null Beeld

BoekrecensieFilosofie

Op elke pagina zeker vijf holle tegeltjes met managementslogans

Frank Peters
Het juiste doen als niemand kijkt: Lessen uit de ethiek en filosofie voor integer leiderschap.
Boom; 237 blz. 29, 50

Over het boek

Reputatie-expert Frank Peters biedt de lezer in dit boek een stappenplan voor integer leiderschap, waarbij hij te rade gaat bij ‘tien vooraanstaande Nederlandse denkers’.

Uitstekende timing

De toeslagenaffaire, Sidney Smeets, Dion Graus, seksuele misstanden binnen Oxfam Novib, allerhande wantoestanden aan allerhande universiteiten, glurende medewerkers bij het Haga-ziekenhuis, AirFrance-KLM die na staatssteun bonussen wilde uitkeren, ABN Amro die ‘tekort schoot’ bij het tegengaan van witwassen - ga maar door. Als er ooit een goed moment was voor een boek over integer leiderschap en het belang van ethiek binnen organisaties was het nu wel. Aan de timing lag het dus niet.

#MeToo en ophoepelen

De forse impact van sociale media kan voor ‘bestuurders en bedrijven en organisaties zeer bedreigend zijn’. Een ‘ogenschijnlijk lokaal incident kan zich daardoor binnen 1 uur ontwikkelen tot een internationale ramp’ en voordat je het weet zit je midden in een ‘shitstorm’.

De positieve rol van dergelijke ‘rampen’ en ‘shitstorms’ blijft onderbelicht, net als het belang voor leiders (en auteurs) om het niet gelijk in die termen te benaderen. Peters schrijft dat ‘stakeholders’ anno 2021 ‘iedereen op de knieën kunnen krijgen’, alsof dat altijd zorgelijk zou zijn. Nergens in het hele boek wordt het ophoepelen van leiders als vorm van integer leiderschap benoemd. Behalve door geïnterviewde Leonie Heres, die terecht het ‘aanstellen van jonge mensen’ in leiderschapsposities noemt, alsmede reverse coaching ofwel bestuurders laten coachen door jonge mensen. Enige top-idee in dit boek.
Peters vervolgt: “Je bent al schuldig als je verdacht wordt. Dat liet niet alleen de coronacrisis zien, maar bijvoorbeeld ook discussies over #metoo.” Dat was het moment dat er nog maar één bal overbleef voor deze recensie.

Digitale schandpalen zijn problematisch, zeker. Maar als dit is wat je wilt zeggen over #metoo in een boek over moreel leiderschap, dan zakt de moed diep in de schoenen. Al helemaal wanneer je leest dat overal voor ‘hij’ is gekozen ‘omwille van de leesbaarheid’, wanneer inclusief de auteur negen mannen en drie vrouwen hebben bijgedragen, en wanneer ten slotte bij de uitleg van de term zorgethiek, waarbij zoveel vrouwen in de filosofie te citeren zouden zijn, nota bene Wittgenstein als bron wordt opgevoerd.

null Beeld

Purpose claimen: niet roepen maar doen!

Zomaar een van de vele slogans uit dit boek, en wel eentje waar het zelf opvolgen ervan het boek goed had gedaan. Dit boekt roept vooral heel veel, maar doet zelf bijzonder weinig om de purpose ervan voor haar stakeholders te realiseren. Een willekeurige greep: “Span jezelf actief in om integriteit in de organisatie te bevorderen”, het is “belangrijk dat topbestuurders zich laten zien en zich gedragen naar de afgesproken waarden”, je moet “doorpakken en perspectief bieden”, “Iedere relatie begint met luisteren naar de ander. Het is de basis!”
Op elke pagina staan zeker vijf zulke holle tegeltjes, stevig ingeklemd tussen nietszeggende formules, afkortingen en gratuite figuren. Als gevolg daarvan is de kans op comfortabel knikkende mannen van middelbare leeftijd op leiderschapstrainingen groot en de kans op daadwerkelijke verandering nihil.
Wat een boek over integer leiderschap nodig heeft zijn niet enkel voorbeelden maar verhalen - schurende, ingewikkelde verhalen. Verhalen waarbij de lezer niet kan helpen zich ongemakkelijk, verward en onzeker te voelen. Verhalen die vervolgens grondig worden doorvoeld en doorgewerkt. In navolging van Japke-d Bouma die bekend is om haar columns over onmogelijk hermetisch taalgebruik in organisaties, hebben we hier te maken met een ‘omgekeerde Japke’: een boek dat zo is platgeslagen dat je geen idee meer hebt wat er nu staat.

Redenen om dit boek niet te lezen

Geen. Ik heb er vertrouwen in dat dit boek prima zal verkopen - de hoeveelheid nietszeggend materiaal voor leiderschapscursussen en managementgoeroes is oneindig. Tragisch genoeg is binnen dat genre dit nog een boek van buitengewone klasse.

Redenen om dit boek wel te lezen

Het korte voorwoord van Alex Brenninkmeijer is oprecht het sterkste onderdeel van dit boek. Hij wijst terecht op de (on)deugdelijkheid van instituties en stelt de vraag op scherp wat de relatie is tussen instituties en de mensen hoog in de boom. Want, zo blijkt keer op keer, zelfs met de beste intenties blijven instituties vaak niet deugen. Ik heb ook geen enkele twijfel dat dit boek met een goed hart is geschreven, maar een goed hart is niet genoeg.

Lees ook:

De huidige Denker des Vaderlands Paul van Tongeren liet zich in deze krant kritisch uit over het moreel gehalte van het bedrijfsleven, waar volgens hem ‘de ethiek vervliegt'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden