Black Lives Matter

Ook moslims roeren zich tegen racisme: ‘Wij hebben ook te maken met uitsluiting’

Demonstranten tijdens een Black Lives Matter-protest in Deventer. De aanwezigen willen zich uitspreken tegen discriminatie en systematisch racisme. Beeld ANP

Op de Black Lives Matter-protesten kwamen ook veel jonge moslims af. Zij voelen de noodzaak door hun eigen ervaringen met discriminatie. Niet alleen vanwege hun huidskleur, maar ook vanwege hun religie.

Na de reeks aan Black Lives Matter-demonstraties in Nederland, met als hoogtepunt het protest in de Amsterdamse Bijlmer vorige week, wordt de schaal waarop dit mensen raakt steeds meer duidelijk. Uit alle hoeken van de samenleving sluiten mensen zich aan. Ook onder jonge moslims krijgt de beweging veel bijval. Zij kampen al jaren met discriminatie, niet alleen vanwege hun huidskleur, maar ook vanwege hun religie.

Al doet het woord anders vermoeden, racisme kan zich ook tegen een religieuze groep richten. Tegen moslims, en ook tegen joden, zegt antropoloog Martijn de Koning van de Radboud Universiteit Nijmegen. “Antisemitisme is ook nooit weggeweest. Net als racisme tegen zwarte mensen en racisme tegen moslims kent dat een hele lange Nederlandse traditie. En bijvoorbeeld zwarte moslims en zwarte joden bevinden zich op het kruispunt van verschillende vormen van racisme.”

Fanatici

Racisme tegen moslims gaat uit van historisch gegroeide ongelijkheden en hiërarchieën, waarbij een dominante groep boven een minderheidsgroep staat, zegt De Koning. “Het gaat daarbij om een beeld of stereotype over moslims, dat op iemand geplakt wordt. En daarbij doet het er dan verder niet zoveel meer toe wie jij als individu bent. Zo bestaat van oudsher het idee dat joden en moslims fanatici zijn in hun geloof, en daarom een mogelijk gevaar vormen. Bij een van de verkiezingsdebatten bij RTL luidde een stelling letterlijk ‘de islam bedreigt de Nederlandse identiteit’. Stel je nu eens voor dat hier ‘het jodendom’ had gestaan? Ik mag hopen dat het land dan te klein is. Maar als het om moslims gaat, kan dat blijkbaar.”

Hoofddoek

Verbale en fysieke agressie richt zich met name op vrouwen die een hoofddoek dragen, blijkt uit onderzoek van het European Network Against Racism. Niet toevallig, zegt De Koning. “Een van de beelden die voor moslims lastig af te schudden zijn, is dat je als islamitische vrouw onderdrukt bent – de hoofddoek wordt bijvoorbeeld gezien als een teken daarvan. Het wordt gezien als anti-modern en on-Europees. Zo is het lichaam van de vrouw, of hoe dat eruit zou moeten zien, als het ware een soort grensmarkering geworden tussen moslims, die het doembeeld vormen, en Europeanen, die het ideaalbeeld vertegenwoordigen. Ook onder moslims zien we een sterke solidariteit met Black Lives Matter, uit principe en ook omdat racisme hen dagelijks raakt.”

Nourdin El OualiBeeld ANP

Nourdin El Ouali, voorman van de door de islam geïnspireerde politieke partij Nida, was bij de Black Lives Matter-demonstratie op de Erasmusbrug in Rotterdam.

“Ik stond daar niet als moslim of als politicus, maar in de eerste plaats gewoon als burger die solidair is met iedereen die in het systeem vastloopt. Een systeem dat mensen van kleur laat stikken, letterlijk en figuurlijk. Dat er veel jonge moslims waren, komt doordat we dat gevoel herkennen. Wij hebben ook te maken met uitsluiting, maar dan op basis van onze religie.

Natuurlijk is dat niet hetzelfde als racisme tegen zwarte mensen, maar het komt allebei voort uit superioriteitsdenken. Dat krijg je als je een geïdealiseerd zelfbeeld koestert dat je construeert ten koste van de ander. Vandaar dat die standbeelden van koloniale heersers ook pijn doen.

Nida

Nida is ontstaan vanuit een verzet tegen dit alles. En niet toevallig in Rotterdam, waar anti-islam sentiment hoogtij viert dankzij Pim Fortuyn. Hij heeft moslims en de islam op een ongekende manier geproblematiseerd. En dat is overgenomen door mainstream partijen als de VVD en het CDA. Er is een klimaat gecreëerd waarin het bijvoorbeeld heel onaantrekkelijk is geworden om een hoofddoek te dragen. Zo maak je het leven van een bepaalde groep op een subtiele manier bijna onmogelijk. Dat geldt trouwens net zo goed voor zwarte mensen die het haar in locks dragen.

Dit is niet pas na 9/11 begonnen. De Europese aversie tegen de ‘Mohammedanen’ is veel ouder. Vroeger was het idee dat Europa tenminste vroom was en de Oriënt losbandig, nu is het precies andersom. Maar het komt er altijd op neer dat moslims ‘de ander’ zijn, de absolute tegenpool van wie ‘wij’ zijn. Terwijl we in feite veel meer op elkaar lijken dan de politiek en media ons doen geloven.

Ik ken best veel witte mensen, vrienden ook, die dit alles heus snappen, maar die weinig bijdragen aan een oplossing. In dat filmpje van George Floyd zie je ook mensen toekijken, en niets doen. Zo laten witte mensen hun islamofobe of racistische familieleden vaak met rust. Het is te vaak: laten we het gezellig houden. Mijn witte vrienden zullen echt ongemakkelijke gesprekken moeten gaan voeren aan de keukentafel.”

Nawal Mustafa

Nawal Mustafa, jurist en promovendus aan de Vrije Universiteit Amsterdam, was bij de Black Lives Matter-demonstratie in Amsterdam.

“Ik zie het als mijn religieuze plicht om mee te demonstreren bij de Black Lives Matter-protesten. En ter plekke zag ik dat vele moslims met mij zich ook geroepen voelen om mee te doen. Prachtig, en super indrukwekkend. De dood van zwarte mensen brengt een bewustwording op gang, hoe vreselijk dat ook klinkt. Het is natuurlijk al fucking absurd dat we überhaupt ‘Black Lives Matter’ moeten roepen.

In mijn hoofd maal ik al weken over de vraag: waarom moeten zwarte mensen dood? Waarom wordt hun leven niet waardig geacht? Het is belangrijk om naar de geschiedenis te kijken. Als het gaat over racisme in Europa, dan heeft dat zijn wortels in de tegenstelling tussen christenen en niet-christenen. Eeuwenlang was de christen degene die gered was, en degene die gered moest worden, was de wilde heiden. Later, na 1492, door kolonisatie, slavernij en imperialisme, werd huidskleur een vehikel van racisme.

'De ander’

Maar religie bleef altijd een rol spelen bij wie wel en niet tot de categorie van mens werd gerekend. Of zachter uitgedrukt, wie ‘de ander’ was – heel lang waren dat de joden en de moslims. Voorheen was het de jood die niet te integreren was in de samenleving. Dat was de ander, de wilde, in ons midden. Nu is het de moslim die zogenaamd onaanpasbaar en bedreigend is.

Ik ben een zwarte moslima, en dit is ook mijn samenleving, waarover ik iets te zeggen heb: over wat er anders kan, beter kan. Dat tot uiting brengen voelt heel bevrijdend. Om me heen zag ik veel zwarte moslimvrouwen, van Surinaamse en Somalische komaf, en ook witte bekeerlingen, die hetzelfde deden. Zie het als een kantelpunt, waarbij we ons gezamenlijk uitspreken tegen geweld en discriminatie die minderheden wordt aangedaan. Binnen de islamitische gemeenschap is er trouwens ook nog van alles te doen tegen racisme. Maar als het gaat om de pijn die we hebben is het niet of-óf, maar én-én. Dat er zoveel verschillende mensen waren, gaf me daarom hoop.”

Lees ook:

Hollandse moslimhaat: op internet is alles geoorloofd

Op internet zwelt de haat tegen moslims aan. Het gaat er zeer hard aan toe, ondanks pogingen om extreme uitingen te verwijderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden