Column Stijn Fens

Neem de tijd voor de tijd: doe omwoelen voorzichtig

In mijn hoofd wil het maar geen 2020 worden. Het oude jaar trekt nog aan mij, ongeveer zoals die vrouw die op Oudejaarsavond paus Franciscus probeerde tegen te houden op het Sint-Pietersplein toen hij geen aandacht voor haar leek te hebben.

Ik bevind mij nog steeds in de laatste week van 2019, ook al is het inmiddels al 5 januari. Al een dag of vijftien zit ik in de terugblikmodus. Ik hou van het verleden, voel me een reiziger in de tijd, maar doe het langzaamaan.

Tientallen krantenverhalen over het afgelopen decennium die de afgelopen tijd verschenen, wachten nog op mij. De klassieke muziek heb ik al gehad, net als de mode en wat de sport betreft ben ik net klaar met de ontwikkelingen in het speerwerpen tussen 2010 en 2019. Een voor de hand liggende conclusie na al dat terugblikken: de snelheid van het leven is enorm toegenomen. Kijk alleen maar naar het nieuws: dat komt tegenwoordig tot ons met meer vaart dan het licht. We zien een flits en nog voordat we ‘o’ kunnen zeggen licht de hemel opnieuw op. Weer een talkshowpresentator die zijn vertrek bekendmaakt. Twee dagen later is hij alweer vergeten. Alles moet ook snel van ons, we hebben haast. Gelukkig zegt de tijd zelf af en toe: “Stop en niet verder”. Dat gebeurde mij een paar dagen geleden.

Ik was net koortsig bezig met het bestuderen van de rondetijden bij het mannenschaatsen op de lange afstanden in de afgelopen tien jaar, toen mijn blik afdwaalde naar het meest recente nummer van het onvolprezen Impressie, een tijdschrift dat wordt uitgegeven door het Katholiek Documentatie Centrum (KDC). Ik hou van dit blad, want het kent geen haast. In de rubriek ‘Erfgoedschat’ staat deze keer een zwart-witfoto uit de collectie van het KDC. Het is een bibliotheek of een leeszaal, dat kan niet anders. We zien uitpuilende boekenkasten, de tafels en zelfs de grond zijn bezaaid met boeken. Links op de foto staat een vrouw op een boekentrap met in haar linkerarm een boek. Ze heeft het net uit de kast gehaald of wil het er juist inzetten. Dat weten we niet. Vier vrouwen zijn druk bezig met – naar het lijkt – het catalogiseren van de bibliotheek. Op de achtergrond staat een schilder te verven. Achter een ladder is een foto van een paus of bisschop zichtbaar. Op de voorgrond staat een boek met de titel ‘Guide D’Action Religieuse’.

Onder de foto staat een toelichting die is geschreven door Frank Verbeek, bibliothecaris bij de Openbare Bibliotheek Amsterdam. Hij heeft voor ons gelezen wat op de achterkant van de foto staat: ‘13301046. 11 sept. ’30. Interieur tijdens verbouwing der R.K. Openbare leeszaal Heerengracht 415 te Amsterdam’. Dat was drie maanden voor de opening, schrijft Verbeek. “In dit pand aan de Herengracht huisde aanvankelijk de jezuïetenvereniging Geloof en Wetenschap. De oude bibliotheek van deze vereniging moest worden getransformeerd tot de nieuwe rooms-katholieke bieb. Dat omwoelen zien we hier gebeuren.”

Onthoud dat woord: omwoelen.

Voorzichtig omwoelen tot je meer weet

Bij de foto staat geschreven dat diezelfde Frank Verbeek een reeks blogs heeft geschreven over de opkomst en ondergang van het rooms-katholiek boeken lenen in de hoofdstad. Ik ben ze meteen gaan lezen. Prachtige geschiedschrijving. Achteruitdenken en voorzichtig omwoelen tot je meer weet.

Uiteindelijk ging die katholieke leeszaal op in de Openbare Bibliotheek Amsterdam en werd ook het boeken lenen voor de katholieken ontzuild. De boeken raakten hun bescherming kwijt. Waar is bijvoorbeeld dat exemplaar van Guide D’Action Religieuse gebleven? Werd het gered en staat het in de OBA of ergens hoog in een uitpuilende kast van een studeerkamer? Of werd het als oud-papier vermalen en kwam het terug als een ander, misschien wel ‘heidens’ boek.

Op Nieuwjaarsdag stond ik op de Herengracht voor het pand op nummer 415. Vier jongemannen uit Frankrijk met zo te zien nogal wat mist in hun hoofd, parkeerden net hun auto aan de gracht. Ik keek naar het gebouw. Naast de deur hing een plaquette: ‘Boekman­stichting’. Het pand leek zich niets van het nieuwe kalenderjaar aan te trekken. “Ik heb de tijd”, hoorde ik Herengracht 415 fluisteren.

In de overgang naar een nieuwe tijd is omwoelen soms noodzakelijk. Ga je te snel, dan raak je het overzicht kwijt en wordt dat wat je juist wilde bewaren, vermalen.

Trouw-redacteur Stijn Fens volgt de katholieke kerk al decennia op de voet en schrijft columns over het geloof en zijn persoonlijk leven. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden