ColumnWelmoed Vlieger

Op Joe Bidens spiegel hangt een citaat van Kierkegaard waar de wereld groter van kan worden

‘Geloof ziet het best in het donker.’ Ik denk dat er veel waarheid in deze woorden schuilt. Geloof kan niet volledig worden begrepen in tijden van vrede, vooruitgang en geluk. Juist wanneer vrijwel alle hoop en perspectief zijn verdwenen en er geen logische reden is om door te gaan, kan plotseling het geloof doorbreken, als een helder licht in de donkere nacht.

Iets min of meer vergelijkbaars zullen ook veel mensen hebben ervaren toen Joe Biden vorige week de Amerikaanse verkiezingen won. Zeker, ook ik voel opluchting na vier jaren Trump – jaren waarin de weerbaarheid van het democratisch systeem een enorme dreun te verduren heeft gehad, al gebeurde het stukje bij beetje. Jaren ook, waarin de democratie wereldwijd verder onder druk is komen te staan en steeds vatbaarder is geworden voor autoritaire tendensen.

Toch had ik aanvankelijk ook de nodige bedenkingen bij de nieuwe president. Is deze op het eerste oog toch wat stille, fletse persoon wel in staat om het door polarisatie verscheurde Amerika weer bijeen te brengen? Weet hij de grimmige politieke sfeer in het land een andere kant op te duwen zonder de fout te begaan die Hillary Clinton eerder maakte, om de aanhangers van Trump als deplorables weg te zetten?

Onheil en lijden

Vorige week zag ik een al wat ouder interview met, toen nog, vicepresident Biden waarin hij tv-presentator Stephen Colbert vertelt dat hij troost vindt in het werk van de filosoof Søren Kierkegaard. Op de spiegel bij hem thuis hangt een briefje met een citaat van de Deense denker: ‘Geloof ziet het best in het donker’.

Voor Biden heeft het ­citaat een bijzondere betekenis. In 1972 kwamen zijn vrouw en hun kind om bij een auto-ongeluk. Ruim drie decennia later, in 2015, stierf zijn zoon Beau aan kanker. In diezelfde periode moest Biden zich als vicepresident staande zien te houden in de verziekte politieke cultuur van Washington DC, een cultuur die hem niet alleen verbijsterde, maar ook volledig vloerde.

Tja, en wat dan? Wat nu juist Kierkegaard scherp zag, is dat een rationele bron van hoop of troost geen soelaas biedt in tijden van uitputting en lijden. Wat dan overblijft, is de verwondering van het geloof: ‘Wanneer in de donkere nacht van lijden scherpzinnigheid geen handbreedte voor zich uit kan zien, dan kan geloof God zien, aangezien geloof het best ziet in het donker.’

Daarbij is het niet de bedoeling om het onheil, het lijden, het donker als zodanig aan te prijzen. Daar gaat het ook Kierkegaard niet om. Er is leed genoeg in de ­wereld. Mensen hoeven het niet op te zoeken. Maar het leed laat wel wat zien: namelijk waar het houvast niet en waar het wel te vinden is. Niet in uiterlijke zaken, niet in succes of een gerieflijk leven. Dat is uiteindelijk schijn. Door die schijn heen breken valt ons zwaar. Maar daarachter schuilt houvast, een grootsheid die ­reëler is dan onze broze dromen en uiteindelijk een ­genade die het leven op het spoor van liefde in plaats van eigenbelang zet.

Er valt heel wat te zien en om te vormen in het donker. Laten we hopen dat de wereld, en de Verenigde Staten er groter van worden.

Welmoed Vlieger (1976) studeerde wijsbegeerte en wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing aan de Universiteit van Amsterdam. Lees haar columns hier terug.

Lees ook:

Joe Biden is als katholiek vooral pragmatisch

Joe Biden is rooms-katholiek en maakt daar geen geheim van. Toch maakt dit hem niet automatisch aantrekkelijk voor al zijn geloofsgenoten. ‘Het natuurlijke bondgenootschap tussen de Democraten en de Amerikaanse katholieken bestaat niet meer.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden