null Beeld
Beeld

Theologisch ElftalLockdown

Moeten kerken meer risico's nemen? ‘De kerk kan nooit zomaar meegaan met simplistische maatregelen van de overheid’

Het kabinet neemt geen risico en handhaaft de strenge lockdown. Zou het niet van wijsheid getuigen die voorzichtige koers te laten varen en horeca, scholen en ook kerken meer ruimte te geven? Twee leden van het theologisch elftal met een verschillende visie op deze kwestie.

Het kabinet handhaaft de huidige strenge lockdown. Het aantal besmettingen groeit alleen maar, daarom is het zaak nu voorzichtig te zijn, en het zekere voor het onzekere te nemen, redeneert het kabinet, dat zich gesteund weet door wetenschappers van het OMT. Maar vanuit de samenleving is er druk om te versoepelen. Restaurants en cafés staan te springen om de deuren te openen, winkels willen meer klanten zien. Hun vertegenwoordigers zijn ervan overtuigd dat dat veilig kan. Het kabinet kan wel waarschuwen voor de gevolgen, maar zonder risico geen leven.

Theologen Alain Verheij en Wim van Vlastuin houden zich persoonlijk beiden aan de richtlijnen van het RIVM. Maar ze denken verschillend over de vraag of er in de theologie een basis kan zijn voor een voorzichtige lijn, of dat vanuit de Bijbel juist meer risico’s genomen kunnen worden, ook in de kerk.

“Mijn geloof heeft geen invloed op mijn eigen gedrag ten opzichte van corona”, zegt publiekstheoloog Alain Verheij. “Het is confronterend om te merken dat ik me als theoloog en als gelovige tijdens de hele pandemie net zo gedraag als de meeste mensen. Dit is de grootste crisis die ik heb meegemaakt, maar ik blijk niet zoveel anders te reageren dan de rest.”

‘Ik heb het gevoel dat er wel wat meer kan’

“Dat ik me aan de regels houd, heeft te maken met mijn geloof”, zegt Wim van Vlastuin, hoogleraar theologie en spiritualiteit van het gereformeerd protestantisme aan de VU in Amsterdam. “Ik denk dat de overheid een gave is van Gods hand, en zolang de overheid niet tegen mijn geloof ingaat, voeg ik me in de kaders. Maar dat wil niet zeggen dat ik zelf ook deze maatregelen zou nemen. Ik heb het gevoel dat er wel wat meer kan. Het is echt verschrikkelijk wat er nu gebeurt. Er zou meer ruimte kunnen komen voor winkels, en voor de horeca. Natuurlijk moet je voorzichtig zijn en niet roekeloos, maar met alleen voorzichtigheid timmer je alles dicht. Je moet vooral wijs zijn, wijsheid is realistisch.”

Verheij: “Er is een verschil tussen risico’s nemen voor je eigen leven, of voor dat van een ander. De Bijbel zit vol met verhalen over dappere mensen die risico’s nemen. We zitten twee weken voor Pasen in de lijdenstijd. Jezus’ tocht naar Jeruzalem was een groot risico. Hij ging naar het hol van de leeuw, in Jeruzalem zaten de religieuze elite en de politieke tegenstanders van Israël, de Romeinen. Dat Jezus er toch naartoe ging, kostte hem zijn leven. Maar dat was zijn eigen leven. Als ik nu zeg: gooi de boel maar open, dan speel ik met andermans leven. Ik ben 32, ik loop niet veel gevaar. Maar het leven van anderen is wel in het geding, in die zin doe ik dan het tegenovergestelde van wat Jezus deed.”

Van Vlastuin: “Ik zou dit verhaal van Jezus niet als voorbeeld nemen. Dit gaat om de unieke verlosser. Het was zijn plan om te lijden en te sterven. Jezus gaat naar het lijden toe. Ik zeg niet dat wij dat ook altijd moeten doen, dat we het lijden niet mogen ontvluchten. Maar Jezus had een missie. Daarom kun je dit verhaal niet zo algemeen maken, het woord risico is hier niet terecht. En het is volgens mij onzeker of we een risico nemen met het leven van anderen door de maatregelen te versoepelen. Wetenschappers van het OMT zeggen dat, maar het is onmogelijk risicoloos door het leven te gaan. Als ik in de auto stap, dan zoek ik het gevaar al op. We moeten de boel niet dichttimmeren.”

Verheij: “Ik denk dat we het nog een tijdje moeten volhouden. Vanuit mijn geloof wil ik de zorg voor de kwetsbaren benadrukken. Voordat je de economie redt, red je de kwetsbaren. Daarom kan ik de lijn van het kabinet wel volgen om diegenen te beschermen die het meest last hebben van de ziekte.”

Van Vlastuin: “Hmm, dat is inderdaad een bijbelse notie, dat je zorgt voor de kwetsbaren. En dat je je naaste liefhebt als jezelf. Maar hoe geef je daar gestalte aan? Ik vraag me af of je kwetsbaren zoveel minder beschermt als je de horeca en de winkels weer open doet. Ik heb niet het idee dat dat een aanval is op kwetsbare mensen. Die weten zelf wel dat ze kwetsbaar zijn. Daarom blijven ze binnen. Dat hoeft de overheid niet voor ze te beslissen. Daar past ook een stukje eigen afweging.”

‘Laten we zonder vrezen de minste willen wezen’

Verheij: “Die risicogroepen zitten ook niet in de kerken. De Protestantse Kerk in Nederland adviseert weer dertig mensen toe te laten. Dat doet ze ook voor de eenzaamste mensen, maar die komen echt niet. Ik ben blij dat niet alle kerken in dat advies van de PKN meegaan. Als de kerken nu weer met meer mensen bijeenkomen kunnen de kroegen en de scholen later open. ‘Laten we zonder vrezen de minste willen wezen.’ Die tekst uit het Liedboek zou ik hierin leidend willen laten zijn, ook al vind ik de diensten nu ook armoedig. Ik sta elke week voor een camera en mis de mensen vreselijk.”

Van Vlastuin: “Dat vind ik te kort door de bocht geredeneerd. Ik wil ook wel de minste wezen, maar dat betekent nog niet dat je met maximaal dertig moet samenkomen. Ik preekte gisteren in een klein kerkje met twintig man, maar ik heb diensten geleid met 150 mensen waar er 1000 plekken waren. Ik had niet het idee dat dat onverantwoord was. En de kerk is niet alleen iets sociaals, het is ook een geestelijke realiteit. Er is een groot verlangen om bij God te zijn, en God verlangt ernaar bij ons te zijn. Alleen al daarom kan de kerk nooit zomaar meegaan met simplistische maatregelen van de overheid.”

Verheij: “Nee, dat is de veilige weg. De kerken concurreren met andere branches. Ik denk ze bang zijn dat er geen kip meer overblijft. Misschien moet de kerk als instituut dat risico maar nemen. Zij moeten als laatste volgen.”

In het Theologisch Elftal reflecteren twee godgeleerden op de actualiteit.

Lees ook:

Kabinet versoepelt noch verzwaart, en speculeert op milde derde golf door vaccinaties

Het kabinet versoepelt noch verzwaart de coronamaatregelen. Nu het aantal besmettingen stevig verder stijgt, neemt het ook een risico.

PKN: ‘Kerkdiensten kunnen weer, met maximaal dertig mensen en beperkte zang’

Het landelijk bestuur van de Protestantse Kerk versoepelt de adviezen voor kerkelijke gemeenten. Ze kunnen naast de voorganger en organist weer maximaal dertig bezoekers toelaten. Ook zingen wordt opnieuw mogelijk, zij het beperkt tot ten hoogste vier voorzangers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden