ReportageOns' Lieve Heer op Solder

Ons’ Lieve Heer op Solder krijgt geen subsidie: ‘Amsterdam gooit deel eigen geschiedenis overboord’

Directrice Birgit Büchner: ‘Ik begrijp dit met de beste wil van de wereld niet’.Beeld Patrick Post

Het voortbestaan van Ons’ Lieve Heer op Solder, het Amsterdamse museum rond een voormalige huiskerk, staat op het spel nu de subsidie wordt ingetrokken. ‘Bij de vorige ronde werden we nog geroemd om ons vakmanschap.’

Eigenlijk zou ze op vakantie moeten zijn, maar directeur Birgit Büch­ner loopt gewoon door ‘haar’ mu­seum dat net de deuren geopend heeft. Druk pratend geeft ze een rondleiding. In het nieuwe gedeelte van Ons’ Lieve Heer op Solder wijst ze op enorme foto’s aan de muur van zo te zien jonge mensen. “Deze installatie is gemaakt door leerlingen van Amsterdamse vmbo-scholen, draait om identiteit en heet ‘See me, Hear me, Meet me’. Hoe tolerant vinden deze jongeren de stad, zichzelf en elkaar?”

Even verderop staat Büchner voor een kaart met daarop de voormalige rooms-katholieke huiskerken van Amsterdam. Ze wijst Ons’ Lieve Heer op Solder aan. “We zijn bezig een speciale huiskerkenwandeling te maken. Ik hoop echt dat we daar de kans nog voor krijgen. Alles is nu onzeker geworden. Om te beginnen heb ik mijn vakantie maar geschrapt. Er is werk aan de winkel. “

Vorige week kreeg Büch­ner een mail van het Amsterdamse Fonds voor de Kunst (AFK) met de mededeling dat Museum Ons’ Lieve Heer op Solder zijn subsidie van ruim 600.000 euro per jaar zou verliezen. “Andere organisaties kregen eerst geld toegewezen en toen onze toekenning aan de beurt was, was het geld op. Ik was verbijsterd. Het Fonds was op punten heel positief over ons ondernemingsplan. Bij de vorige subsidieronde, vier jaar geleden, roemde het AFK de uitbreiding van het ­museum nog om het getoonde vakmanschap.” In vier jaar tijd loopt het mu­seum in totaal 2,4 miljoen euro mis. Büchner: “Ons’ Lieve Heer op Solder is al tientallen jaren een kwaliteitsinstituut. Ik begrijp dit met de beste wil van de wereld niet.”

Relevant verhaal over tolerantie en Amsterdam als inclusieve stad

Als de subsidie van het AFK inderdaad wegvalt en er geen oplossing wordt gevonden, is de kans groot dat Ons’ Lieve Heer op Solder in 2021 moet sluiten. Dat ligt niet alleen aan het mislopen van de subsidie. Vanwege de coronacrisis was het museum enkele maanden ­gesloten en na de heropening zit het bezoekersaantal nog maar op 30 procent van wat het vorig jaar was. “We lopen tonnen aan entreegeld mis.”

Terwijl om haar heen de eerste bezoekers beginnen aan hun tocht door het museum die uiteindelijk zal eindigen bij die zeventiende-eeuwse kerk op zolder, legt Büch­ner in het museumcafé uit waarom sluiting van Ons’ Lieve Heer op Solder een ramp voor Amsterdam zou betekenen. Volgens haar is er geen andere culturele organisatie in de stad die zich richt op religieus erfgoed. Het museum vraagt aandacht voor Amsterdam als multireligieuze stad. “Dan gaat het om vragen als hoe je een constructief gesprek kunt voeren over religieuze diversiteit en hoe je jongeren daarbij betrekt. Daar hebben we aan gewerkt met scholen en andere partners in de stad. Zo organiseren we wandelingen voor scholieren langs allerlei gebedshuizen. Wij koesteren het verleden, maar de zolderkerk vertelt een nog altijd relevant verhaal over tolerantie en Amsterdam als inclusieve stad.”

Potten en pannen in een beerput

We lopen de bezoekers achterna en komen in het grachtenpand waarin de katholiek Jan Hartman in 1662 op zolder over de volle breedte een huiskerk liet bouwen. In de voormalige keuken van het huis staan allerlei zeventiende-eeuwse potten en pannen die bij de vernieuwing van de fundamenten in een beerput onder het pand werden aangetroffen. Büchner zegt overweldigd te zijn door de steun die het mu­seum kreeg sinds de onheilstijding van het AFK. Een petitie die oproept tot behoud van Ons’Lieve Heer op Solder was gisteren al bijna negenduizend keer ondertekend, er werd al ruim elfduizend euro aan giften ingezameld en er kwam steun van de bisschop van Haarlem-Amsterdam.

Een van de oudste musea

Het Museum Ons’ Lieve Heer op Solder behoort samen met het Rijksmuseum tot de oudste musea van Amsterdam. Nadat de protestanten in 1578 de macht hadden overgenomen in de stad, konden katholieken hun geloof niet meer in het openbaar belijden. In 1661 werd in opdracht van de katholieke koopman Jan Hartman in zijn huis aan de Oudezijds Voorburgwal op zolder daarom een huiskerk gebouwd die aan de heilige Nicolaas werd gewijd. In 1888 werd het als museum ingericht. Ons’ Lieve Heer op Solder trekt jaarlijks ruim honderdduizend bezoekers. Vijf jaar geleden werd het museum nog met steun van de Gemeente Amsterdam grondig gerestaureerd en uitgebreid.

Het museum kreeg er ook nieuwe vrienden bij uit onverwachte hoek, zoals Geen Stijl. Die website staat bepaald niet bekend om haar liefde voor gebedshuizen. Geen Stijl en andere nieuwe vrienden vielen over een passage uit het adviesrapport van het AFK. Ons’ Lieve Heer op Solder’ zou onvoldoende inzetten ‘op het werven van mensen van kleur en/of met een totaal andere dan een Nederlandse achtergrond’. Dat wekt de indruk de subsidie wel zou zijn toegekend, als het personeelsbestand van het museum meer divers zou zijn geweest. Büchner: “Wij denken als culturele sector na over diversiteit en inclusie. Dan gaat het over publiek, programmering, personeel en onze partners. Als je kijkt naar ons programma ‘Voices of tolerance’ waarin de ontmoeting centraal staat, en naar de wandeling langs gebedshuizen, dan zitten we vanuit onze missie op het goede spoor. Natuurlijk moet dit alles terug te vinden zijn in ons personeelsbestand. We zijn er nog niet, van de 22 personeelsleden is ongeveer een kwart divers. ”

Uiteindelijk komen we op de warme zolder, waar de kerk er rustig bij ligt. “Als het om het religieus erfgoed gaat is er op sommige plekken geen kennis meer en misschien ook weinig liefde. Misschien is dat de reden waarom wij buiten de boot vallen. Daarmee gooit Amsterdam een essentieel deel van zijn eigen geschiedenis overboord.”

Ze wijst op het Mariabeeld dat een nieuwe plek krijgt in de kerk. Bezoekers kunnen haar vanaf zaterdag bij een bloemenaltaar bewonderen en wensen sturen. “Natuurlijk ga ik bij de wethouder van cultuur pleiten voor ons museum, maar steun vragen aan Maria kan natuurlijk geen kwaad.”

Reactie Amsterdams Fonds voor de Kunst

Annabelle Birnie, de directeur van het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK), vindt het vervelend Ons’ Lieve Heer Op Solder geen subsidie te kunnen verstrekken. Maar het kon niet anders, gelet op het grote aantal aanvragen van hoge kwaliteit: “Ons’ Lieve Heer op Solder is niet afgewezen, de beoordeling was zeker voldoende. Maar het geld was simpelweg op.” ­Iedereen een beetje geld ­geven is volgens Birnie geen oplossing; dan komen de instellingen die het best voldoen aan de criteria, er te ­bekaaid af.

De AFK-directeur bestrijdt dat Ons’ Lieve Heer Op Solder geen geld heeft gekregen omdat het religieus erfgoed is. “In onze commissies is brede kennis, waaronder over erfgoed en religieuze instellingen, heel goed geborgd en de liefde is er wel degelijk. Dat blijkt bijvoorbeeld ook uit het feit dat de Oude Kerk wel is toegekend.”

Birnie bevestigt verder dat de subsidie niet is onthouden omdat het museum niet divers zou zijn: op het criterium ‘diversiteit’ scoorde het ‘voldoende’. Volgens haar wordt dat onderdeel nu ten onrechte uit de vier beoordelingscriteria gelicht. Dat vindt ze jammer: “Ook voor het mu­seum, nu lijkt het net alsof daar van alles op aan te merken is. Dat is niet het geval.”

Romy Heymans

Lees ook:

Amsterdamse schuilkerk Ons’ Lieve Heer op Solder bestaat 130 jaar en mag nu gezien worden

Museum Ons’ Lieve Heer op Solder in Amsterdam viert zijn 130-jarige bestaan. De instelling stelt daarom de vraag: waren de katholieke schuilkerken in de protestantse republiek een teken van tolerantie, of juist niet? En wat betekent dat woord in de 21ste eeuw?

Syriër opent boekhandel in Amsterdam om bruggen te bouwen

Samer Al-Kadri’s winkel moet mensen bij elkaar brengen, via boeken. Samen met het Amsterdams Fonds voor de Kunst organiseert hij ook andere activiteiten in Amsterdam. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden