Bea Tilanus: ‘Kijk, hier in Zuid-Limburg is de sfeer: don’t ask, don’t tell.’

InterviewKatholieke transgenders

‘Ook transseksuelen zijn het evenbeeld van God’

Bea Tilanus: ‘Kijk, hier in Zuid-Limburg is de sfeer: don’t ask, don’t tell.’Beeld Geisje van der Linden

Twee transvrouwen moesten hun functies in de rooms-katholieke kerk gedwongen opgeven. De één bleef trouw kerkganger, de ander niet. ‘Van een ijsberg krijg je meer warmte dan van kardinaal Eijk.’

Het is alweer zo’n vijf jaar geleden dat Rhianna Gralike aantrad als penningmeester van de H. Norbertusparochie in Dronten. Maar haar inzet zou slechts van korte duur zijn. In de zomer van 2015, een half jaar na haar start, moest ze vertrekken, op last van kardinaal Eijk persoonlijk. De reden: Rhianna was vroeger man geweest en had haar geslacht laten veranderen. Dat was tegen de leer van de kerk.

“De pastoor was bij mijn aanstelling van alles op de hoogte en zag in mijn geaardheid geen probleem”, blikt Gralike terug. “Ik kreeg ook veel steun vanuit de parochie. Er is zelfs een online petitie opgesteld om mijn gedwongen afscheid aan te vechten. Maar het heeft allemaal niet mogen baten. Kardinaal Eijk stuurde mij een brief: eervol ontslag, zoals dat heet.”

Hoe wist het aartsbisschoppelijk paleis van haar geaardheid? “De deken uit Deventer, de lange arm van de kardinaal, kwam bij onze parochie op werkbezoek. Daarbij moet hij iets aan mij hebben gemerkt, aan mijn stem misschien. Daarna zal hij mij hebben gegoogeld en Utrecht op de hoogte gesteld.”

De prins op het witte paard werd een prinses

Gralike kwam zestig jaar geleden ter wereld als Richard, maar voelde zich altijd een meisje. “Mijn moeder heeft mij ook een aantal jaren als zodanig opgevoed. Later ben ik getrouwd met Mariëtte, met wie ik nog altijd samen ben. Als zij in verwachting was, had ik buikpijn. Zó graag wilde ik zelf zwanger zijn.”

In 2008 begon Gralike aan een langdurig transitietraject en uiteindelijk kreeg ze een geboorteakte en een paspoort met haar nieuwe naam. “Mariëtte had het aanvankelijk erg moeilijk met mijn wil om van geslacht te veranderen. Maar na veel praten, soms nachtenlang, kon ze het accepteren. Liefde overwint alles. Haar prins op het witte paard werd een prinses. Twee van mijn zoons noemen mij inmiddels Rie, de middelste houdt het op ‘pa’.”

Ze is nog wel lid van de kerk, maar komt er niet meer, hooguit met Kerst. “Het is te confronterend. Ik ben tot diep in mijn ziel gekrenkt. De pastoor is, in mijn ogen, uiteindelijk gaan draaien en twee leden van het kerkbestuur vonden het allemaal wel erg lang gaan duren. Ze zullen wel hebben gedacht: het is maar een transgender. Er speelde ook een kwestie over de kosten van de raadsman die mij adviseerde. Ik wilde een deel daarvan declareren bij de kerk, maar dat bleek niet mogelijk.”

Geen communie voor transgenders

Anders dan in de Protestantse Kerk in Nederland, waar transgenders sinds kort hun nieuwe naam kunnen laten bevestigen in een liturgische viering, is het voor katholieke transgenders niet mogelijk volop aan het kerkelijke leven mee te doen. De Nederlandse kerkprovincie zegt desgevraagd dat transgenders, ‘net als ieder ander’, welkom zijn in de mis, maar geen kerkelijke functies kunnen bekleden, omdat ze de leer niet in acht nemen, omdat ze hun ‘lichaam naar eigen inzicht veranderen van man naar vrouw of andersom’. Ook kunnen ze, vanwege die strijdigheid met de leer, de heilige communie niet ontvangen.

Aan haar twee audiënties bij kardinaal Eijk heeft ze evenmin goede herinneringen. “Op zich super, want hoeveel weerstand moest hij overwinnen om mij te ontmoeten? Maar inhoudelijk was het pijnlijk. Eijk vertelde mij dat ik geen goed katholiek was, omdat ik had gesneden in mijn vlees, wat volgens de Bijbel verboden zou zijn. Ik antwoordde dat ik gedoopt, gevormd en gehuwd was in de katholieke kerk, en mijn zaad niet had verspild. Hij bleef me consequent aanspreken als man. Van een ijsberg krijg je meer warmte dan van kardinaal Eijk.”

Rhianna Gralike: ‘Ik ben tot diep in mijn ziel gekrenkt'.Beeld Bram Petraeus

Gralike begrijpt nog steeds niet wat voor ‘kwaad’ ze kon in de Drontense parochie als ‘onbezoldigd penningmeester, zonder enige geestelijke ambitie.’ “Mensen zijn het evenbeeld van God, transseksuelen net zo goed. Mijn strijd”, benadrukt ze, “ging niet tegen religie, maar tegen het instituut.”

Van de kerk heeft ze afscheid genomen, van het geloof niet. “Het geloof geeft me grote houvast en steun. Ik bid en lees in de Bijbel. Voor mijn werk als bedrijvendokter ben ik veel op pad en dan gebruik ik de app ‘Bidden onderweg’. Ik probeer me als een goed christen te gedragen. Dat lijkt me het belangrijkst.”

Eva opgevoerd als manninne, precies zoals in de Statenvertaling

Zo’n kleine driehonderd kilometer van Dronten verwijderd, in het diepe zuiden van Limburg, ligt Mheer. Daar, in de St. Lambertuskerk, was transgender Bea Tilanus (57) voorgangster tijdens woord- en communiediensten. Ook deelde ze er de communie uit en stond ze op het altaar als lectrice. Allemaal voorbij sinds ze een klein jaar geleden de bons kreeg.

Aanleiding was een preek van Tilanus, waarin ze Eva opvoerde als manninne, precies zoals in de Statenvertaling. “Een manninne, eentje uit een man gebouwd, dat vond Adam het best bij hem passen”, schreef Tilanus in haar preek. “Een lid van de woord- en communiegroep meende, evenals bij nader inzien de pastoor, dat mijn preek niet zo geschikt was, waarna ik een nieuwe heb geschreven.”

“Maar”, vervolgt de cultureel antropologe, “ik vond mijn oude preek zo mooi dat ik die heb aangeboden aan dorpskrant D’r Klabatter, waar de pastoor in de redactie zit. Tot mijn grote verrassing werd mijn stuk november vorig jaar afgedrukt, en de reacties waren goed. Maar de woord- en communiegroep was boos en heeft mij vervolgens subtiel uitgezwaaid.”

Ze is ervan overtuigd dat haar ontslag verweven is met haar transseksualiteit. “Kijk, hier in Zuid-Limburg is de sfeer: dont’t ask, don’t tell. Je mag transseksueel zijn, zolang je er maar over zwijgt. Maar ik ben er heel open over, en ik denk dat mijn preek in D’r Klabatter de druppel was.”

Geen huwelijksmis, wel een heel mooie viering

Tilanus, educatief medewerkster van de kasteeltuin Oud-Valkenburg, woont sinds 1996 in het negenhonderd inwoners tellende dorpje. Dat was vier jaar na haar transitie van man tot vrouw –”als jongen was ik al niet weg te slaan uit de poppenhoek”. Met haar vriend, die ze eind jaren tachtig ontmoette, trad Tilanus in Mheer in het huwelijk. De kers op de taart was de dienst in een volle parochiekerk.

“Geen huwelijksmis, omdat de katholieke kerk mij, hoewel er vrouw in mijn paspoort staat, nog steeds als man beschouwt. Maar wel een heel mooie viering waarin onze relatie werd gezegend. Mijn man, die tweeënhalf jaar geleden is overleden, had volledig vrede met mijn transitie. Hij zei wel eens: ‘Ik ben homo- en Bea-seksueel’.”

Tilanus voelt zich geheel thuis in het dorp en de parochie. “Je moet in Zuid-Limburg weten waar de gevoeligheden liggen. Als je daar een beetje rekening mee houdt, heb je een goed leven. Katholiek zijn is hier een way of life. Mijn man is prins carnaval geweest, en dat feest begint in de kerk.”

‘Laat haar niet de naam van de parochie noemen’

Een van de gevoeligheden is de kerkelijke hiërarchie. “Toen twee jaar geleden mijn ‘Grote roze boek voor de katholieke kerk’ uitkwam en ik in interviews de naam van de parochie noemde, rinkelde bij de pastoor meteen de telefoon. De vicaris van het bisdom aan de lijn: ‘Laat haar niet de naam van de parochie noemen!’ Onze pastoor vat dat goed op, hoor. Hij waarschuwt me in zo’n geval met een laconieke glimlach: ‘Bea, de vicaris heeft gebeld, je bent weer over de schreef gegaan’. Als ik de parochie niet aanduid, val ik buiten de hiërarchische verantwoordelijkheid van het bisdom Roermond, en dan is er niets aan de hand. Ach, ik speel het spelletje met een vette knipoog mee.”

Tilanus geeft op haar manier het katholieke leven in Zuid-Limburg kleur. Ze is lid van de werkgroep kruisen en kapellen, loopt mee in de jaarlijkse dorpsprocessie en begeleidt in de Mariamaand mei het rozenkransgebed. Maar officiële functies in het kerkbestuur zitten er voor haar niet in, dat weet ze. “Dan zou ik moeilijkheden krijgen met de vicaris. Maar de kerk is voor mij veel meer dan het vervullen van een functie. Ik ga ter communie, en deel het geloof, vervat in die prachtige beeldtaal van de kerk.”

Lees ook:

‘Ik ben geen transgender, ik ben een vrouw!’

Trouw volgt al een paar jaar de transformatie van de gelovige transgender Matthea Benders van man tot vrouw. Zij is in afwachting van de finale geslachtsveranderende operatie en blikt terug op een roerige tijd.

PKN biedt als eerste kerk liturgie om transgenders in te zegenen

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) is sinds deze maand een van de eerste kerken ter wereld waar transgenders in een kerkdienst hun geslachtsverandering en naamsverandering kunnen laten zegenen. De kerk heeft teksten opgesteld die daarbij kunnen worden gebruikt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden