RecensieFilosofieboek

Met kille argumenten zul je niemand overtuigen

Stop met redelijk zijn: Het leven is geen debat
Eleanor Gordon-Smith (vertaling Huub Stegeman)
Uitgeverij Ten Have, 192 blz.,  € 20,99
★★★★★ 

De auteur

Ja, wie is Eleanor Gordon-Smith? Nog nooit van gehoord, maar we zullen vast nog veel van haar gaan horen. In een ver verleden was Gordon-Smith debater van wereldklasse, momenteel schrijft ze aan de Princeton University haar proefschrift. Dit boek vloeit voort uit het  radioprogramma ‘This American Life’, waarin ze haar opperste best deed een rationeel gesprek aan te gaan met mannen die haar nafloten. Spijtig voor Gordon-Smith dat die gesprekken nooit slaagden; mazzel voor ons dat dit boek uit die teleurstelling is voortgekomen. Dit is haar eerste boek, het is te hopen dat ze al bezig is aan het volgende.

Redelijkheid is rommelig

Als je filosofen moet geloven, is alles in twijfel trekken verstandig, moet je nooit zomaar geloven wat iemand zegt, zijn emoties onredelijk, geloven we dingen op basis van overtuigend bewijs en veranderen we alleen van gedachten wanneer we geconfronteerd worden met nieuw, overtuigend bewijs. Aan de hand van vijf (waargebeurde) verhalen maakt Gordon-Smith gehakt van al deze dogma’s. Van gedachten veranderen is een zeer ‘rommelig proces’. De immer twijfelende filosoof is geen cognitieve superheld, maar iemand die “niet in staat is tot gewone intimiteit en die heen en weer wordt geslingerd tussen paranoia en minachting”. Au, maar waar.

Gekkies van repliek dienen?

Gordon-Smith vertelt deze verhalen niet alleen omdat ze op zichzelf aangrijpend zijn en ons doen twijfelen aan wat ‘redelijkheid’ is, maar ook omdat we het publieke debat al veel te lang baseren op een onjuist ideaal van rationele overtuigingskracht. Denk aan: gekkies uitnodigen voor een debat om er vervolgens, met solide argumenten, tegenin te gaan. We vergeten daarbij dat de woorden van sommige anderen nooit gehoord of constant verkeerd begrepen worden (vrouwen die ‘nee’ zeggen bijvoorbeeld), terwijl de woorden van  gekkies die aandacht krijgen alsmaar door blijven dreunen, ook al verkondigen ze larie. We vergeten ook dat je met kille argumentatie geen harten wint. De niet-rationele aspecten, en de daadwerkelijke kunst van het overtuigen laten we op dit moment vooral over aan ‘tweedehandsautoverkopers’ en ‘bazen van reclamebureaus’. Linke soep.

Redenen om dit boek niet te lezen

Werkelijk het enige jammere aan dit boek is dat er nog geen vervolg is. Gordon-Smith zegt namelijk nog weinig over het alternatief vormgeven van het publieke debat, en dus van de publieke omroep, van politieke debatten, van de journalistiek. Dat alternatief lijkt te moeten volgen uit de verhalen die ze vertelt en de bijbehorende filosofische inzichten. Maar is er alternatief voor de overtuigingskracht van de ‘tweedehandsautoverkoper’? Hoe pakken we dat aan? Daar willen we meer over horen.

Redenen om dit boek wel te lezen

Dit is allereerst inhoudelijk een krachtig verhaal, waarbij Gordon-Smith haast dansend van de ene filosoof naar de ander voortbeweegt (en daarbij vooral originele, hedendaagse en veelal vrouwelijke filosofen terecht in de schijnwerpers zet). Bovendien schrijft ze donders goed:  beeldend, speels, levendig, invoelend. Als Susie, uit hoofdstuk drie, iets vreselijks ontdekt over haar man, voelde het alsof haar hart ‘als een ratelende ankerketting’ in de diepte verdwijnt – expliciete complimenten verdient hier ook de vertaler.

Bovendien is Gordon-Smith recht voor z’n raap (“ik kan maar beter open kaart spelen en gewoon toegeven dat ik het een stompzinnig argument vind”) en heeft ze scherpe humor, die ze tactisch doch met charme inzet tegen een pelotonnetje dode, mannelijke filosofen.  Wie denkt met pure, argumentatieve overtuigingskracht vooruitgang te kunnen boeken, schrijft ze bijvoorbeeld, is iemand die “er nu wat eenzaam bij zit op zijn hoogverheven syllogistische bergtop en moet aanzien hoe ver onder hem in de wereld de nazi’s en de polio terug zijn van weggeweest”.

Dit boek schittert op verschillende fronten, en dat kom je niet vaak tegen. Het zou onredelijk zijn dit boek niet stante pede aan te schaffen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden