Oorlog

Ook behoudende protestantse kerken belijden schuld voor nalatigheid om op te komen voor Joden

Kristalnachtherdenking in de Obrechtsjoel. Aan het woord: Ds. Rene de Reuver.Beeld Patrick Post

In grote delen van protestants Nederland wordt zondag schuld beleden voor tekortschieten in de oorlog. Maar er zijn wel verschillen tussen de twee verklaringen die kerken gebruiken. 

In behoudende protestantse kerken wordt zondag tijdens de kerkdienst schuld beleden voor nalatigheid in de oorlog om op te komen voor Joden. Anders dan in de verklaring van vorige week van de Protestantse Kerk in Nederland, gaat het niet alleen om het falen van de kerkleiding, maar ook om dat van gelovigen zelf.

“Het past de kerken om nu gezamenlijk tegenover God schuld te belijden voor haar passieve houding bij de deportatie van het Joodse volksdeel in onze samenleving”, aldus de verklaring, die de houding van de kerken op de rechtervleugel in het algemeen ‘neutraal’ noemt.

Een initiatiefgroep van kerkleden heeft de verklaring opgesteld. De Christelijk Gereformeerde Kerken, de Hersteld Hervormde Kerk en de Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk hebben de schuldbelijdenis onderschreven. Ze hebben de honderden plaatselijke kerken gevraagd de tekst zondag te gebruiken in dienst. Ook leden van de gereformeerd-vrijgemaakte kerk en de Nederlands Gereformeerde hebben zich aangesloten.

Schuldbelijdenis in de dienst

De woordvoerder van de initiatiefgroep, de Sliedrechtse christelijk-gereformeerde predikant Pieter de Boer, leest de verklaring voor in de avonddienst. Hij hoort ‘links en rechts’ van zijn collega’s dat zij de schuldbelijdenis in de dienst een plek geven, maar exacte aantallen heeft hij niet.

De schuldbelijdenis komt een week na die van de Protestantse Kerk in Nederland (waar de Gereformeerde Bond overigens deel van uitmaakt). Op die PKN-verklaring is vanuit het voormalige verzet felle kritiek genomen. Met name kinderen van protestantse verzetshelden misten erkenning. De moed van protestantse verzetshelden wordt wel benoemd, maar, zei secretaris René de Reuver: “Dit is een schuldbelijdenis van het instituut kerk voor het instituut kerk”. De PKN heeft de kerken gevraagd de tekst morgen te gebruiken in de dienst.

Accent op falen van de leiding van de kerken én kerleden

Ook in de schuldbelijdenis die de behoudende predikanten morgen uitspreken, ligt het accent op het falen van de leiding van de kerken. Maar zij belijden óók schuld voor de houding van leden van de kerk: “Wij zijn nalatig geweest toen opgejaagde Joodse medeburgers bij ons een schuilplaats zochten en wij onze huizen gesloten hielden.”

De opstellers hebben wel contact gehad met de PKN, maar besloten is beide verklaringen los van elkaar te laten bestaan. De geschiedenis van de kerken verschilt. Over het algemeen gold in de oorlog: hoe behoudender de kerk, hoe meer het gezag van de overheid werd geaccepteerd – ook dat van de nazi’s. “Veel predikanten op de rechterflank zijn passief geweest of hebben de bezetting geaccommodeerd”, zegt De Boer. “Dat had ook gevolgen voor de gelovigen: als hun eigen dominee zich niet verzet, waarom zouden zij dan opstaan?”

Niet met een vingertje wijzen

Hij benadrukt dat kerken nu niet met een vingertje willen wijzen, maar zich voornemen niet dezelfde fouten te maken. De initiatiefgroep heeft de verklaring donderdag voorgelezen en aangeboden aan de Israëlische ambassadeur Naor Gilon, zoon van een overlevende van de Holocaust.

Lees ook : 

Kerken erkennen schuld voor falen voor en tijdens oorlog

De voorlopers van de Protestantse Kerk in Nederland hebben in de oorlog gefaald bij de bestrijding van antisemitisme. Daarvoor belijdt de kerk schuld.

Waar kwam de schuldbelijdenis van de PKN vandaan? Een reconstructie

De Joodse gemeenschap had begin dit jaar kritische vragen bij de plannen van de Protestantse Kerk in Nederland schuld te belijden voor haar rol voor, in en na de oorlog. Zondag sprak PKN-scriba René de Reuver de verklaring uit. Een reconstructie in drie delen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden