Naschrift

Nora van Egmond, de eerste gereformeerde predikante, ging haar eigen weg

Nora van Egmond Beeld Nationaal Archief Den Haag

Ze moest er 22 jaar op wachten, maar op 17 januari 1970 was het zover. Toen kreeg Nora van Egmond eindelijk een baan als gemeentepredikant in de gereformeerde kerk. Als eerste vrouw in die functie schreef ze geschiedenis. Later werd ze dominee in Amstelveen en Bilthoven.

Na haar theologiestudie aan de Vrije Universiteit plaatste ze een advertentie in de krant: 'Theologisch kandidate zoekt werk'. Ze werd eerst hulppredikant in Hengelo en later in een psychiatrisch ziekenhuis in Zuidlaren. Dat mocht wel, zolang ze maar geen echte kerkdiensten leidde, geen doop bediende of avondmaal leidde, en geen zegen uitsprak over een gemeente.

Boos is ze er niet om geweest, zei ze in een interview met deze krant ter gelegenheid van haar veertigjarig jubileum als predikante. Wel verbaasde het haar dat het zo lang duurde dat alleen mannen dominee mochten zijn in de Gereformeerde Kerken in Nederland (die in 2004 opgingen in de Protestantse Kerk in Nederland).

Andere kerken waren er eerder mee. In 1911 hadden de doopsgezinden de primeur op de eerste vrouwelijke dominee toen Annie Zernike aantrad in de Friese plaats Bovenknijpe. Tien jaar later had ook de remonstrantse kerk een predikante. In 1929 volgden de lutheranen. En in 1959 stond in de Nederlandse Hervormde Kerk voor het eerst een vrouw op de kansel. Sindsdien gaat het hard: in 2015 was 32 procent van de dominees in de PKN vrouw.

Zwijgteksten

Dat eeuwenlang uitsluitend mannen geschikt werden bevonden als dominee heeft te maken met de zogenoemde 'zwijgteksten' van de apostel Paulus. Zo staat in bijbelboek 1 Korinthe 14: 'Vrouwen moeten gedurende uw samenkomsten zwijgen. Ze mogen niet spreken, maar moeten ondergeschikt blijven, zoals ook in de wet staat.' Voortbordurend op die teksten geloofde men dat een vrouw geen dominee kon zijn.

Van Egmond zei dat je zulke teksten in hun context moest lezen. Ook wees ze op de belangrijke rol die vrouwen in de Bijbel spelen. Bijvoorbeeld Maria Magdalena, die tot de intimi van Jezus behoorde. Haar rol in het verspreiden van het evangelie was doorslaggevend, zei Van Egmond. "Ze was de eerste getuige van de opstanding van Christus."

Doorbraak

Emeritus hoogleraar theologie Martien Brinkman kende dominee Nora van Egmond goed. "Ze was zich zeer goed bewust van haar voortrekkersfunctie", zegt hij. "Ik herinner me dat bij haar jubileum talloze vrouwelijke dominees waren die haar zagen als degene die de weg voor hen gebaand had." Dat juist zij deze rol in de geschiedenis speelt, is niet toevallig, zegt Brinkman. "Ze was onconventioneel: ging haar eigen weg. En ze was bescheiden en mild, maar ook duidelijk. Vooral van haantjes moest ze niets hebben."

Tot aan het einde volgde ze wat er in de wereld gebeurde, door artikelen uit Trouw te laten voorlezen, vertelt Brinkman. "En de meest dwarse stukjes, bijvoorbeeld van Bert Keizer, hadden altijd haar voorkeur."

Zelf sprak Van Egmond liever niet over het vrouwelijke predikantschap in termen van 'gestreden strijd' of een 'geboekte overwinning'. "Want dan zouden er ook verliezers zijn. Ik noem het een 'doorbraak' dat vrouwen dominee konden worden."

Nora van Egmond overleed vrijdagmorgen in haar woonplaats Bilthoven. Ze is 95 jaar geworden.

Lees hier het interview ter gelegenheid van Van Egmonds veertigjarig jubileum als predikante, in 2010: Predikante Van Egmond was de doorbraak

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden