Premier Mark Rutte en Jaap van Dissel (RIVM).

Nieuw Moreel PeilExperts en politici

Moeten experts de nieuwe politici worden? ‘Nee! De legitimiteit ligt toch echt bij politici’

Premier Mark Rutte en Jaap van Dissel (RIVM).Beeld ANP

Wat is goed handelen? In de rubriek Nieuw Moreel Peil (NMP) onderzoekt Peter Henk Steenhuis telkens samen met een deskundige ethische vragen uit het coronatijdperk. Vandaag: moeten de experts de nieuwe politici worden? 

Premier Rutte voer sterk op de adviezen van deskundigen: medische experts. Nu Rutte heeft beloofd ook andere deskundigen te raadplegen, willen ineens ook andere politici teams van deskundigen raadplegen. De ChristenUnie pleit voor een ‘Impact Management Team’, met gedragswetenschappers, economen en ethici. PvdA-leider Lodewijk Asscher dringt aan op een ‘transitiemanagementteam’, om niet te vervallen in oude fouten van het precoronatijdperk. Leidt deze hang naar deskundigen tot een Nieuw Moreel Peil (NMP)? We leren van deze crisis: het is goed nu over te gaan naar een technocratie, waar politici experts het beleid laten bepalen?

“Nee! Wat we nodig hebben is co-productie”, zegt politica en hoogleraar medische ethiek Annelien Bredenoord. “Doordat ik met één been in de wetenschap en met een been in de politiek sta, zie ik de waarde en het belang van beide activiteiten.”

“De huidige crisis toont het belang van evidence based politics & policy aan. Maar alleen met evidence komt je niet tot besluiten. Steeds vaker zijn politiek-maatschappelijke vraagstukken zogenaamde ‘wicked problems’, complexe vraagstukken die alleen kunnen worden opgelost als verschillende disciplines samenwerken en waarin normativiteit ook een grote rol speelt. Denk hierbij aan het klimaatvraagstuk, bij asiel- en migratieproblematiek, en hetzelfde geldt voor Covid-19.”

Wetenschappers kiezen ook

“De ogenschijnlijke aantrekkelijkheid van een technocratie zou wel eens op een misverstand kunnen berusten: we denken dat wetenschappers alleen rationeel met feiten werken, en hun werk niet laten beïnvloeden door opvattingen, interpretaties en voorkeuren. Dat is een ouderwets idee, ook wetenschappers doen aan zogenaamde normatieve kennisproductie. Anders gezegd: wetenschappers kiezen welke thema’s ze wel of niet oppakken, welke methodes ze gebruiken, welke foutmarges ze accepteren.”

“Wetenschappers proberen hun werk zo falsifieerbaar mogelijk te maken. Maar bij Covid-19 is dat nog lastig, omdat hier nog sprake is van Frontier Science. Over elke ontdekking wordt nog volop gediscussieerd, data zijn nog niet gevalideerd, en artikelen niet gepeer-reviewd. Frontier Science staat bovenaan in de kennispiramide van Bauer, waar de onzekerheid nog het grootste is. Helemaal onderaan staan de tekstboeken waarmee we onze studenten laten werken. In die tekstboeken benader je het meest de consensus over wat als waarheid wordt gezien.”

Wetenschappers dragen nu grote verantwoordelijkheid

“Hoewel de onzekerheidsmarges binnen de huidige wetenschappelijke discussies groot zijn, dragen wetenschappers nu wel een grote verantwoordelijkheid: zij kunnen zich niet achter de feiten verschuilen, zij moeten er interpretaties en adviezen bij geven. Maar wetenschappers hebben in een democratie een andere rol, hoe aantrekkelijk, snel en praktisch een technocratie ook lijkt.”

“We hebben de input van wetenschappers nodig om tot evidence based politics te komen. Maar de legitimiteit om beslissingen te nemen die een heel land aangaan, op lokaal niveau een gemeente of provincie, ligt toch echt bij politici. Zij zijn gekozen, zij kunnen worden weggestemd. Daardoor houd jij als burger altijd invloed op degene die de besluiten namens jou neemt.”

Annelien Bredenoord is hoogleraar Ethiek van Biomedische Innovatie aan het Universitair Medisch Centrum Utrecht en fractievoorzitter van D66 in de Eerste Kamer.

In de rubriek Nieuw Moreel Peil (NMP) stelt filosofieredacteur Peter Henk Steenhuis allerhande ethische vraagstukken aan de kaak die tijdens de coronacrisis opborrelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden