Coronacrisis

Ook kerken kregen coronasteun: ‘Wij zijn ook een vorm van bedrijf. Als de regeling er is, kan je die gebruiken’

Door de coronacrisis liepen bij veel kerkgemeentes de inkomsten uit onder meer de collecte terug. Beeld Hollandse Hoogte
Door de coronacrisis liepen bij veel kerkgemeentes de inkomsten uit onder meer de collecte terug.Beeld Hollandse Hoogte

Ook kerken, met name katholieke, hebben met succes een beroep gedaan op de financiële steun van de overheid. Zij hebben het geld gebruikt om de salarissen van kosters, beheerders en ander niet-geestelijk personeel door te betalen tijdens de lockdown.

De bedragen lopen sterk uiteen. De Titus Brandsma-parochie in Oss krijgt 2340 euro, de Heilige Martinus in Venlo ruim 16.000 euro, de Heilige Johannes Evangelist in Den Bosch kan op ruim 28.000 euro rekenen. Opgeteld gaat het voor de naar schatting honderd parochies die geld kregen al gauw om vier ton. Protestantse gemeenten komen veel minder voor op de lange lijst. Ook daar zijn er behoorlijke verschillen. De gereformeerd vrijgemaakte kerk in Nijmegen krijgt ruim 3300 euro, de Protestantse Gemeente Amersfoort zo’n 12.000 euro.

Voor veel katholieke kerken is de nood hoog, zegt Matheu Bemelmans, woordvoerder van het bisdom Roermond. Daarom hebben de gezamenlijke bisdommen bij het bekend worden van de steunregeling van de overheid, een brief gestuurd aan de parochies waarin precies werd uitgelegd hoe ze de aanvraag moesten indienen. Er is volgens hem wel discussie geweest over de vraag of de kerk een beroep moest doen op de staat, maar “voor veel parochies is de tegemoetkoming van levensbelang”, zegt Bemelmans. “En wij zijn toch ook een vorm van bedrijf. Als de regeling er is, kan je die gebruiken.”

In zijn eigen bisdom schrijft naar schatting driekwart van de parochies rode cijfers. “En daar kwam corona nog bovenop.” Doordat vieringen niet doorgingen, misten de parochies inkomsten uit de collecte. Hij wijst ook op de kaarsenverkoop die stil lag, uitgestelde bruiloften, verhuur aan verenigingen die werd stopgezet. “Het zijn allemaal geen gigantische bedragen, maar de kosten liepen wel gewoon door. De koster, de organist, de vrouw die het secretariaat doet, de huishoudster, ze moeten allemaal worden betaald.” Dat geldt ook voor de priester, maar geestelijken, ook dominees, zijn uitgezonderd van de NOW-regeling.

In het begin van de crisis leek alles in elkaar te storten

Protestantse kerken maakten sporadisch aanspraak op de regeling. En dat terwijl de Protestantse Kerk in Nederland zich er volgens directeur Jurjen de Groot wel hard voor heeft gemaakt dat kerken ook onder de regeling zouden vallen. “In het begin van de crisis leek alles in elkaar te storten, ook de kerk”, zegt De Groot. Dat is meegevallen, het collectegeld is in de PKN behoorlijk op peil gebleven, aldus de directeur.

De grootste klap zit in de verhuur van gebouwen en zalen. Dat heeft ook de Protestantse Gemeente in Amersfoort gemerkt, zegt penningmeester Wim Oosterom. Met name de monumentale Sint-Joriskerk zag de inkomsten van bruiloften, begrafenissen en congressen stokken. De Amersfoorts gemeente liep 120.000 euro mis, tegenover drie ton aan kosten voor de beheerders. “Zij blijven gewoon in dienst, ook al hadden ze weinig te doen.”

Voordat de aanvraag werd ingediend, heeft de penningmeester alle negen wijkgemeentes in Amersfoort geraadpleegd. Hij weet dat overheidssteun gevoelig ligt bij de kerkelijke achterban: “We zijn gewend zelf de broek op te houden. Vanuit ons maatschappelijke bewustzijn zeggen we vaak: andere organisaties hebben het moeilijker. Maar we betalen ook netjes belasting, en het is ook mooi als je een stukje gecompenseerd kan krijgen.”

Psychologisch willen kerken vaak niet bij de overheid aankloppen

Directeur De Groot herkent die terughoudendheid van PKN-gemeentes om bij de overheid aan te kloppen. “Psychologisch willen kerken dat vaak niet.” Die schroom is nog vergroot, nu recent is gebleken dat de PKN een miljard euro aan reserves heeft. Hij heeft gemeentes ook daarom gewaarschuwd dat ze rekening moeten houden met de beeldvorming, en dat reserves er zijn om in tijden van nood aan te spreken. PKN-gemeentes kunnen ook een beroep doen op een eigen noodfonds. Daar is nog geen gebruik van gemaakt.

De Groot vindt overigens dat de overheid zou moeten bijspringen bij het onderhoud van kerken die last hadden van inkomstenderving door corona. “Voor monumentale gebouwen met een maatschappelijke functie kunnen wij niet alleen opdraaien.” Via het overlegorgaan van religieuze organisaties, het CIO, dringen kerken aan op een aparte regeling voor dit doel.

Lees ook:

Ongeveer 140.000 bedrijven vonden tijdens de lockdown de weg naar het subsidieloket

Behalve KLM en Booking.com vonden ook wokrestaurants en brillenwinkels de weg naar het subsidieloket in de coronacrisis. Ongeveer 140.000 aanvragen voor overheidssteun werden goedgekeurd.

Protestantse kerken zitten op zak met geld

Maar liefst een miljard euro aan vermogen hebben protestantse kerken in Nederland opgebouwd. Dat zouden ze moeten inzetten voor vernieuwing van de kerk, bepleit een commissie. ‘De kerk is geen beleggingsfonds.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden