In de schaduw van de minaretEildert Mulder

Nep-Farsi-poëzie betovert Amerika

Even geen ayatollahs en andere politieke hoofdpijn. Hafez, superieur hoogtepunt van de klassieke Perzisch-Iraanse poëzie, heeft de Amerikaanse harten veroverd. Mooi toch? Hafez-kenner Omid Safi vindt van niet. Hij protesteert op de website van Al-Jazeera tegen een ­bizarre identiteitsfraude.

Safi is hoogleraar aan de Duke University in Noord-Carolina. ‘Hoe een formidabele Perzische poëet van de liefde werd geëlimineerd’, heet zijn essay. Zijn specialismen zijn islamitische filosofie, geschiedenis en mystiek (soefisme). Hij is prima vertrouwd met de klassieke ­Perzische dichters, onder wie Shams ad-Din Muhammad Hafez (1315-1390), roepnaam Hafez. De grootste van ­allemaal volgens Safi. Hafez’ graf in de Iraanse stad ­Shiraz is een bedevaartsplek. De oude dichters waren vaak soefi’s, ook Hafez.

Zijn poëzie betovert Amerika. Zo lijkt het tenminste. Geregeld krijgt Safi van mensen het verzoek om hun het origineel van een citaat van Hafez toe te sturen, in de Farsi-taal, bijvoorbeeld als motto voor een huwelijk. Tot zijn verdriet moet hij dan nee verkopen. Want dat origineel bestaat niet. De poëzie die in de VS doorgaat voor Hafez is grotendeels verzonnen door een Amerikaan die geen letter Farsi kent: Daniel Ladinsky uit St. Louis. Op internet krioelt het van Engelse ‘citaten van Hafez’, maar ze zijn niet echt. Een goed verdienmodel is het wel, Ladinsky’s boeken verkopen prima.

Stel je voor dat een Chinese dichter zoiets uithaalt met Shakespeare en heel China zou erin trappen. De ­namaak-Hafez triomfeert. Politici en Oprah Winfrey ­citeren hem, meldt Safi. Hijzelf bindt de strijd aan met dit monster van Frankenstein. Dat zou weleens een ­gevecht tegen windmolens kunnen worden.

Verdeling van de royalites

Ladinsky is ruim tien jaar geleden al ontmaskerd, maar dat overleefde zijn nep-Hafez fluitend. Is Ladinsky een Van Meegeren, de topvervalser van zeventiende-eeuwse schilderkunst? Safi vindt Ladinsky’s poëzie gek genoeg prachtig. Overigens schept Ladinsky niet op dat hij Hafez heeft vertaald, dat deed de maestro zelf, in een droom. Zingend declameerde hij Engelstalige verzen. Aan Ladinsky droeg hij op ze te publiceren. Ladinsky spreekt liever van ‘weergaven’ of ‘interpretaties’ dan van vertalingen.

Maar volgens wetenschappers, onder wie Safi, heeft hij helemaal niets gemeen met de echte Hafez. Hijzelf niet en zijn aan Hafez toegeschreven gedichten evenmin. Toch blijft zijn pseudo-Hafez populair in Amerika. Of hij en Hafez in die droom ook de verdeling van de royalties hebben geregeld, blijft geheim.

Nog een pijnpunt. De echte Hafez heeft een boodschap voor de hele mensheid, niet alleen voor moslims, geeft Safi toe. Toch neemt hij het Ladinsky enorm kwalijk dat hij de islam domweg uit zijn namaak-Hafez heeft weggebeiteld. ‘Hafez’ is een eretitel voor ­iemand die de Koran uit het hoofd kent. En ook al die miljoenen bewonderaars die eeuwenlang Hafez’ erfenis hebben bewaakt, waren moslims.

Ladinsky heeft het merk Hafez gestolen en opnieuw ingevuld. Neo-Hafez is aangepast aan de Amerikaanse markt, Engelstalig, verlost van de islam maar nog wel mystiek en lekker exotisch. De trots wapperende vlag met de beeltenis van Hafez is bedrog, toch is Ladinsky geen modderschuit. Daarvoor is zijn poëzie te goed. Kon hij het niet alleen af? Waarom heeft hij Hafez nodig? Alleen omdat die goed verkoopt of is hij ook een obsessie? In dat geval: wie bevrijdt Hafez van Ladinsky en Ladinsky van Hafez?

In de rubriek ‘In de schaduw van de minaret’ leest u bespiegelingen over de islamitische wereld van Eildert Mulder, arabist en oud-redacteur van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden