null Beeld

BoekrecensieReligie

Niet-Weten is geen bedreiging, zeggen de loopbaanbegeleider en hoogleraar boeddhisme

Paul van der Velde & Ignace de Haes
Weg van het Onbekende; de zin van het Niet-Weten
Uitgeverij Van Warven
200 blz. € 17,95
★★★★

Peter Henk Steenhuis

De auteurs

Als loopbaanbegeleider van de faculteit Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen viel het Ignace de Haes op dat studenten zich onzeker voelden over hun keuzes. Ze hadden ook het idee dat hun onzekerheid niet serieus werd genomen door anderen, ‘de beterweters zoals ouders, vrienden, leraren, decanen’. Voor De Haes was die onzekerheid aanleiding een boek te schrijven over het belang van Niet-Weten.

Hij vroeg Paul van der Velde, hoogleraar Aziatische Religies aan de faculteit Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen, mee te schrijven. Een gelukkige keus, omdat het oosterse denken van oudsher het Niet-Weten (de auteurs kiezen voor hoofdletters) een belangrijkere en minder dwingende rol lijkt te bieden dan het westerse.

De thematiek

De studenten met wie De Haes sprak, vonden die onzekerheid ook bedreigend. Als ze langs alle betweters geweest waren, kwamen de studenten bij De Haes met de vraag welke masteropleiding ze moesten kiezen of welk beroep de voorkeur had. ‘Ze leggen weer de keuze bij de ander (in dit geval ben ik de betweter).’

Het doel van het boek is te laten zien dat Niet-Weten geen bedreiging is. “Het kan je duidelijk maken dat er grenzen zijn aan wat je kunt, aan wat je kunt weten. Maar het Niet-Weten is de mens eigen. En over de confrontatie met die grens, het Niet-Weten, daarover gaat dit boek.”

Na het eerste jaar valt 35 procent van de hbo-studenten uit en 24 procent van de universitaire studenten. Volgens De Haes is de belangrijkste reden daarvan dat de jongeren op grond van hun angst voor de onzekerheid verkeerd kiezen ‘omdat ze niet naar hun eigen gevoel en overwegingen luisteren, maar naar het weten van de ander’.

Aanpak

Het boek heeft een originele en praktische opbouw. Allereerst loopt De Haes langs een aantal prominente westerse denkers, die zich over onzekerheid, twijfel en Niet-Weten hebben uitgelaten. De tocht begint bij Socrates, ‘de filosoof van het Niet-Weten’ vanwege zijn uitgangspunt: ‘Ik weet dat ik niets weet’. Welbeschouwd blijkt Socrates veel te weten. In zijn dialogen, later door Plato opgeschreven, weten juist zijn gesprekspartners vrij weinig. Wat hebben we nu geleerd van Socrates? Deze vraag stellen de schrijvers bij alle denkers die langskomen: de stoïcijnen, Epictetus, René Descartes, René Gude. En daarna oosterse denkers als Boeddha, vaak afgebeeld met een glimlach maar allesbehalve een levensgenieter, de alchemist Nagarjuna, Asanga en Vasubandhu.

Uit dit overzicht trekken de auteurs conclusies, en sommen op wat ze geleerd hebben. Dit is zoveel - het gaat van punt a tot v - dat ik wat overvoerd dreigde te raken. Als ik dit moet leren voor ik met Niet-Weten om kan gaan, vraag ik toch liever de loopbaanbegeleider om raad. Sterk aan het boek is dat de auteurs vervolgens met het net ontworpen stramien in handen de grote levensvragen te lijf gaan: over schoonheid, controle, verlangen, geluk, lijden, ware liefde.

Lelijkste zin

‘Je bent een mooie verteller, maar dat wist ik al.’ Het tweede, praktische deel van het boek, voortgekomen uit een e-mailwisseling tussen de auteurs, is geschreven in de dialoogvorm. Dit levert interessante gesprekken op, met mooie persoonlijke voorbeelden, maar ik zou het stilistisch soberder hebben gehouden, want door dit soort ouwe-jongens-krentenbrood-zinnen voel ik me als lezer buitenspel gezet.

Mooiste zin

“Wanneer een zin goed geformuleerd is krijgt deze naar mijn smaak een ziel. Je bent er tevreden mee en de zin nodigt uit om verder na te denken over de volgende zin. Ik noem dit proces ‘zingeving’.” Dit is een prachtig pleidooi voor schrijven: eventuele gedragsveranderingen vinden niet alleen plaats door verbaal je verhaal te doen, maar ook door dat verhaal precies te formuleren en te herformuleren, in zinnen te vatten. De Haes: “Ik begin dus bij de zin waaruit gedrag volgt en begin dus niet bij het gedrag waaruit zin volgt.”

Reden om dit boek niet te lezen

Omdat je bang bent voor het Niet-Weten. Dat is minder gek dan het lijkt. Wij hebben allemaal illusies als houvast. Je moet sterk in je schoenen staan die op te willen geven.

Reden om dit boek wel te lezen

Omdat je begrijpt dat ruimte laten voor Niet-Weten het begin kan zijn om zelf écht iets te weten te komen. Zo kom je nog sterker in je schoenen te staan.

Weg van het onbekende Beeld Uitgeverij Van Warven
Weg van het onbekendeBeeld Uitgeverij Van Warven

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden