Onderzoek

Online vespers, bijbelkringen en meditaties: kerken maken een digitale inhaalslag

Vanuit 'de Ark’, een PKN-gemeente in Dronten wordt een online kerkdienst gehouden. Ds. Wim Terlouw gaat voor, terwijl een aantal vrijwilligers de uitzending verzorgen.Beeld Herman Engbers

Ook al kleeft er een heel rijtje stevige nadelen aan, voorgangers van Nederlandse kerken vinden dat de online vieringen, die met het uitbreken van de coronacrisis gemeengoed geworden zijn, die kerken tal van kansen biedt. De online vieringen hebben bovendien voor allerlei vernieuwing gezorgd.

Dat blijkt uit de eerste uitkomsten van een groot internationaal onderzoek naar kerken in coronatijd. De online vieringen moesten in maart in allerijl worden opgetuigd, toen gelovigen door de coronacrisis niet meer in grote groepen konden samenkomen. Inmiddels mogen kerkgangers weer samenkomen, maar door de coronamaatregelen zijn dat doorgaans nog steeds kleine groepjes, waardoor de online uitzending van die dienst door het merendeel van de kerkleden nog steeds wordt bijgewoond.

“Met name de traditionele kerken hebben daardoor een grote digitale inhaalslag gemaakt”, zegt hoogleraar Henk de Roest van de Protestantse Theologische Universiteit (PThU), die samen met zijn collega Theo Pleizier verantwoordelijk is voor het Nederlandse deel van het onderzoek. In dat zogeheten Contoc-onderzoek (Churches Online in Times of Corona) zijn een kleine 6500 voorgangers uit twintig landen ondervraagd.

De Roest: “In de evangelische kerken was al veel ervaring met online kerk-zijn, maar dat gold niet voor de meeste andere kerken. Dat is in een snel tempo veranderd.”

Innovatie

En dat leidt tot meer vernieuwing, blijkt uit het onderzoek. “Naast de reguliere online kerkdienst worden er ook allerlei andere vormen uitgeprobeerd: online vespers, online bijbelkringen, korte online meditaties, ook doordeweeks. Op Facebook zag je ook van alles gebeuren: een predikant die elke middag een gebed deelde, bijvoorbeeld.” Het onderzoek laat zien dat voorgangers uit de breedte van de Nederlandse christelijke kerken de online mogelijkheden omarmen.

“Tegelijkertijd is er ook wel vrees”, zegt Pleizier. “Sommige voorgangers zijn bang dat gelovigen in deze coronatijd afhaken en niet meer terugkeren naar de kerk. Ze zien de online manier van kerk-zijn niet als een volwaardig alternatief: de gemeenschap wordt sterk gemist.”

De zielzorg

De grootste belemmeringen in hun werk ervaren de voorgangers in het pastoraat, de zielzorg. Op bezoek bij zieken, stervenden of mensen met andere problemen is in coronatijden op z’n minst een heel stuk lastiger, zeggen de voorgangers. “Ze voelen zich gehinderd in hun pastorale taak”, zegt Pleizier. “Tegelijkertijd merken ze ook op dat kerkleden in een pastoraal gesprek dat via de telefoon wordt gevoerd meer durven te zeggen dan bij een echt pastoraal bezoek. Dus ook dat heeft wel een positieve keerzijde.”

De gegevens uit het Contoc-onderzoek in andere landen zijn nog niet beschikbaar. “En voor het Nederlandse deel geldt dat dit pas de eerste snelle uitkomsten zijn. We hopen in de komende maanden nog veel meer uit de ingevulde vragenlijsten te halen.”

Lees ook:

Na de kerkhonger de kerkhuiver: komen kerkgangers terug na corona?

Kerken mogen op anderhalve meter weer kerkdiensten houden, maar er blijven veel lege stoelen. Is de kerkhonger gestild en neemt de kerkhuiver de overhand? En komen de mensen weer terug als het virus is bedwongen? De bezorgdheid is groot, maar hoop is er ook.  

Kerk in de buitenlucht: ‘De behoefte aan ontmoeting is in coronatijd alleen maar groter’

In de zomer liggen kerkelijke activiteiten normaal gesproken stil. Is dat in coronatijd ook zo? Trouw volgt de Protestantse Gemeente in Dronten en ziet: daar gebeurde in de zomer juist méér.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden