null Beeld

BoekrecensieReligie

Moet je ook de herinnering aan al die missionarissen dekoloniseren?

Missionarissen. Geschiedenis, herinnering, dekolonisering
Idesbald Goddeeris
Lannoo Campus
190 blz.
€ 29,99
★★★★

Sjoerd Mulder

De auteur

Idesbald Goddeeris (1972) is hoogleraar geschiedenis aan de Katholieke Universiteit Leuven. Zijn onderzoek richt zich onder meer op de naoorlogse koloniale geschiedenis van België in Congo, en de rol van de kerk in die geschiedenis.

De thematiek

Net als in Nederland kent ook Vlaanderen haar omstreden historische figuren. Wij voelen ons ongemakkelijk bij tunnels en straten die vernoemd zijn naar Jan Pieterszoon Coen of Peter Stuyvesant; de Vlamingen schamen zich voor koning Leopold II die in Belgisch Congo een gruwelijk schrikbewind voerde.

Trotser zijn onze zuiderburen op hun missionarissen. Vroeger vanwege hun grote geloof, tegenwoordig vanwege hun onbaatzuchtige ontwikkelingswerk. Op ieder dorpsplein is wel een standbeeld te vinden, en opnieuw zijn veel straatnamen, tunnels en bruggen vernoemd naar deze bekende Belgische geestelijken. Pater Damiaan is daar zelfs een nationale volksheld: deze heilige werd in 2005 verkozen tot Grootste Belg aller tijden.

Dit rijk geïllustreerde boek beschrijft hoe missionarissen in Vlaanderen in de publieke ruimte worden herdacht, en probeert daarin volledig te zijn. Zo is achterin een lijst opgenomen van alle standbeelden en straatnaamborden ter ere van deze missionarissen, en bevat het veel foto’s.

Maar is die eer wel helemaal terecht, vraagt Goddeeris zich af? Moet deze nationale herinnering niet ook ‘gedekoloniseerd’ worden? Dan beschrijft hij uitgebreid hoe missionarissen soms wel kritisch waren, maar veel vaker een stevige steunpilaar vormden van het koloniale bewind. Terwijl in Europa kerk en staat vaak met elkaar in de clinch lagen, werkten ze in de kolonies graag samen. Ze hadden immers een gezamenlijk belang: het beschaven van de lokale barbaarse bevolkingsgroepen.

Boeiende stelling

Tegen het eind van het boek beschrijft Goddeeris hoe juist historici uit Afrika en Azië vaak geen kwaad woord willen horen over de Vlaamse missionarissen. Die zijn deze missionarissen dankbaar dat ze het christendom daar hebben gebracht. Zijn die niet-Westerse historici nu slachtoffer geworden van het koloniaal gedachtengoed? Dat is ook vaak de eerste reactie van Goddeeris, geeft hij zelf toe. Maar tegelijkertijd beseft hij dat zijn reactie opnieuw veronderstelt dat “het geseculariseerde Westen verder staat dan het goedgelovige Zuiden”. Dekolonisatie is zo eenvoudig dus nog niet.

Herinnering als schaamlapje

Dat wil overigens niet zeggen dat de verering van de missionarissen door Vlamingen zelf onschuldig is. Volgens Goddeeris fungeert bijvoorbeeld de verering van “Damiaan als een schaamlapje, dat de donkere bladzijden van de geschiedenis bedekt die toen door Europeanen werden geschreven. Meer nog, zijn cultus toont parallellen met de koloniale propaganda. We belichten de goedheid van de witte man, negeren de historische achtergrond en reduceren niet-Europeanen tot ontvangers van de Europese weldaden. Daarom is ook Damiaans verering symptomatisch voor de eenzijdige omgang met het koloniale verleden.”

Reden om dit boek niet te lezen

Ook wij Nederlanders hebben onze eigen omstreden helden en heiligen, en vinden het soms moeilijk om te horen dat die toch minder nobel waren dan wij altijd dachten. Hoewel de thematiek ons dus niet vreemd is, zijn de omstreden helden uit dit boek toch allemaal Vlaams en daarmee voor ons meestal onbekend.

Reden om dit boek wel te lezen

Door de nadruk op concrete ‘materiële’ herinneringen zoals standbeelden en straatnamen, is dit een prachtig boek vol mooie foto’s geworden. Ook kan Goddeeris door die focus op concrete herinneringen een fundamentele vraag stellen. Want hoe belangrijk historisch onderzoek ook is, het gaat er niet alleen om wat er vroeger feitelijk is gebeurd. Het gaat ook hierom: wat herinneren wij ons, wat vergeten wij liever, en wat zegt dat over ons? Daarmee levert dit boek een waardevolle bijdrage aan een belangrijke en actuele discussie.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden