus. Na een paar minuten moet ze naar haar afspraak.

Haar naam? “Niet belangrijk”, roept ze gehaast. “Wat hij doet, dát is pas moedig.” Na een klein halfuur wordt ook Steve gearresteerd. Omstander Anthony Heineken ‘snapt het klimaatprobleem’ maar betwijfelt het effect van de actie. “Dit roept zoveel agressie op. Je moet bij de grote bedrijven zijn of de auto van burgemeester Femke Halsema vastzetten, maar niet dit.”

Rozemarijn van 't Einde op het zebrapad. Beeld Bram Petraeus
Rozemarijn van 't Einde op het zebrapad.Beeld Bram Petraeus

Napratend op het Museumplein is dat de vraag: is dit de manier? Alblas vindt nu van wel: “Iedereen is voor het klimaat, maar ze beseffen te weinig hoe urgent het is. Met een soloblokkade heb je meer impact op de omgeving dan in een anonieme groep.”

Van ’t Einde en Hilberink mogen van de politie rond 18 uur naar huis, Steve komt vanwege zijn niet meegenomen ID zondag om 14 uur vrij. Van ’t Einde is tevreden, overtuigd én ambivalent over de actie: “We willen belichamen en invoelbaar maken hoe urgent, ernstig en ontwrichtend de klimaatcrisis is. Dit is niet dé manier, maar we hebben geen andere. Vanuit mijn geloof wil ik zorgen voor de schepping, omzien naar wie zo lijden onder het klimaat. Wij moeten er als rijk land alles aan doen, maar ik voel me zo machteloos. Zo laks, respectloos en ondankbaar als wij omgaan met de aarde is een dikke middelvinger naar God toe. Dat vliegt me aan. We moeten ons kapot schamen. Overheid en kerken moeten zich hier duidelijker in opstellen.”

De echte naam van Steve is bekend bij de hoofdredactie.

Is de mens verantwoordelijk of God?

Christelijk klimaatactivisme behoort tot een minderheid, stelt Eva van Urk-Coster. Zij doet promotieonderzoek aan de Vrije Universiteit Amsterdam naar gedachten over ecologische verantwoordelijkheid vanuit de christelijke theologie. De relatie tussen klimaat en christendom is gecompliceerd. “Duurzaam handelen, dus afval opruimen, is niet zo controversieel, maar bij klimaatverandering wordt het spannend. Daar is veel scepsis, vaak met felle reacties, met name in de conservatieve, evangelische, orthodox gereformeerde hoek. Er is vooral moeite met het feit dat de mens verantwoordelijk is voor het klimaatprobleem. God heeft toch alles in zijn hand, zorgt voor de aarde? Er is angst voor maakbaarheid – wie ben jij als mens om zoiets groots te beïnvloeden – en voor klimaatreligie, het aanbidden van de natuur. Ook zien sommigen klimaatproblemen eerder als signaal van de eindtijd dan als een verantwoordelijkheid. En er komt toch een nieuwe hemel en aarde waarin God alles nieuw maakt.” In duurzaam gedrag is er geen verschil is met andere denominaties en niet-kerkgangers. “Blijkbaar leidt sober en matig leven vanuit dit geloof ook daartoe.” De laatste tien, vijftien jaar signaleert Van Urk-Coster een inhaalslag waarin het klimaat niet alleen maar linkse, vrijzinnige christenen raakt. “Langzaam komt naast het idee van de individuele relatie met God en jouw behoud en welbevinden – met de schepping slechts als decor – het besef dat de mens onderdeel is van de schepping en verantwoordelijk is.” Gevolg zijn veel nieuwe milieuorganisaties in kerken. “Heel mooi, maar nog te veel een hobby van sommigen dan dat het tot het hart van het geloof behoort.”

Verhalenserie

In deze verhalenserie gaat journalist en religiewetenschapper Pauline Weseman op zoek naar uitingen van een nieuw christendom buiten de gebaande paden. Parallel aan deze serie verschijnen in magazine Volzin interviews met voortrekkers van deze beweging.

Lees ook:

Nieuw christendom

Ze noemen zich – soms in de verte – christen, en geven al zoekende een eigen interpretatie en vorm aan het christendom. Buiten de gebaande paden, los van hokjes en dogma’s. Wie zijn ze en wat delen zij? In een eerdere aflevering in deze serie: de bewoners van christelijke leefgemeenschap De Huijberg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden