null Beeld

ColumnMarli Huijer

Misschien moeten sommige Afghanen blij zijn dat hun identiteit niet is vastgelegd

In het debat over het drama in Afghanistan wekte de Tweede Kamer de indruk dat als we de registratie op orde hadden gehad de evacuatie van bedreigde Afghanen vlekkeloos was verlopen. Wat in Kaboel ontbrak, was een handige database van iedereen die de afgelopen twintig jaar als tolk, chauffeur of kok met de Nederlanders had gewerkt. Bij de eerste signalen van gevaar hadden we al die mensen naar Nederland kunnen halen zonder ze eerst digitale aanvraagformulieren in te laten vullen of e-mails te laten sturen. Met zo’n nauwkeurige administratie hadden we de asielvoorzieningen tijdig kunnen aanpassen en was de hele asielprocedure misschien wel een fluitje van een cent geweest.

Ook Ank Bijleveld, als demissionair minister van ­defensie verantwoordelijk voor het lokale personeel, had zo’n sluitende persoonsregistratie gemist, zei ze. In ­reactie op de kritiek uit de Kamer gaf ze aan dat er bij ­iedere buitenlandse missie van Nederland vanaf het ­begin een goede registratie van medewerkers moet worden bijgehouden, met alle namen, telefoonnummers en mailadressen van medewerkers ter plekke: “Dat hadden we nu niet. Dat had anders gemoeten, en dat móet ook beter in de toekomst.”

Een opmerkelijke uitspraak, temeer omdat Bijlevelds voorganger Jeanine Hennis-Plasschaert vijf jaar eerder, op 28 juni 2016, de Kamer had voorgehouden dat ­Defensie zo’n centrale registratie van lokaal personeel in Afghanistan al aan het opzetten was.

De door de Duitsers ingestelde identificatieplicht werd voor velen hun ondergang

Toch zitten er ook andere kanten aan zo’n gebrekkige registratie. Misschien mogen sommige Afghanen juist blij zijn dat hun identiteit niet op papier of in een database is vastgelegd. In de Tweede Wereldoorlog, toen de Duitse bezetters in Nederland een identificatieplicht instelden en Joden vroegen zich als Jood te laten registreren werd dat voor velen juist hun ondergang.

Sinds de oorlog weten we in Nederland hoe riskant de registratie van ­personen en hun eigenschappen door een overheid kan zijn. Het was de belangrijkste reden om in 1951 de identificatieplicht af te schaffen. Pas begin ­jaren negentig kwam die identificatieplicht weer ­terug, eerst in een beperkte versie, voor werknemers, en vanaf 2005 voor iedereen.

Kennelijk lag de oorlog toen al ver genoeg achter ons om ons nog op te winden over de gevaren van persoonsregistraties. Waarschuwingen van auteurs als George Orwell of Hannah Arendt, dat het gedachteloos laten functioneren van bureaucratische structuren tot het grootste kwaad kan leiden, werden als ‘dystopisch’ of ‘ouderwets’ in de wind geslagen.

Elke caféhouder mag nu zelfs om een identiteitsbewijs vragen

Wie maakt er zich nu nog druk over dat we de ­hele dag door via ons mailadres, telefoonnummer of onze ov-chipkaart tot identificatie worden verplicht? Sinds zaterdag mag zelfs elke caféhouder en kaartjesknipper in theater of bioscoop aan bezoekers vragen een QR-code en identiteitsbewijs te tonen.

Door de toeslagenaffaire kreeg het vertrouwen in persoonsregistraties even een deuk. De Belastingdienst zette burgers als ze ook maar het geringste foutje hadden gemaakt bij het invullen van de formulieren, weg als fraudeurs of dwong hen tot terugbetaling. Ineens ­beseften we weer dat er in het gebruik van registraties veel mis kan gaan. Vooral als dit wordt gestuurd door wantrouwen.

Zou dat anders zijn met de registratie van Afghaans personeel? Ik vermoed van niet. De mantra van opvang in de regio en de terughoudendheid om verzoeken van niet-tolken te honoreren staan haaks op de belofte dat het lokale personeel kan rekenen op bescherming. Daar kan geen goede registratie tegenop.

Marli Huijer (1955) was arts, maar maakte de overstap naar de filosofie. Ze is emeritus hoogleraar publieksfilosofie. In 2015 en 2016 was ze Denker des Vaderlands. Lees haar columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden