MinaretEildert Mulder

Nee, de jeugd heeft geen monopolie op radicalisme

Beeld Trouw

Dat de jeugd niet deugt wisten de oude Grieken al. De laatste tijd zijn er, vanwege de toestanden rondom Forum voor Democratie, klachten over geradicaliseerde ultra-rechtse jongeren. Eerder had je de islamitische Syriëgangers.

Toch heeft de jeugd geen monopolie op radicalisme. De Noorse massamoordenaar Anders Breivik was 32 toen hij zijn wandaden pleegde. Geen tiener meer dus. De Australiër Brenton Tarrant, die vorig jaar in de Nieuw-Zeelandse stad Christchurch 51 moslims doodschoot was 29, misschien nog net een jongere maar dan wel een beschimmelde. Op dezelfde dag schoot in Utrecht in een tram Gökmen T. met een pistool om zich heen. Vier doden. Hij was 37.

Toen Hitler, Stalin en Mao hun miljoenen vermoordden waren ze de vijftig voorbij. Het is mogelijk dat al die mensen in hun jonge jaren al radicaal waren. Maar ook zijn er mensen die pas later het extremisme omarmen, zoals de in 1906 geboren en in 1966 opgehangen raadselachtige Egyptenaar Sayyid Al-Qutb, inspirator van Bin Laden en vele anderen.

Hoogbegaafde tiener

Tot 1948 leek er weinig aan de hand. Qutb schreef romans, gedichten en literaire kritieken. Hij ging om met de seculiere intellectuele en politieke elite van Egypte. Qutb was een kenner van westerse literatuur en stimuleerde Egypte’s latere topauteur Naguib Mahfouz, een toonbeeld van tolerantie die in 1988 de Nobelprijs voor literatuur zou ontvangen. Qutb bracht Mahfouz onder de aandacht van het grote publiek. Tientallen jaren later zouden twee jonge bewonderaars van Qutb de nek van Mahfouz met messen bewerken, zonder dodelijk gevolg.

Als hoogbegaafde tienjarige deelde Qutb zijn kennis met zijn volwassen dorpsgenoten in het zuiden van Egypte. Behalve de boeken over Sherlock Holmes las hij handleidingen over astrologie en magie. Hij hielp vrouwen bij het maken van amuletten. Toen hij later in Cairo als leraar werkte, hield hij zich met echte wetenschap bezig. Hij las Victor Hugo en hield van Hollywood-films.

Hoe wordt zo’n man de inspirator van Bin Laden? In 1948 reisde Qutb in opdracht van de Egyptische overheid naar Amerika om daar het onderwijssysteem te bestuderen. Zijn verblijf in de VS dreef hem in de armen van de Moslimbroederschap. Ontgoocheld keerde hij in 1951 terug naar Egypte. Hij vergeleek Amerika met het zedeloze Mekka van voor Mohammed. Hij vond de VS gewelddadig, hoewel in zijn eigen geboortestreek het aantal doden door clanoorlogen eveneens een naam mag hebben. De islam zag hij als de enige oplossing, en wel voor de hele wereld.

Opgehangen

Kort daarop verdween hij met andere Moslimbroeders bijna tien jaar in de cel. Hij is daar gruwelijk gefolterd, maar kon wel boeken schrijven die latere radicale moslims zouden inspireren. Na zijn vrijlating kreeg hij nog eenmaal bezoek van een onthutste Mahfouz. Qutb was niet meer dezelfde persoon, zei hij. Op 29 augustus 1966 stierf Qutb aan de galg, wegens een complot tegen dictator Nasser. In oktober 1995 pleegden de twee jonge adepten van de extreme Qutb hun aanslag op Mahfouz, toen 85, ooit bejubeld door de jonge, ‘verlichte’ Qutb. Ook dit tweetal werd opgehangen. Mahfouz vergaf hen en pleitte zelfs voor hun leven. 

Zes jaar nadien sloeg Bin Laden toe in New York. Ook hij vereerde Qutb’s hopeloos geradicaliseerde andere ik. In Saudi-Arabië kreeg hij les van Qutb’s broer. De Amerikanen liquideerden Bin Laden in 2011. Mahfouz overleed in 2006, stokoud, in een ziekenhuis. Op 29 augustus, net als Qutb.

Lees ook:

Gelauwerde Egyptische schrijver Mahfouz overleden

Naguib Mahfouz, de enige Arabische schrijver die is onderscheiden met de Nobelprijs voor literatuur, overleed in 2006, op 94-jarige leeftijd

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden