Yad Vashem-onderscheiding

Nieuw onderzoek pleit kardinaal De Jong vrij

Kardinaal De Jong tijdens zijn bezoek aan het Trapistenklooster Sion in Diepenveen. (archieffoto 1950)Beeld ANP

De oud-aartsbisschop van Utrecht wordt opnieuw voorgedragen voor een Yad Vashem-onderscheiding. Geruchten dat hij wist van pogingen van een naaste medewerker om een oorlogsmisdadiger van het vuurpeloton te redden zijn definitief ontkracht.

Het was voor alle betrokkenen een pijnlijke affaire. Twee jaar geleden trok het aartsbisdom Utrecht een aanvraag in voor een Yad Vashem-onderscheiding voor kardinaal De Jong, aartsbisschop van Utrecht tussen 1936 en 1955. Het herinneringscentrum voor de Holocaust in Jeruzalem kent de eretitel ‘Rechtvaardige onder de Volkeren’ toe aan niet-Joden die zich tijdens de Tweede Wereldoorlog tegen de Jodenvervolging hebben verzet en daarbij grote risico’s hebben genomen. 

Kardinaal De Jong, die krachtig stelling nam tegen de Duitse bezetter en tegen de Jodenvervolging, leek dan ook een logische kandidaat voor een dergelijke onderscheiding.

De Nederlandse aartsbisschop en kardinaal Johannes (Jan) de Jong (1885-1955). Beeld Hollandse Hoogte / Spaarnestad Photo

Felix van de Loo

Maar toen doken er aanwijzingen op dat een naaste medewerker van De Jong, monseigneur Felix van de Loo, na de oorlog zijn positie had gebruikt om zijn neef en oorlogsmisdadiger Wilhelm van de Loo van het vuurpeloton te redden. Al snel werd de vraag gesteld of De Jong hiervan op de hoogte was. Harde bewijzen voor de beschuldigingen ontbraken, maar een Yad Vashem-onderscheiding voor de kardinaal was voorlopig van de baan. Nu heeft Joep van Gennip, historicus en postdoc-onderzoeker aan Tilburg University, in het archief van het aartsbisdom documenten gevonden die De Jong vrijpleiten.

Het gaat onder meer om een brief van kardinaal De Jong uit december 1949 waarin hij reageert op een verzoek van een kampaalmoezenier om zijn positie als hoofd van de Nederlandse katholieke kerk te gebruiken om bij de toenmalige minister van justitie, de katholiek mr. Wijers, gratie te vragen voor dertien ter dood veroordeelden onder wie Wilhelm van de Loo. Dit alles ook in het belang van hun gezinnen. 

Het antwoord van De Jong is duidelijk: hij ziet geen aanleiding een gratieverzoek te ondersteunen. De feiten zijn ‘te erg’ en hij betwijfelt ‘of de gezinnen er door gebaat zouden worden’. Het aartsbisdom Utrecht laat in een reactie weten ‘verheugd te zijn dat hiermee een pijnlijke suggestie is rechtgezet’ en gaat de aanvraag voor een Yad Vashem-onderscheiding voor kardinaal De Jong heropenen.

Geen twijfel

Paul van Geest, hoogleraar kerkgeschiedenis in Tilburg en Leuven, zegt eigenlijk nooit te hebben getwijfeld aan de integriteit van kardinaal De Jong. “Zijn hele leven werd gekenmerkt door een vastberadenheid die je niet vaak tegenkomt. Maar voor wetenschappers moet achterdocht ook een drijvende kracht zijn. Die kracht heeft er nu toe geleid dat het zicht op de onverzettelijkheid van kardinaal De Jong des te beter wordt. Het is te hopen dat de postume toekenning van de Yad Vashem-onderscheiding nu niet lang zal uitblijven.”

Lees ook: 

Kardinaal Eijk ziet af van aanvraag eretitel voorganger

Kardinaal Eijk heeft een aanvraag voor een Yad Vashem-onderscheiding voor kardinaal De Jong, een van zijn voorgangers als aartsbisschop van Utrecht, ingetrokken. Dat heeft het aartsbisdom Utrecht bevestigd tegenover de NOS.

Hoe de rooms-katholieke kerk opkwam voor ex-NSB’ers

Kerkhistoricus Joep van Gennip onderzoekt hoe de rooms-katholieke kerk ervoor zorgde dat collaborateurs na de oorlog in de samenleving konden terugkeren. Hij trekt een parallel met het heden: ‘Misschien kunnen kerken en moskeeën een rol spelen bij de terugkeer van ex-jihadisten in de maatschappij’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden