null Beeld

ColumnEva Meijer

Of ik voor de vrede was

Als kind begreep ik weinig van Bevrijdingsdag. Het herdenken vond ik terecht en respectvol, maar het vieren van je eigen vrijheid terwijl er zo veel oorlog en lijden is, leek me een beetje gemeen. Ook begreep ik de drank erbij niet, alcohol heeft toch juist iets treurigs? Alsof je niet genoeg hebt aan jezelf en anderen om het leuk te hebben. Maar dat terzijde.

Ik dacht toen, begin jaren negentig, ook veel na over de situatie in Palestina en Israël. Het was de tijd van Arafat, Rabin en de Oslo-akkoorden. Ergens daar lag de sleutel voor wereldvrede, maar hoe precies, dat was de vraag.

‘Hij vroeg me alras of ik voor de vrede was ja zei ik maar niet voor elke’, schrijft Herta Müller in een van haar collagegedichten, vertaald door Ria van Hengel. Dat legt de vinger op de zere plek. De vrede van de een leunt vaak op geweld tegen een ander.

Voor veel dieren is het elke dag oorlog

Onze huidige vrede is op allerlei manieren verbonden met conflicten elders. Soms direct, als pensioenfondsen beleggen in wapenhandel, maar ook al­gemener, bijvoorbeeld doordat mondiale klimaatrechtvaardigheid wordt tegengehouden door economische belangen van rijke landen (waarin diezelfde wapenindustrie een rol speelt). En wie zijn wij? Voor veel dieren in Nederland is het elke dag oorlog.

In The Force of Nonviolence pleit filosoof Judith Butler voor radicale geweldloosheid. Zelfs zelfverdediging houdt geweld in stand, schrijft ze. Dat komt doordat we allemaal met elkaar verbonden zijn in ecologische, economische, politieke en andere structuren. Die zijn momenteel gewelddadig en dat kunnen we alleen bestrijden met geweldloosheid, die overigens niet soft is maar agressief kan of zelfs moet zijn. We zijn allemaal ontologisch in hetzelfde tapijt geweven en met het herhalen van geweld bijt je niet alleen de anderen maar ook jezelf in de staart.

De ideeën van Butler zijn niet nieuw. ‘Wie op wapens steunt, zal door wapens vergaan’, schrijft Lao Zi ongeveer 2400 jaar geleden in Het boek van de Tao. ‘Wapens zijn onheilbrengende voorwerpen. Ze worden door tal van schepsels gehaat.’ Sinoloog Kris­tofer Schipper schrijft dat deze passage het oudste ­pleidooi is voor geweldloosheid in de politiek.

Je moet je niet aan successen vastklampen

Gewapende conflicten moesten volgens Lao Zi koste wat kost vermeden worden. Regeerders moeten zich ­bescheiden opstellen, zonder onhaalbare ambities. En als het doel behaald is, moet je alles loslaten. Je moet je niet aan successen vastklampen, niet snoeven, je er niet op laten voorstaan, zonder pretenties verdergaan.

‘Waar een leger geweest is, groeien alleen nog maar stekels en doornen.’ Op krijgsmacht volgt hongersnood, schrijft Lao Zi, het gaat om slagen zonder geweld te gebruiken. Dit is duurzaam, wie hiertegen ingaat, is er gauw geweest.

Afgelopen weekend las ik dat er weer en nog steeds conflicten in Jeruzalem zijn. Vorige week werd bij rellen op de Westelijke Jordaanoever een Palestijnse jongen doodgeschoten door Israëlische militairen. Een halve week daarvoor werd een jonge Israëliër doodgeschoten in een auto.

‘Dweep niet met wapens’, schrijft Lao Zi, ‘want dat betekent dat je ervan houdt om mensen te doden.’ En daarna: ‘Wanneer je in de oorlog zegeviert, laat dan een rouwdienst houden’.

Eva Meijer (1980) is filosoof, schrijver en singer-songwriter. Ze promoveerde op de politieke stem van het dier en in 2011 debuteerde ze met de roman ‘Het schuwste dier’. Voor Trouw schrijft ze tweewekelijks een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden