InterviewAdjiedj Bakas

Moeder Natuur haat ons: dit zal niet de laatste pandemie zijn

Trendwatcher Adjiedj Bakas (57).Beeld roek lips

De mens is ontworteld in dit nieuwe tijdperk, zegt trendwatcher Adjiedj Bakas. Hij voorziet een spirituele en religieuze revival. 

“Corona is de nieuwe pest, en we leven in de nieuwe Middeleeuwen”, zegt Adjiedj Bakas. “Tijdens de grote pest in de Middeleeuwen ontstond een enorme innovatiegolf. In die periode is de boekdrukkunst uitgevonden en kwam de Reformatie op gang. Dat soort grote veranderingen gaan we nu ook zien. Maar voordat de nieuwe Renaissance aanbreekt, komt er nog veel ellende en veel onrust. Dat hoort er allemaal bij.”

Bakas (57) is een trendwatcher, die zichzelf onlangs weer opnieuw heeft moeten uitvinden na twee hersenbloedingen. “Ik ben genoemd naar Shiva, de Hindoegod van vernietiging én wederopbouw. Het idee daarvan is dat uit vernietiging altijd iets nieuws ontstaat. Zo sta ik zelf ook in het leven. Maar wat de wereld betreft zal het nog wel even duren voordat het nieuwe er is. We zullen moeten gaan bedenken hoe we gaan leven van de ene lockdown naar de andere. Want als dit virus verslagen is, komt er weer een ander virus. Er zijn in de natuur miljoenen virussen die op ons jagen. In dat opzicht haat moeder Natuur ons. Ze heeft het echt op ons gemunt. Maar de mens is nog steeds het beste beest op aarde, met ons unieke vermogen om na te denken en te reflecteren. De uitdaging is: hoe gaan we als het beste beest nu met die nieuwe werkelijkheid om?”

Zijn we daar voldoende op voorbereid?

“Ik geloof dat we ontworteld zijn. En nu moeten we gaan nadenken hoe we weer wortelen in het nieuwe tijdperk. Dat gaat voor een belangrijk deel over de digitale werkelijkheid: die ontwikkelingen gaan echt hard en worden nog steeds door veel mensen onderschat. De huidige robotisering is pas een eerste stap. Vanaf 2050 kun je al een robotkopie van jezelf hebben met je eigen persoonlijkheid. Dan kun je een kopie naar je moeder sturen als je geen zin hebt om langs te gaan.”

We komen er in deze tijd toch juist weer achter hoe belangrijk sociale contacten zijn?

“De technologische revolutie gaat samen met de emotionele revolutie. Het zijn vooral rationele dingen die door computers worden overgenomen. Wat overblijft voor ons mensen, zijn de emoties. Investeer daarom in de emotionele revolutie. In warmte, intimiteit, vriendschap, liefde. En instinct en intuïtie. We hebben onszelf op dat stuk verwaarloosd en daar komen we nu achter. Corona versterkt dat. Mensen merken nu veel meer dan eerst dat ze echt getrouwd zijn, dat ze verbonden zijn met anderen. We waren allemaal veel te hard aan het werk en de hele dag met onze smartphone bezig. Steek dus meer tijd in je relaties en vriendschappen, vorm weer roedels. En net als in de natuur zullen de sterkste roedels overleven. Een nieuwe stamvorming. 

“Dat betekent ook in sommige opzichten weer oppakken wat we losgelaten hebben. Bijvoorbeeld onze kwaliteiten als jagers en verzamelaars. Valt het jou ook op dat steeds meer mensen kippen nemen, of een eigen moestuintje beginnen? Het hoort allemaal bij het herbronnen: terug naar onze basis. En dat is ook nodig, want we hebben als mensen te veel roofbouw gepleegd op onze talenten, energie en ons lichaam. Hoeveel voordelen techniek en digitalisering ook hebben: veel mensen vinden de wereld te koud, te kil, te anoniem, te groot geworden. Emotie is het enige wat we nog over hebben om onszelf mens te voelen. 

“Ook leiders kunnen niet langer alleen met feiten komen, maar ook met emoties, met body language. Je moet kijken naar de ogen van mensen, naar hun gezicht. De camera’s met gezichtsherkenning kunnen nu al aan jouw gezicht zien in wat voor stemming je bent. Leiders moeten dat ook gaan leren. Het gaat niet alleen om de statistieken en de productiviteitscijfers, het gaat ook om het welbevinden van de mensen. Dat komt anders steeds meer onder druk te staan.”

Wat kunnen we nog meer doen om ons goed voor te bereiden op de toekomst?

“Onze weerbaarheid wordt momenteel op de proef gesteld. We moeten leren beter om te gaan met tegenslag. Drie jaar geleden heb ik twee hersenbloedingen gehad, en later kreeg ik daar nog kanker bij. Ik ben nu halfzijdig verlamd, maar who cares? Zolang mijn hoofd het nog goed doet kan ik verder met mijn mooie leven. De vraag die ik mezelf heb gesteld is: richt ik me op mijn beperkingen of op mijn mogelijkheden? Tegenslag hoeft geen reden te zijn om depressief te raken. Het betekent gewoon een reset. 

“Chinese vrienden van mij noemen de negentiende eeuw in China de Eeuw van Vernedering. In die periode was een derde van de Chinese bevolking verslaafd aan opium. China was een soort kolonie van het Westen geworden. De mensen hadden weinig zelfvertrouwen meer. Maar nu zeggen ze: kijk eens hoeveel mensen er op dit moment in het Westen verslaafd zijn. Dit is jullie Eeuw van Vernedering. Zij begrijpen niet waarom daar bij ons niet meer aandacht voor is. Het lijkt erop dat veel mensen liever in een roes duiken dan dat ze vechten. Vanaf onze kindertijd moeten we leren vallen en weer opstaan. Maar wie leert dat nog? Ik heb geluk gehad: mijn moeder heeft mij op mijn veertiende leren mediteren en visualiseren. Dat kan ik nu goed, en het heeft mij enorm geholpen. In het ziekenhuisbed visualiseerde ik dat ik op het strand lag. Daardoor kwam ik er makkelijker doorheen. Daarom zeg ik nu tegen veel mensen: ga visualiseren hoe je het anders wilt, en probeer daar naartoe te werken. 

“Rouw en verlies horen bij het leven, maar dat hebben we grotendeels weggerationaliseerd en uitbesteed aan psychiaters en uitvaartondernemers, die de overledene zo snel mogelijk bij ons weghalen. We mogen niet meer voelen – terwijl de emotie dus juist zo belangrijk is. Dat is ook een reden dat spiritualiteit en religie weer zullen gaan groeien. Ik denk dat er een tijd aankomt van spirituele en religieuze revival. Je ziet nu al dat steeds meer mensen een medium, sjamaan, dominee of priester opzoeken. Mensen zoeken weer naar werkelijke zingeving, op allerlei manieren. Ik geloof zelf echt dat er meer is tussen hemel en aarde en dat we daar nu achter gaan komen. Pas geleden ontmoette ik nog een CEO van een grote internationale onderneming en die zei: ‘Je mag best weten dat ik regelmatig naar een sjamaan ga, maar ik durf het nog niet tegen mijn collega’s te zeggen, hoewel ik weet dat meer het doen’. Veel meer mensen gaan op die manier op zoek. Dat is ook logisch: het oude neemt afscheid, het nieuwe is er nog niet. Daardoor moeten we verder zoeken.”

Adjiedj Bakas

Is daarvoor een crisis nodig?

“Ja, crisis dwingt ons tot omdenken en dwarsdenken, om alles wat we normaal zijn ter discussie te stellen. De oproep die er in deze tijd aan ons wordt gedaan is om te herbronnen, we mogen onszelf opnieuw uitvinden. Waar staan we, waarheen gaan we en waarvoor? De afgelopen decennia waren we met een soort rat race bezig: sneller en harder werken, meer produceren, meer geld verdienen. Eén televisie was niet genoeg. Elk jaar een nieuwe smartphone. Al dat soort dingen hebben ons niet veel gelukkiger gemaakt. Dus we krijgen nu de post-materiële economie, de economie van het geluk. Ondanks al dat bezit voelen we ons eenzaam. Dus gaan we weer op zoek naar wat echt waarde heeft voor ons. Een diepe zoektocht naar zingeving, spiritualiteit en een beetje ‘waartoe zijn wij op aarde’. Ik noem dat in het Engels de happynomie, de economie van happiness.

Daarom vind ik het eigenlijk een geweldige tijd. Mensen zijn van nature ongelofelijk religieus, of spiritueel: dat blijft altijd. We gaan nu het godsbeeld creëren wat past bij wat wij goed of kwaad vinden. Dat laten we ons niet door anderen voorschrijven. Ik noem dat hutspotgod. Misschien komt daarin het beeld van de zonnegod wel terug. Of rituelen geïnspireerd op de oude natuurgodsdiensten en het inzicht dat alles met elkaar verbonden is.

Onlangs sprak ik in Sillicon Valley een van die knappe IT’ers. Hij zei: ‘Ik geloof niet meer in God, maar ik mis hem wel’.”

Lees ook:

Nieuwe leiders

In de verhalenreeks Nieuwe Leiders spreekt Roek Lips met bestuurders, wetenschappers en denkers. Klik hier voor de eerdere afleveringen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden