Islam en racisme

‘Mijn huidskleur maakt me niet minder moslim’

Ugbaad Kilincci uit Emmen.Beeld Reyer Boxem

Zwarte moslims hebben ook te maken met racisme van geloofsgenoten. Nu de Black Lives Matter-beweging op gang komt, spreken ze zich uit. ‘Als een donker iemand zich aandient is het al snel: ‘Ja maar, je bent niet van ons.’‘’ 

Laatst nog weer, zegt Mohamed Abdulahi, die een glas koud mineraalwater serveert in de loungehoek van de Rotterdamse moskee Centrum de Middenweg. Hij maakt een armgebaar naar een straat verderop. “Ik stond bij de tramhalte, en toevallig stond er een meisje naast me met een hoofddoek. Twee jongens reden langs in een dikke auto. Het raampje ging open, en ze zeiden tegen haar: ‘Wat doe jij met die zwarte jongen?’. Ik kende dat meisje niet eens, dus ik zeg: ‘Pardon?’. En omdat ik dat in het Arabisch zei, waren ze plots in de war: ‘Oh, ben je moslim dan?’”

Dat moment vat het probleem goed samen, vindt Abdulahi (26). Als zwarte moslim ­– hij is een kind van Somalische ouders en groeide op in Groningen en Brabant – heeft hij geregeld te maken met racisme van geloofsgenoten.

“Sowieso is er een taboe op gemengde liefdesrelaties in onze gemeenschap. Maar uit de woorden van die jongens blijkt ook het onderliggende stereotype: als je donker bent, ben je geen moslim. Nee, dan ben je ongelovig of christen.”

Op de Black Lives Matter-protesten kwamen de afgelopen weken veel jonge moslims af. Zij voelen de noodzaak zich uit te spreken tegen racisme, ook vanwege hun eigen ervaringen met moslimdiscriminatie en uitsluiting op basis van anti-islamsentiment. Daarbij, zo klinkt het alom, staat racisme haaks op de islamitische leer. Maar zwarte moslims weten: er zijn genoeg geloofsgenoten die daar niet naar leven. Zij voelen zich nu geroepen zich hierover uit te spreken.

‘Wie zijn dan ‘jouw mensen?’’

Zo ook de 32-jarige Ugbaad Kilincci uit Emmen. Online kwam ze een aantal boze reacties tegen van geloofsgenoten over de deelname van moslims aan Black Lives Matter-demonstraties. “Ze zeiden: moslimlanden als Jemen en Palestina staan in brand, maar jullie hebben het over de levens van zwarte mensen. Als je de straat op gaat, moet je voor moslims de straat op gaan. Als je ergens voor staat, sta dan voor ‘jouw mensen’. Dat raakte mij enorm. Ik bedoel: wie zijn dan ‘jouw mensen’? Zwarte mensen zoals ik blijkbaar niet? Mijn huidskleur maakt me toch niet minder moslim?”

Het begint ermee om dit bespreekbaar te maken, zegt Kilincci, die in het dagelijks leven activiteitenbegeleidster is en gemeenteraadslid voor de Partij van de Arbeid. “We willen dat de politie en de overheid divers zijn. Dan moet je ook naar jezelf durven te kijken. Veel moskeeën in Nederland zijn ook niet divers genoeg.”

Om die reden gaat Kilincci niet naar de moskee. “Een bewuste keuze. Er is een Turkse en een Marokkaanse moskee in Emmen, maar ik begrijp niet wat ze daar zeggen, want daar spreken ze Turks en Arabisch. Als de preek niet in het Nederlands, Engels of Somalisch is, dan komt het bij mij niet binnen. “Ik zou natuurlijk zelf Arabisch kunnen leren. Maar aan de andere kant: waarom houden moskeeën geen rekening met mensen met verschillende achtergronden? Dat zou ook witte bekeerlingen kunnen trekken.”

Ook Mohamed heeft zo zijn ervaringen met godshuizen waar hij zich niet welkom voelt. “Je hebt moskeeën die de naam Bilal dragen, naar de vrijgekochte Abessijnse slaaf die hartstikke zwart was, en van de Profeet een prachtige functie kreeg: gebedsoproeper. Maar mij willen ze geen Arabische les laten geven. Ja, ik mocht een soort conciërge zijn. Dat heeft er mee te maken dat moskeeën grofweg langs etnische lijnen zijn georganiseerd: Marokkaans, Turks, Bosnisch of Pakistaans. Als een donker iemand zich aandient is het al snel: ‘Ja maar, je bent niet van ons.’ Wat is dat voor manier van denken? Moskeeën zijn toch huizen van God?”

Ugbaad Kilincci: 'Ik ga niet naar de moskee, ik begrijp niet wat ze daar zeggen.'Beeld Reyer Boxem

Islamitisch meisje en donkere jongen: taboe

Sinds een paar jaar heeft Mohamed in Centrum de Middenweg in Rotterdam een moskee gevonden waar men bewust verschillende achtergronden verwelkomt. Hier preekt hij ook geregeld, en voelt hij zich thuis. Met zijn islamitische vlog ‘Mohameds Mening’ verwierf Mohamed enige bekendheid onder jonge moslims. Met zo’n 34.000 volgers op Instagram moet hij zo’n vier of vijf keer per week een racistische opmerking verwijderen, vertelt hij. “Ik krijg vaak opmerkingen als: ‘Kijk, deze vieze zwarte probeert alleen maar onze meisjes te fixen’.”

Hoe groot het taboe op contact van islamitische meisjes met donkere jongens is, blijkt uit de populariteit van een appgroep op Telegram, die speciaal is opgericht om hen te openbaren en te beledigen. De jonge vrouwen heten hier ‘hoer’ of ‘kech’, de donkere jongens worden aangeduid met het n-woord. De groep bestaat sinds april en telt bijna 1700 abonnees. Er worden duidelijk herkenbare foto’s geplaatst van Nederlandse, Belgische en Franse meisjes die met een donkere jongen zijn gezien, voorzien van scheldwoorden en hatelijke teksten. ‘Misschien kom je je nicht wel tegen’, is te lezen in de introductie.

Mohamed kent de appgroep, en gruwt ervan. Op zijn sociale media verwijdert hij de racistische opmerkingen, om volgers met dezelfde huidskleur te beschermen. “Want het is heel pijnlijk om steeds geconfronteerd te worden met die hatelijke opmerkingen. Ik heb een lap tekst klaar voor die situatie. Iets van: je mag mij haten om hoe ik er uit zie, maar wil je dit niet meer publiekelijk uiten, want dat is beschadigend. Mij krijgen ze er trouwens niet kleiner mee.” 

Volgens Mohamed is het een kwestie van onwetendheid, ook over de islam – en dus stelt hij racisme geregeld aan de orde. Dan zegt hij dat de profeet Mohammed een zwarte voedster had, en dat de profeet Mozes een donkere huidskleur had. Halverwege mei, nog voordat de Amerikaanse agent George Floyd doodde, en er wereldwijd protesten op gang kwamen, maakte Mohamed een vlog over racistische opmerkingen aan zijn adres. ‘Moslim, let op je tong, en spreek niet zulke woorden van onwetendheid”, zegt hij in de vlog. “Je bent ziek als je twijfelt aan de is­­lam van jouw broeder omdat hij donker is.’

‘Keiharde ziekte, die als een kanker doorgaat’

Een ander pijnpunt is het weigeren van zwarte jongens door islamitische schoonouders. Mohamed heeft het zelf ook meegemaakt. “Dan is er een leuke jongen die een baan heeft, die goed omgaat met hun dochter, die niet stiekem met haar afspreekt. Maar dan voldoet hij niet vanwege zijn huidskleur.” Hij slaakt een zucht. “Het is een ziekte. Een keiharde ziekte, die als een kanker doorgaat.”

Des te frustrerender vindt Mohamed het dat op een bekende korantekst die bij alle huwelijken wordt geciteerd, een tekst volgt die antiracistisch is, zonder dat iemand dat lijkt te weten. “De huwelijkstekst gaat over hoe God mensen voor elkaar heeft geschapen, opdat we rust bij elkaar mogen vinden. De tekst erna gaat over hoe God ons heeft geschapen, met onze verschillende talen en kleuren.”

Ugbaad Kilincci herkent het verhaal van Mohamed wel. “Om me heen zie ik bij islamitische vriendinnen en kennissen vaak dat een meisje niet met een donker iemand mag thuiskomen. Als je doorvraagt zitten er toch vooroordelen achter op basis van huidskleur – zwarte jongens zouden criminelen zijn, rappers en drugsdealers.”

Dan blijkt weer hoe lastig het is om serieus genomen te worden als zwarte moslim, zegt Kilincci. “Ik hoor mensen in theologische discussies vaak zeggen: Arabische moslims snappen dat beter. Er is sprake van een superioriteitsgevoel dat heel vergelijkbaar is met hoe witte mensen racistisch zijn tegen zwarte mensen. Alsof ze boven je staan.”

Zwarte joden kampen met hetzelfde probleem

Ook Kilincci stelt dit probleem geregeld aan de orde bij geloofsgenoten. Maar of de islamitische theologie daarbij helpt? Die verblindt mensen juist ook voor hun eigen gebreken, zegt ze. “Wijs ik mensen erop dat ze mij in hun woordkeuze uitsluiten, dan komen ze vaak met dooddoeners. Zoals dat in Mekka mensen van alle geuren en kleuren bij elkaar komen. Of een koranvers dat erop neerkomt dat een Arabier niet boven een zwart of wit persoon staat. Dan denk ik: je kunt nog zo vaak herhalen dat de islam racisme niet tolereert. Maar moslims doen dat wel. Daar moeten we het over hebben. En dat de Koran racisme afschrijft, oké. Maar jij handelt niet altijd in overeenstemming daarmee. Dus hoe kan je dat dan gebruiken als verdediging voor wat je fout doet? Het lijkt wel alsof ik een moslim als individu hier niet op kan aanspreken.

“Vaak leidt het ertoe dat de hele gemeenschap erbij wordt gehaald. Ik denk dat dit komt omdat we te veel in groepen denken, in plaats van uitgaan van individuele verantwoordelijkheid. Wil je racisme oplossen, dan moet dat ook anders.”

Mohamed stelt ook niet zijn hoop op de theologie alleen – het begint bij jezelf, zegt hij. “We zijn allemaal gevoelig voor raciale vooroordelen, voortkomend uit irritaties naar bepaalde bevolkingsgroepen. Toen mijn straat plots volledig opgekocht werd door Polen, en ik een tijdje iets te veel dronken, schreeuwende mensen om me heen zag, voelde ik bij mezelf dat ik onderbuikgevoelens kreeg. Dit is niet oké, dacht ik. Toen ben ik babbeltjes gaan maken en ben ik expres bij hun winkels chips gaan kopen. Dat hielp.”

Het stelt Ugbaad enigszins gerust dat ze een artikel las over zwarte joden die met hetzelfde probleem kampen in hun gemeenschap, en dat ze een berichtje kreeg van een vrouw die zei dat het in de kerk ook niet goed ging. Zo zie je dat racisme een groter probleem is, dat zich binnen allerlei gemeenschappen afspeelt, zegt ze. “We moeten in het hele racismegesprek minder zwart-wit denken. Pas als we dat gaan begrijpen, kunnen we er echt goed tegen strijden.”

Lees ook:

Ook moslims roeren zich tegen racisme: ‘Wij hebben ook te maken met uitsluiting’

Op de Black Lives Matter-protesten kwamen ook veel jonge moslims af. Zij voelen de noodzaak door hun eigen ervaringen met discriminatie. Niet alleen vanwege hun huidskleur, maar ook vanwege hun religie.

Moslim of geen moslim: iedereen kan te maken krijgen met islamofobie

Of je nu een hoofddoek draagt of slechts een beetje een mediterraans uiterlijk hebt, in beide gevallen kun je te maken krijgen met islamofobie. Wat doet het met degenen die het meemaakten?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden