Nieuw Christendom

Op bezoek bij een Christelijke yogales: ‘In de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest, aum’

Gist in Amsterdam tijdens een christ centered yoga, geleid door Marcel Bot.Beeld Bram Petraeus

Ze noemen zich – soms in de verte – christen, en geven al zoekende een eigen interpretatie en vorm aan het christendom. Buiten de gebaande paden, los van hokjes en dogma’s. Wie zijn ze en wat delen zij? Vandaag: raja christ centered yoga.

Het begin van de yogales, op een donderdagavond in de werfkelders van de Nieuwe Herengracht in Amsterdam, naast de Hermitage, doet in niets een Nederlandse primeur vermoeden. “Zit rechtop, sluit de ogen en laat je adem diep in je bekken zakken.” Acht jonge Amsterdammers zitten in losse kleding op een matje. Op de achtergrond borrelt en gist het bier Stoute Maria. 

Dit is de introductie van raja christ centered yoga van yogadocent Marcel Bot (55) uit Hoorn. Christelijke yoga ontstond in Amerika. “Daar is het groot, big business, vooral gericht op de fysieke kant. Ik voelde mij daar niet prettig bij.” In Denemarken ontdekte Bot hoe hij met de yogafilosofie als een vijfduizend jaar oud houvast beter Jezus kon volgen. Het doel van yoga – zelfrealisatie – vertaalt Bot als verbinding maken met Jezus en het goddelijke, je lichaam daarin meenemen. “Yoga helpt je er bewuster van te maken wie jij bent: een expressie van de goddelijke eenheid. Dat voel je als een energiestroom, een intense liefde in jezelf, in verbinding met anderen.”

Ondanks corona gaat de les door, net als de openingsweek van ruimte voor christelijke spiritualiteit Gist, waar deze les onder valt. Gist-bedenker Maarten Vogelaar (33) schrapte alleen de les improvisatietheater. Stille werkplek de GistBieb en de stiltemeditatie zijn al behoorlijk bezocht. En dat zonder promotie.

‘Ik wil openstaan voor zegeningen van andere religies’

De van oorsprong reformatorische Vogelaar vindt het ‘best wel spannend’ zo’n christelijke yogales. “Ik kom uit een milieu waar ik hier geheid gedoe over ga krijgen: dat je je in zou laten met krachten die niet neutraal zijn. Ik ben zelf ook kritisch, maar ik wil dit proeven en ervaren, openstaan voor zegeningen van andere religies. Bovendien bestond yoga al voor alle wereldreligies en overstijgt ze, net als Jezus. We hebben ons ook te verhouden tot de diversiteit van de wereld. Ik geloof dat de waarheid je vrij zal maken.”

Christ centered yoga blijkt voor iedereen een ontdekkingsreis. Op Bots vraag naar ervaring in reguliere yoga gaan bijna alle handen omhoog. Kunstdocent Leah de Lange (29) heeft meer ervaring, haar man, digitaal ontwerper Joshua (27) een paar maandjes, via een yoga-app, nadat de sportschool in maart sloot.

Lesgeven in deze tijd vergt extra lenigheid van de docent. In de deuropening tussen twee werfkelders, met in elk vier deelnemers op afstand, doet Bot de houdingen in beide richtingen voor. Alleen waar nodig duwt hij voorzichtig – ‘Ik heb tig keer mijn handen gewassen’ – iemand in de juiste houding. Er klinkt geen kuchje of gesnotter, alleen het gekletter van de regen door de afvoer.

De eerste christelijke hint is het Onze Vader dat Bot bidt op de ademhaling. “In de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Aum.” Bot houdt dat aum driemaal lang aan. Aum? “Ja”, zal hij na afloop verhelderen, “met deze klank verbind je je meteen met de goddelijke energie.” Niks onchristelijks aan. “De evangelist Johannes schrijft al dat het woord, of klank, God was.”

‘Val je om, probeer je het opnieuw. Ontspan’

Bot leest het bijbelverhaal waarin discipelen willen verhinderen dat kinderen bij Jezus worden gebracht. Jezus bestraft hen. ‘Laat de kinderen tot mij komen.’ Jezus’ oproep als kinderen te geloven, vertaalt Bot in kinderlijke speelsheid, het lesthema. “Doe elke houding met een glimlach. Verdwijnt die, dan ga je over een grens en doe je te veel je best. Speel. Laat je gedachten los. Val je om, probeer het opnieuw. Ontspan.”

Yogadocent Marcel Bot.Beeld Bram Petraeus

Het werkt. Het minste gewiebel of omvallen – ‘Zo, en dan nu beide benen de lucht in’ – leidt tot hilariteit. “En dan zwaai je in een vloeiende beweging naar voren. Hop”, doet Bot voor. “Jaja”, protesteert kunstenaar Berthel van het Goor (38) gespeeld en knipoogt naar zijn 33-weken zwangere overbuurvrouw Willemien van Berkum (36). Hun groepje valt lachend uit de houding, probeert het opnieuw. Bot lacht mee. “Ik plaag jullie een beetje.”

In de houdingen is het christelijke nog het meest herkenbaar in de kindhouding en neerwaartse hond: hoofd naar beneden, armen naar voren. Bot vraagt daarin een gebaar van overgave en nederigheid te maken. De boomhouding op een been, waarbij je de voet van het andere been tegen het bovenbeen zet en de handen in gebedshouding boven het hoofd houdt, verwijst naar Maria. “Maria wordt ook vaak afgebeeld als een boom, als verbinding met hemel en aarde”, vertelt Bot de groep, al bekent hij later dat de link ‘nog wat zoeken is’. Het lastige is dat de houdingen slechts onderdeel zijn van het yogapad. Dat bestaat uit acht stappen, het achtvoudige pad van Patanjali en begint met gedragsregels. Pas de derde stap zijn de houdingen, de asana’s. Bot: “Die dienen om de blokkades in het lijf op te ruimen, de energie te laten stromen en het lichaam open te maken voor zelfrealisatie.” Andere tussenstappen zijn ademhaling, focus en meditatie.

Alle schijnbaar losse christelijke elementen laat Bot in de afsluitende meditatie in een climax bij elkaar komen. Zonder het letterlijk te benoemen gaat hij de vijf energiepunten of chakra’s in het lichaam af, met de aandacht naar de ruimte tussen de wenkbrauwen, als een poort het lichaam in. Dan via de binnenkant van keel, borstholte, buikholte naar het bekken. “Breng je aandacht naar je bekken waar je kindzijn ook zetelt. Het speelt, lacht, is blij, ongedwongen en dartelend. Net zoals ze de kinderen naar Jezus brachten, opdat Hij ze zou aanraken, laat ook jij je aanraken, want wie dit niet ontvangt, niet gelooft als een kind, zal het Koninkrijk van God niet binnengaan.” Er klinken diepe, ontspannen zuchten. Bot pakt zijn gitaar bij het uitspreken van het Onze Vader. Afsluitend zingt hij in het sanskriet: ‘Vader, ik groet u’. Meteen daarna: “Ik vertaal het even, voor jullie je afvragen: wat zingt-ie nou?” Dan is de les van anderhalf uur voorbij.

‘Tijdens yoga denk ik God er vaak al bij en bid ik’

Leah strekt de benen. “Ik kan slapen.” Vooral de speelsheid trof haar. “Waar ik yoga doe, is het vaak zo serieus, geconcentreerd. Dit is met een glimlach, genieten. Ik hoef mijn best niet te doen.” Met yoga heeft ze geen moeite. “Als het maar goed is voor ziel en lichaam. Tijdens yoga denk ik God er vaak al bij en bid ik.”

Anderen staan al met een biertje na te praten. Kirsten Kalkman (30), ondernemer in zingeving en onderwijs, glundert: “God erbij denken wordt nu voor mij gedaan en in verbondenheid met anderen. Meer ontspannen, minder eenzaam.” De boomhouding van Maria raakte haar. “Ik stond daar als vrouw. Die kracht en mijn eigen schoonheid te voelen en dat te verbinden met het kind in je, kwam mooi bij elkaar.”

Bij het afscheid overwegen de meesten de cursus te doen. Theoloog Alexander Morea (36) is enthousiast. “Het nieuwe dat ik ervoer, ervaar je ook wanneer je in poëzie twee woorden samenvoegt tot iets nieuws. Dit overstijgt taal.”

Gist voor de opgejaagde mens

Studentenpastor en kerkelijk pionier Maarten Vogelaar droomde al jaren van Gist, ruimte voor christelijke spiritualiteit, maar richtte in 2015 eerst de religieus breed georiënteerde De Kwekerij op, inmiddels een goedlopende pioniersplek van de Protestantse Kerk Amsterdam. Daar leerde hij Amsterdamse millennials goed kennen, hun vragen over keuzestress, prestatiedruk en eenzaamheid. “Heel mooi, maar ik deed te veel concessies aan mezelf. Ik put uit de christelijke spiritualiteit en stiekem geloof ik dat de ontmoeting met God voor iedereen belangrijk is, maar dat klinkt als zieltjes winnen. Ontmoeting met God betekent voor mij dat er iets fundamenteels, van binnenuit verandert. Dat zie je in de natuur, dat alles sterft en opleeft, en in het paasverhaal. Gist staat voor die transformatie.” Omdat zijn sabbaticalreis verviel en de kelder van de protestantse diaconie vrijkwam, startte Vogelaar Gist nu al, met bierbrouwerij en broodbakkerij, een plek van spiritualiteit voor de mens onder druk. “Het gaat erom dat je naar binnen gaat en bewust wordt van Gods liefde waar je niet voor hoeft te presteren. Er wordt wel over gepredikt, maar de kerk heeft geen antwoord voor opgejaagde mensen, geen manieren voor focus van binnenuit. Dat is een training die je voor moet doen, zoals Jezus deed.” Daarom ook bierbrouwen en brood bakken. “Het is alledaags, aards, zintuiglijk. Je hebt tijd en geduld nodig. Het gist doet zijn werk, geeft smaak, maakt luchtig.” Gist wordt ondersteund door studentenorganisatie IFES, de Protestantse Kerk en Diaconie Amsterdam.

Verhalenserie

In deze verhalenserie gaat journalist en religiewetenschapper Pauline Weseman op zoek naar uitingen van een nieuwe, spirituele vorm van christendom die op steeds meer plekken voet aan de grond lijken te krijgen. Deze zoekers putten uit meerdere tradities, maar voelen zich het meest verbonden met het christendom, waar ze bijvoorbeeld via crises of oosterse meditatie opnieuw of voor het eerst bij uitkomen. De ervaring met God of het goddelijke, het mystieke, de stilte staat vaak voorop, boven het rationele en verbale. Parallel aan deze serie verschijnen in Volzin, magazine voor religie en samenleving, interviews met voortrekkers van deze beweging, zoals Maarten Vogelaar.

Lees ook:

Dit is christelijke meditatie: een gevulde stilte die omhult als een deken

Lees hier de vorige aflevering uit deze verhalenreeks: over christelijke meditatie.

Is er een nieuw soort christendom aan het ontstaan?

Simpel geschetst kende het Nederlandse christendom lange tijd twee tegenpolen: orthodox en vrijzinnig. Maar er zijn steeds meer aanwijzingen dat er een nieuw soort christendom aan het ontstaan is, dat zich niets meer van die oude tegenstelling aantrekt. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden