ReportageDronten

Met gel en bamboestok naar de anderhalvemeter-kerk

Vanuit De Ark in Dronten wordt een online-kerkdienst gehouden. Ds Wim Terlouw gaat voor, terwijl een aantal vrijwilligers de uitzending verzorgt.Beeld Herman Engbers

De coronamaatregelen worden ook voor religieuze organisaties versoepeld. Hoe werkt dat bij hen uit? Trouw volgt deze zomer de Protestantse Gemeente in Dronten. Vandaag: Voorzichtig beginnen in de avond.

 Achteraf zeggen ze in Dronten: we zijn door het oog van de naald gekropen. Op 8 maart vierden ze het jubileum van de koster en werd een nieuwe  kerkbestuurder bevestigd, de kerk zat stampvol. En op biddag, de woensdag erna, waren er ook nog ruim honderd mensen, met zang maar zonder handenschudden, zij het nog wat lacherig. Hun kerk had een van de grootste haarden kunnen zijn. Maar ze zijn de dans ontsprongen.

Sinds 12 maart staat de kerk in Dronten in coronastand. Dat betekent dat er al weken geen gewone diensten meer worden gehouden, er zijn alleen online-vieringen met een handjevol mensen. Die kerkelijke coronastand betekent óók dat er vanaf deze week weer wat meer kan. Her en der zijn er met Pinksteren in katholieke en protestantse kerken vieringen geweest. De grote meerderheid gaat er, net als in Dronten, zondag mee beginnen.

De plekken waar die dertig mensen mogen zitten worden niet gemarkeerd. Er staan bamboestokken klaar, van anderhalve meter. Daarmee kunnen de kerkgangers precies uitmeten hoeveel ruimte er tussen hen minimaal moet zitten – families daargelaten, die mogen zij aan zij. Predikant Wim Terlouw en kerkeraadsvoorzitter Harry Vahl hebben er geen twijfel aan dat dat wel gaat lukken. Voor corona zaten er al gauw 400 tot 500 mensen in een ochtenddienst, de kerk is berekend op zeker 700 mensen.

Bezorgd gemeentelid

Ja, er is nog wel een klein beetje discussie geweest in Dronten of ze nu al moesten gaan oefenen met dertig mensen, zoals de leiding van de Protestantse Kerk had aanbevolen in aanloop naar juli, wanneer honderd mensen binnen mogen. Een van de kerkeraadsleden vertelde voorzitter Vahl dat hij zich er niet lekker bij voelde, hij vond het risico toch nog wat te groot. En de kerkeraad kreeg ook een brief van een bezorgd gemeentelid. Die vreesde voor tweespalt in de gemeente, als de ene groep het wel aandurfde om te komen en de ander liever nog thuis zou blijven.

Ds Wim Terlouw gaat voor in de online-dienst, terwijl een aantal vrijwilligers de uitzending verzorgt.Beeld Herman Engbers

De kerkeraad ziet de bezwaren, maar wijst op de eigen verantwoordelijkheid van mensen. Het bestuur vindt dat mensen die willen, de gelegenheid moeten krijgen te komen. Daarom begint het, maar voorzichtig: met avonddiensten. Daar komen door de bank genomen maar zo’n dertig tot zestig mensen. En die avondvieringen hebben, zegt dominee Wim Terlouw, als vanzelf een wat meer verstild karakter. Dat vindt de predikant, die in 1997 naar de polder is gekomen, wel passen bij deze oefenperiode in coronatijd.

Protestantse Gemeente in Dronten 

De Protestantse Gemeente in Dronten heeft zo’n 3500 leden en een team van zes pastores. Er is een jongerenpastor, een pastor voor ouderen, een van de drie predikanten richt zich speciaal op dertigers, een ander op missionaire activiteiten. De gemeente in Dronten vergrijst, maar de leeftijd zit net iets onder het landelijk gemiddelde. Ook qua krimp gaat het in Dronten net iets minder hard dan elders.

De gemeente heeft twee gebouwen, het voormalig hervormde (Open Hof) en de vroegere gereformeerde kerk (de Ark). Beide zijn ze begonnen in de jaren zestig, toen de eerste huizen in Dronten werden gebouwd. Vanaf 1995 werken ze intensief samen, vanaf de landelijke kerkfusie in 2004 zijn ze ook in Dronten officieel een gemeente. Sinds anderhalf jaar is er een ochtenddienst, de avonddienst was al langer samen. Die vespers hebben vaak ‘een eigen kleur’, zoals dominee Wim Terlouw het omschrijft. Ze staan bijvoorbeeld in het teken van de internationale geloofsgemeenschap Taizé. Of ze worden georganiseerd door de plaatselijke afdeling van de orthodoxe gereformeerde bond.

Bij de ochtenddiensten zijn er al gauw zo’n 400 à 500 mensen. Maar als de brandweervoorschriften worden aangehouden, passen er in de grootste van beide kerken wel 700 mensen. Tijdens de dienst gaan er zo’n 20 tot 30 kinderen naar hun eigen plek, de kindernevendienst. Ook is er een ‘redelijk florerende’ tienerkerk. In de avond zijn er zo’n dertig tot zestig mensen.

Financieel staat de gemeente er volgens kerkeraadsvoorzitter Harry Vahl goed voor. Omdat de kerkeraad graag in één gebouw wil samenkomen, wordt de voormalige hervormde kerk gesloten voor kerkdiensten. Het plan is om dit gebouw ook voor maatschappelijke en missionaire activiteiten te gaan gebruiken.

Maar twee gebouwen, dat wordt te duur. Over enige tijd wordt de voormalige hervormde kerk afgestoten. Daar is nu al een zalencentrum aan verbonden, met horeca. De Ark wordt de komende tijd opgeknapt.

Het pastorale team wordt bijgestaan door zo’n tachtig mensen die bezoeken brengen aan ouderen en zieken, daarnaast zijn er honderden vrijwilligers voor lossere of vastere activiteiten, zoals jeugdwerk en ouderenvervoer. De kerk is betrokken bij de Voedselbank in Dronten.

Bij de ingang staan zondagochtend ‘de gel­letjes’ klaar, er zijn twee coördinatoren die de mensen de weg wijzen, de zaal wordt vanaf de voorste banken naar achter opgevuld. De garderobe is gesloten, de jassen moeten mee de kerk in. Samen zingen is verboden, en er is geen koffie na afloop – dat is er trouwens in de avond nooit. Aangeraden wordt de toiletten te sluiten, maar dat advies volgt Dronten niet op: dat is voorzitter Vahl, gepensioneerd dierenarts, te streng en wel heel erg onpraktisch.

Hoe groot de belangstelling wordt? Dat was voor de kerkbestuurders begin deze week nog een verrassing. Alle omstreeks 3500 gemeenteleden kunnen zich in principe melden, via de site van de kerk, of telefonisch. Niemand kan inschatten hoe groot de ‘kerkhonger’ is na drie maanden virtuele diensten. Anderzijds: gelet op het beperkte aantal dat normaliter in de avond naar de kerk gaat, moet iedereen die wil deze maand wel een keer kunnen gaan. Het lot bepaalt de volgorde.

Geleende camera

Vast staat waar de dienst wordt gehouden. De gemeente heeft twee gebouwen, en de eerste anderhalvemeter­viering is in de kerk die nu niet wordt gebruikt voor de onlinediensten. Want die kerk van waaruit de diensten wekelijks worden uitgezonden is nu bijkans veranderd in een studio. Al die camera’s, belichtingsapparatuur en meng­panelen zouden de eerste kleinschalige vieringen te veel in de weg staan.

Met zoveel techniek zijn ze trouwens op 15 maart niet begonnen, ze hadden eerst een geleende camera die van preekstoel naar orgel zwiepte. Maar ja, hoe gaat dat? Technici, jonge mensen vaak met verstand van zaken, willen best op zondag vroeg uit de veren om de dienst te streamen. Maar zij willen ook, weet dominee Terlouw, dat de kwaliteit in orde is. Gewend aan beeld en geluid als ze zijn, willen ze geen prutswerk.

De dominee spreekt over een groeiproces, voor zowel de pastores als voor het technische team. Ze hebben van ieders creativiteit geprofiteerd, nu zijn er diensten die in zijn ogen een heel eigen karakter en uitstraling hebben. Ze worden goed bekeken, weten ze, misschien trekken ze ook een bredere doelgroep aan dan normaal in de kerkbanken zit. Ze gaan er vast mee door. Er was altijd al de mogelijkheid de diensten te beluisteren, maar ze weten nu dat beeld daar bij hoort.

Ook al zijn ze nog zo blij dat de kerk zondag weer mondjesmaat gevuld wordt, de livestream wordt ook in de anderhalvemeterkerk vast een blijvertje.

Rituelen en plechtigheden in coronatijd in Dronten

DOPEN hebben ze in Dronten de afgelopen maanden niet gedaan, de dopelingen zijn opgespaard. Misschien gaan ze er weer mee beginnen als er vanaf 1 juli honderd mensen de kerk in mogen. De landelijke Protestantse Kerk had geadviseerd voor dopen een doopstok van een meter te gebruiken, met een kelk of schelp voor het water waarmee de dopeling wordt besprenkeld. “We vertikken het om die te gebruiken”, zei dominee Wim Terlouw begin deze week. Hij snapte niet wat het risico was: als de kapper en de fysiotherapeut een half uur aan hem mogen zitten, waarom zou hij dan niet een paar druppels water over een hoofdje mogen sprenkelen? Juist deze week versoepelde de Protestantse Kerk in Nederland de voorschriften. Dopen kan weer zoals het eeuwenlang traditie is.

AVONDMAAL De eerste keer dat brood en wijn zouden worden gedeeld, was voorzien in de week voor Pasen. In Dronten volgden ze het advies van hoogleraar liturgiewetenschap Marcel Barnard op, om bij de online-vieringen af te zien van dit ritueel. Avondmaal vieren met de paar mensen in de kerk en mensen thuis die mee kunnen doen met hun eigen brood en wijn, dat vinden ze in Dronten ‘wat surrogaat.’ Juist ook door er in coronatijd vanaf te zien, ervaren mensen weer meer de waarde, redeneren ze. En: het is iets bijzonders, dat doe je niet apart maar samen.

HUWELIJK Er stonden de afgelopen coronamaanden vier, vijf huwelijken in de Protestantse Gemeente in Dronten gepland. Die zijn verplaatst naar het najaar. Het eerstkomende huwelijk is over twee weken. Dan trouwt een van de kerkbestuurders, zij is 65 en heeft een nieuwe liefde gevonden. Bij het jawoord in de kerk mogen maximaal dertig mensen zijn. Een volgende trouwerij is begin juli. De bruid komt van een boerderij, zij heeft de bruiloft op het erf voorzien, bij slecht weer wijken ze uit naar de Ark. Vanaf 1 juli zijn ten hoogste 100 mensen toegestaan bij kerkdiensten. Voor plechtigheden als een huwelijk geldt hetzelfde maximum.

UITVAART Ze hadden verwacht dat de golf van Brabantse corona-doden ook Dronten zou bereiken, het virus sloeg toe in het nabijgelegen Nunspeet, in Heerde en Hasselt. De kerkeraad stelde daarom een protocol op voor begrafenissen in coronatijd. Die zouden alleen vanuit de Ark plaatsvinden. Op papier werden looproutes uitgezet voor de maximaal dertig aanwezigen, er zou ruimte zijn voor een spreker, met een eigen microfoon. Maar ook tot hun eigen verbazing vielen er in Dronten maar 11 doden, en allen buiten deze kerkelijke gemeente. En anders dan in een normale lente overleden er relatief weinig gemeenteleden aan iets anders. De betreffende families kozen niet voor een uitvaart vanuit de kerk.

Lees ook:

Kerken mogen de anderhalvemeterregel voortaan af en toe negeren

Bij rituele handelingen waarbij afstand houden onmogelijk is, mogen predikanten en priesters de afstandsregels negeren.

Digitale vieringen trekken mensen weer de kerk in

Veel kerken melden dat hun digitale viering meer kijkers trekt dan er voor de coronacrisis in de kerk zaten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden