null Beeld
Beeld

In de schaduw van de minaretEildert Mulder

Ook de islam heeft te maken met secularisering, en dat is niet zo raar

“De islam is een godsdienst van terreur en ­huichelarij, die vrouwen veracht en onderdrukt.” Niet een westerse islamofoob velt dat vonnis maar de Koeweitse zangeres ­Ibtisam Hamid, bekend onder de artiestennaam Basma al-Kuwaiti (Koeweitse Glimlach).

Ze voegde aan haar tirade, vorige week op Twitter, nog een zinnetje toe dat pas echt als een bom insloeg: “Met trots zeg ik dat ik joods ben”. In haar videootje geeft ze ook de Koeweitse monarchie een pak slaag. Onduidelijk is of ze nog in het sjeikdom is. Het was de tweede schok die dit jaar Koeweit trof. In januari meldde een tv-omroeper dat hij christen was geworden.

Lang leek het alsof de islam immuun was voor secularisering en uittreding. Maar de laatste jaren zijn er berichten over het tegendeel, in schril contrast tot gelijktijdig nieuws over radicalisering. In Iran zou protestantisme veld winnen. In Turkije ruilen veel jongeren de ­islam in voor een neutraal godsgeloof: deïsme. En in Egypte doet president Sisi bezorgd over ‘moskee-ver­lating’.

Weinig wees erop dat Ibtisam ooit de islam zou verlaten. De Koran kent ze uit haar hoofd. Op zeker moment dacht ze zelfs dat God kunst verbood en brak ze haar carrière af. Sinds vier jaar zingt ze weer. En nu omarmt ze de joodse godsdienst. De reacties variëren van doodsbedreigingen tot begrip, gezien het stuitende wangedrag van moslimextremisten.

Zo slecht was de relatie tussen joden en moslims niet altijd

Misschien is Ibtisams overstap vanuit een ruimer historisch perspectief minder groot dan hij lijkt. De emotie over Israël heeft in de moderne tijd het beeld bepaald, maar zo slecht was de relatie tussen joden en moslims niet altijd. Mozes is een hoofdpersoon in de Koran. Imams preken over de uittocht van de Israëlieten uit Egypte. De tendens van Mohammeds biografieën is anders. Daarin laat de profeet massamoorden plegen op joodse stammen. Maar dan heb je opeens dat wonderlijke ­Algerije, waar een Berberse priesteres, de kahina, een icoon is. Volgens de overlevering was ze van het joodse geloof. Ze hield in de zevende eeuw de moslimlegers decennialang tegen. Bijna werd ze, als de verhalen historisch zijn, de Karel Martel van Noord-Afrika. Een joodse vrouw die de islam de voet dwars zette, nu de trots van een land waar diezelfde islam staatsgodsdienst is.

Wel moesten joden net als christenen hun plaats kennen in de moslimwereld: op de tweede rang. Volgens de beroemde islamgeleerde Bernard Lewis hadden joden in de moslimwereld het nooit zo goed als hun geloofsgenoten in Europa, maar ook nooit zo slecht. Geen gelijke rechten maar evenmin het soort ellende dat kon uitmonden in een holocaust.

Tekenen van een kentering

Soms was er lotsverbondenheid. De Spaanse inquisitie ging na de reconquista, de christelijke overwinning in Spanje op de islam, even hard tekeer tegen joden als tegen moslims. Spaanse joden waren welkom in het ­Ottomaanse Rijk. Een dieptepunt veroorzaakte de stichting van Israël. Sindsdien zijn de meeste Arabische joden verdreven of geëmigreerd naar Israël, Europa of Amerika. De laatste jaren waren er kleine tekenen van een kentering. In Saudi-Arabië had een roman met een sympathieke joodse vrouw als hoofdpersoon veel succes. Ook een tv-serie over een joodse vrouw viel op. En nu dus de bekeerde zangeres in Koeweit.

De toenadering tussen Israël en Arabische Golfstaten is realpolitik, gevoed door angst voor Iran. Maar in de moslimwereld speelt iets diepers: een hunkering naar radicale verandering, wat die ook mag zijn. Heel sterk moet dat gevoel bij Ibtisam hebben geleefd.

In de rubriek In de schaduw van de minaret leest u bespiegelingen over de islamitische wereld van Eildert Mulder, arabist en oud-redacteur van Trouw.

Lees ook:

Arabische wereld leerde jodenhaat van het Westen

Israël moet vernietigd, Joden zijn criminelen. Het antisemitisme van moslims in het Midden-Oosten is ‘enorm’, zegt Hans Jansen. Een gesprek over Jansens studie ‘Van Jodenhaat tot zelfmoordterrorisme’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden