Na 400 jaar hebben de protestantse kerk en de remonstranten zich verzoend

De Grote Kerk in Dordrecht tijdens tijdens de Nationale Synode. Beeld ANP

De remonstranten krijgen geen excuses. Maar de Protestantse Kerk erkent het leed dat hun is berokkend met uitzetting.

Vierhonderd jaar nadat ze uit de kerk werden gezet, krijgen de remonstranten alsnog erkenning voor het leed dat hun destijds is aangedaan. De hoogste man van de Protestantse Kerk in Nederland, scriba René de Reuver, spreekt vandaag openlijk uit dat de eerste kerkscheuring op protestants erf ‘een pijnlijk moment’ was dat diepe sporen heeft achtergelaten.

De kleine, vrijzinnige geloofsgemeenschap van remonstranten is blij met de verzoenende woorden van De Reuver. Hij krijgt vanmiddag tijdens een jubileumbijeenkomst van de remonstranten een pamflet overhandigd met vijf artikelen over de wijze waarop zij het geloof zien in een moderne samenleving.

“Dit is voor het eerst dat iemand met zo’n hoge positie spreekt over de keerzijde van de geschiedenis”, zegt predikant Joost Röselaers namens de remonstranten. “We zijn niet dagelijks bezig met wat er toen is gebeurd, we lijden er ook niet voortdurend onder, maar het deed wel pijn dat het niet genoemd werd.”

Dat gebeurt vanmiddag wel, uitgerekend in het jubileumjaar van de remonstranten én van de Dordtse Synode van 1618-1619. Die twee houden verband: tijdens de grote vergadering van calvinisten in Dordrecht over de ware leer van de kerk werden de remonstranten de protestantse kerk uitgejaagd. De calvinisten veroordeelden hun liberale opvattingen over de vrijheid van de mens tegenover God, en remonstrantse predikanten werden uit de kerk verbannen.

Zorgvuldig

De calvinisten legden hun anti-remonstrantse leer vast in de zogenoemde Dordtse Leerregels. Die hebben de afgelopen vierhonderd jaar overleefd: ze worden nog steeds beleden in de orthodoxe protestantse kerken. Het document is tevens een van de uitgangspunten van de PKN: bij de samenvoeging van de gereformeerde, hervormde en lutherse kerk in 2004 zijn de Leerregels na veel discussie opgenomen in de kerk-orde van de fusiekerk.

Veel PKN’ers weten dat niet of het houdt ze niet bezig. Vrijzinnige leden zouden er wel vanaf willen, maar de orthodoxe flank (circa vijftien procent) van de PKN hecht er zeer aan dat zij bij een kerk hoort die zich op papier uitspreekt tegen de vrijzinnigheid. Gelet op die diverse achterban van 1,8 miljoen protestanten, moet PKN-voorman De Reuver zijn woorden zorgvuldig kiezen. Excuses hebben de remonstranten niet gevraagd en de PKN wil die ook niet maken.

“Wat zeg je dan precies? Het is beter elkaar te begrijpen vanuit elkaars perspectief, en dan samen verder te gaan”, zegt De Reuver in een toelichting. Hij erkent dat de kwestie gevoelig ligt: de orthodoxen kijken ‘met argusogen’ mee. Maar De Reuver verzekert dat het niet uit angst voor de orthodoxen is dat hij geen sorry wil zeggen. “Dat zou een strategische overweging zijn, en dat is wat mij betreft te dun.”

De remonstranten zelf hebben genoeg aan de erkenning dat er een keerzijde zat aan de Dordtse Synode, die dit jaar met een Ode aan de Synode wordt gevierd. Woordvoerder Röselaers zegt de huidige ‘vriendschap en vrede’ tussen PKN en de remonstranten te koesteren.

Aansluiting bij de PKN blijft evenwel nog ver weg. De Dordtse Leerregels staan zo’n samengaan, net als bij de vorming van de PKN in 2004 het geval was, nog steeds in de weg.

Vijf artikelen van de remonstranten:

De remonstranten presenteren vandaag een pamflet met vijf artikelen rond vijf thema’s die centraal staan in hun geloof: vrijheid, verdraagzaamheid, verantwoordelijkheid, vrede en vriendschap. PKN-scriba René de Reuver ziet in de artikelen een uitnodiging samen verder te gaan. “Niet als kopieën van elkaar, maar complementair. Elkaar aanscherpend en verdiepend.” Hij voegt zelf nog twee thema’s toe: vertrouwen en verbinden.

Lees ook:

Remonstranten flirten met de PKN, 400 jaar na dato

De vrijzinnige remonstranten zoeken 400 jaar nadat ze uit de gereformeerde kerk werden gezet, toenadering tot de brede Protestantse Kerk in Nederland. In een doopdienst in Rotterdam wordt het karakter duidelijk van dit kleine vrijzinnige kerkgenootschap.

De Remonstranten doen toch mee met Nationale Synode

De vrijzinnige remonstranten sluiten zich toch aan bij de Nationale Synode, een terugkerende oecumenische bijeenkomst van christenen uit tientallen verschillende kerken. De remonstranten hebben zich over hun bezwaar heengezet dat de sfeer en taalgebruik hen te orthodox zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden