‘Ongelooflijk dat er zoveel versies van christenheid bestaan’

Samuel Lee in de hal van zijn kerk in Amsterdam Zuidoost. Beeld Maartje Geels

Samuel Lee ontwikkelde zich van een fundamentalistische pinkster-pastor tot een onafhankelijke pinksterman. Morgen spreekt hij de Nationale Synode in Dordrecht toe. Circa veertig kerken, waaronder pinkstergemeenten, verklaren daar dat ze onderling zijn verbonden. 

Een beetje vreemd zal hij zich morgen in de statige Grote Kerk in Dordrecht wel voelen. Geboren in het Midden-Oosten, sinds zijn veertiende in Nederland, pastor in een vrolijke pinkstergemeente, een man die zijn Nederlands nog steeds gebrekkig vindt, maar die wel in tongen kan spreken, de taal van de Heilige Geest.

En uitgerekend hij, de Amsterdamse migrantenpastor Samuel Lee, gaat de Nationale Synode toespreken, een combinatie van zo’n veertig protestantse kerken die morgen een ‘Verklaring van Verbondenheid’ gaan tekenen.

“Ik word geworteld in de Nederlandse kerkelijke bodem en dat is nog steeds wennen”, zegt Lee in zijn werkkamer aan de door hem gestichte academie in Amsterdam Zuidoost. Daar krijgen zo’n dertig ‘migranten met een droom’ de gelegenheid op academisch niveau te studeren op het gebied van mensenrechten, theologie en sociale wetenschappen.

‘Gun elkaar wat’

Lee zit sinds 2011 in de stuurgroep van de Nationale Synode, hij is 25 jaar predikant, gepromoveerd aan de faculteit religie en theologie van de Vrije Universiteit, maar nog steeds begrijpt hij de verschillen tussen de waaier aan Nederlandse protestantse kerken niet. Dat de ene orthodoxe kerk morgen de Verklaring van Verbondenheid wel tekent en de ander weer niet, hij kan ze echt niet uit elkaar houden: “Ik raak verdwaald in de denominaties, het is ongelooflijk dat het christen-zijn met één man, Jezus, is begonnen en dat er nu zoveel verschillende versies van christenheid bestaan. Verschil is goed, begrijp me niet verkeerd. Maar we moeten elkaar niet uitsluiten op basis van verschillende interpretaties van de Bijbel.”

Hij was er niet direct bij betrokken, maar hij begreep óók de commotie niet, toen de vrijzinnige remonstranten zich eerst terugtrokken uit de Nationale Synode, omdat sfeer en taalgebruik van de Verklaring van Verbondenheid hen te orthodox is. “Ik zat hier met de handen in het haar. Ik snapte niet wat er aan de hand was. Elk woord werd gewogen! Al die discussies! Je hoeft het niet met alles eens te zijn, maar gun elkaar wat”, verwondert Lee zich. Lachend: “Ik heb het aan mijn Nederlandse broeders en zusters overgelaten dit op te lossen”. Dat deden ze: er was wel wat druk van onder andere de grote Protestantse Kerk in Nederland voor nodig, maar de handtekening van de remonstranten komt er toch onder.

Lee vertelt met een grote glimlach over zijn wonderlijke wederwaardigheden in de bonte wereld van het Nederlandse protestantisme. Ernstiger en iets meer op zijn hoede is hij als hij het heeft over zijn ervaringen in zijn eigen pinksterbeweging, de van oorsprong Amerikaanse stroming die gelooft in wonderen, waar duiveluitdrijving heel gewoon is, en gebedsgenezing evenzeer. In Nederland tellen de vaak multiculturele pinksterkerken ongeveer 150.000 gelovigen. Ook zij zetten hun handtekening onder de Verklaring.

Samuel Lee – die als kind een andere naam had – werd opgevoed in een niet-gelovig gezin in een islamitisch land, waar precies wil hij liever niet zeggen. Hij kwam op zijn veertiende naar Nederland, ging in Leiden niet-westerse sociologie studeren en kwam via zijn vrouw in aanraking met het christelijk geloof. Zijn werkelijke bekering had hij op huwelijksreis, in Spanje, in een katholieke kerk ging hij op zijn knieën. “Ik dacht dat ik een christen werd, ik wist tot mijn bekering niet dat je binnen het christendom katholiek kunt zijn, of protestant, of pinkster. Ik werd lid van een pinkstergemeente in Amsterdam”, zegt hij.

Inmiddels 25 jaar geleden, begon Lee een kerk in Amsterdam Zuidoost. Aanvankelijk werd de pastor sterk beïnvloed door de Amerikaanse beweging die het ‘prosperity-gospel’ predikt, het geloof dat het evangelie mensen welvaart brengt. “Een beetje show, Hollywood, bling, bling. Ik moest een mooie preek maken, performen voor de gemeente. Mensen keken naar me op, ik was de man van God, de probleemoplosser.”

Het begon te wringen. Hij bad voor mensen, maar niet iedereen genas. Hij hoorde van een internationale conferentie waar alle zieken gezond van terugkwamen, hij vroeg zich af of dat klopte. Zijn eigen diensten werden ‘een systeem’, hij had het idee dat zijn geloof nep aan het worden was.

Depressie

Een portret van hem op de cover van een Amerikaans magazine, waarin hij werd aangeprezen als de Apostel van liefde in Nederland, zette bij hem een soort tweede bekering in: “Ik keek ernaar en dacht: je bent bekend, mooi, je hebt veel bereikt. Maar is dit alles?” Lee werd depressief, hij had het gevoel een nepgelovige te zijn, te faken.

Hij wijst naar de foto van moeder Teresa, naast het portret van zijn gezin met drie opgroeiende kinderen en tegenover een plaat van Martin Luther King. Lee: “Toen ging ik bidden en zag het beeld van moeder Teresa. Ik vroeg me af: wil ik zo’n pastor zijn, zo’n showman? Voel ik me thuis bij de vijfsterren-hotels, bij die megaconferenties?” Het antwoord was duidelijk: nee, hij wilde dat niet meer.

Zijn eigen gemeente in Amsterdam deelde hij mee dat hij was veranderd. Hij zou niet meer op hun schuldgevoel inwerken om ze een tiende van hun inkomen te laten geven aan de kerk. Hij wilde niet langer als leider bovenaan de piramide staan, zijn plek zou voortaan naast de mensen zijn. Hij vertelde hen dat het spreken in tongen niet het enige teken is dat iemand vervuld is van de Heilige Geest en dat die geest trouwens óók werkzaam is in kerken buiten de pinksterbeweging.

Dat had consequenties. Hem werd verweten geen pinksterman meer te zijn, hij zei dingen die hij niet hoorde te zeggen, ja hij zou zelfs een spion zijn van de anglicaanse kerk. De kritiek kwam, zegt Lee, vooral van Amerikaanse fundamentalistische pinkstergelovigen. “De pinkstermensen in Nederland zijn nuchterder en toleranter.”

De helft van zijn 400 mensen tellende gemeente is weggelopen. Jammer, maar Lee is blij zich te hebben onttrokken aan de conventies in het fundamentalistische deel van de pinksterwereld. “Ik kan nu zijn wie ik ben.”

Bruggenbouwer

Voor zover er al behoefte is aan een label, aan een hokje, dan is dat van ‘onafhankelijke pinksterman’, die vindt dat zijn geloofsgenoten zich niet afzijdig moeten houden van de samenleving, maar juist moeten opkomen voor sociale gerechtigheid, vechten tegen racisme en staan voor iedereen die wordt onderdrukt, ongeacht ras, geloof, gender en geaardheid.

En hoe je dat moet noemen? Lee: “Ik ben niet conservatief en ook niet progressief. Ik ben een bruggenbouwer en als je zelf een brug bent, dan wordt er op je getrapt. Het zij zo. Ik ben blij dat ik op het punt ben gekomen dat iedereen mijn broer en zuster is.”

En daarom is hij zo dankbaar dat de pinksterbeweging en de migrantenkerken volop betrokken zijn bij het oecumenische evenement van morgen. “Vierhonderd jaar geleden had je in Dordrecht bij de synode geen migranten van buiten Europa en nu wel. Dat wij er nu zijn, laat iets zien van de atmosfeer en de demografie van het nieuwe christendom. Wij wortelen ons in de rivier van kerkelijk Nederland. Die stroomt door en wij stromen mee.”

Nationale Synode

In de Verklaring van Verbondenheid spreken circa veertig protestantse kerkgenootschappen morgen bij de Nationale Synode in Dordrecht uit dat ze elkaar, ondanks de verschillen, erkennen en dat ze elkaar zullen helpen, ook bij de taken die ze voor zichzelf zien in een geseculariseerde samenleving. Particulieren kunnen de verklaring ondertekenen in een speciaal register.

“Wij horen bij elkaar vanwege Christus”, vat synodevoorzitter Gerrit de Fijter de tekst samen. “Het is voor het eerst dat zoveel kerken dat tegen elkaar zeggen en dat is fantastisch.” De Verklaring wordt gesteund door een breed palet aan kerken. De Hersteld Hervormden en de Gereformeerde Gemeenten ondertekenen niet, maar de eveneens orthodoxe Vrijgemaakt-Gereformeerden zetten hun handtekening weer wel.

De deelnemende kerken gaan de ‘geestelijke eenheid’ jaarlijks vieren. Vanwege de viering van 400 jaar Dordtse synode, gebeurt dat morgen in aanwezigheid van onder anderen vicepremier Carola Schouten (ChristenUnie) en de Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra.

De Nationale Synode is in 2009 opgezet, om het onderlinge geloofsgesprek tussen gelovigen van verschillende kerken te bevorderen en contact te leggen met migrantenkerken. De oecumene beperkt zich in dit gremium tot het protestantse erf, omdat samenwerking met de rooms-katholieke kerk voor orthodoxe protestanten een brug te ver is. Vanuit de orthodoxie doen wel een aantal kerken mee, maar niet alle.

De katholieke kerk is wel vertegenwoordigd in de Raad van Kerken. Ook de oosters-orthodoxe kerken zijn hierbij aangesloten. De Raad van Kerken fungeert onder andere als gesprekspartner van de overheid.

Lees ook:
De remonstranten doen toch mee met de Nationale Synode

De vrijzinnige remonstranten sluiten zich toch aan bij de Nationale Synode. Ze hebben zich over hun bezwaar heengezet dat sfeer en taalgebruik hen te orthodox is.

Protestantse christenen moeten één lijn vormen

De protestantse wereld is verdeeld en verscheurd. De organisatoren van de Nationale Synode vinden dat niet goed. Voorzitter Gerrit de Fijter vindt dat ze één lijn moeten trekken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden