Vaccinatie

Meer vrijheden na een prik, is dat wel ethisch? ‘We krijgen vaccinatiediscriminatie’

null Beeld AP
Beeld AP

Met aparte kerkdiensten voor ingeënte gelovigen – een suggestie van de Protestantse Kerk in Nederland – verruimt het aanbod van activiteiten. Maar zit er geen ethisch addertje onder het gras?

Met een vaccinatiebewijs krijg je meer vrijheden. Dat gebeurt al in Israël, en reisbureaus zien graag dat dat bij het boeken van vakanties ook gaat gebeuren. D66-leider Sigrid Kaag pleitte er al voor, ‘ook als dat tijdelijke maatschappelijke tweedeling met zich meebrengt’. Haar pleidooi stuitte direct op weerstand in het kabinet.

Paul van Tongeren omarmde het idee, kort voor hij als nieuwe Denker des Vaderlands werd gepresenteerd. “Iedereen snakt naar meer ruimte. Op het moment dat de meest kwetsbaren – die ook het meest voorzichtig moeten zijn – beschermd zijn dankzij vaccinatie, waarom zou je ze dan niet die vrijheid geven? Dit lijkt me geen moreel dilemma, maar een uitstekend idee.”

Ethische vraag voor de overheid

Politiek filosofe Femke Kaulingfreks heeft haar bedenkingen. “Het is mooi dat er meer kan, maar er zijn meer soorten kwetsbaarheid dan die voor het virus. Je kunt ook lijden onder het sociale isolement. De effecten in de jeugd-GGZ zien we pas later.”

“De groepen die nu al meer mogen, hebben een goede lobby. De gezondheidszorg laat zich horen, kerken hebben een status aparte. Dat is prima. Maar de horeca en scholen hebben minder effectief gelobbyd. Net als buurthuizen die in grote steden belangrijk zijn voor kwetsbare jeugd. Ze zijn nog steeds dicht, maar zouden met meer testen misschien open kunnen. ​De ethische vraag voor de overheid zou moeten zijn om óók te kiezen voor het welzijn van groepen die niet goed voor zichzelf opkomen.”

Bij het organiseren van activiteiten uitsluitend voor wie ingeënt is (of negatief getest) is van vaccinatiediscriminatie geen sprake, aldus Van Tongeren. “Niet iedereen die een vaccin wil, kan dat tegelijk krijgen, dat is simpelweg fysiek onmogelijk. Dus ja, de een is eerder aan de beurt dan de ander. Maar om daarom over ongelijke behandeling te spreken, is overdreven. Dan word ik ook ongelijk behandeld omdat het begin van de straat eerder zijn post krijgt dan ik.”

Kaulingfreks: “Dat is onzin, het gaat niet om de post krijgen om één uur of om half vier. Voor jongeren kan vaccinatie nog maanden op zich laten wachten. Hun tijdsbeleving is heel anders in een levensfase waarin ze zich razendsnel zouden moeten ontwikkelen. De beperkingen van fysiek onderwijs en mogelijkheden voor sociaal contact zijn slecht voor hun sociaal-emotionele ontwikkeling. De coronamaatregelen werken discriminerend.”

Een scherpere tweedeling dreigt

Nu de maatschappij zich langzaam opent, ziet Kaulingfreks een dilemma opdoemen. “Je kunt mensen niet dwingen zich te laten inenten of te laten testen. Ze hebben de vrijheid om hun eigen keuze te maken, maar dat belemmert andere vrijheden. In achterstandswijken is de vaccinatiebereidheid lager. De bewoners krijgen straks minder mogelijkheden om zich te bewegen of aan activiteiten deel te nemen. Het is moreel onoplosbaar: je respecteert de individuele vrijheid, maar je ziet dat de maatschappelijke ongelijkheid erdoor toeneemt.”

Volgens Kaulingfreks dreigt een scherpere tweedeling. “Dat is lastig, hoor. Nu zie ik nog dat we druk bezig zijn met veel mensen te vaccineren, maar in de volgende fase krijgen we echt vaccinatiediscriminatie. Dus moeten we toch gaan kijken of we juist die mensen kunnen bewegen om zich voor het collectieve belang én voor zichzelf te laten inenten. Dat zijn we aan de inclusieve maatschappij verplicht.”

Privacyrecht

Een vaccinatiebewijs zou een te zware inbreuk zijn op grondrechten en mensenrechten, dat vindt Belangenorganisatie Privacy First. De stichting sprak zich woensdagochtend uit tegen de invoering van een gezondheidspaspoort, waarmee gevaccineerde en negatief geteste mensen vrij zouden kunnen reizen binnen Europa, en dat mogelijk ook zou kunnen dienen als toegangsbewijs voor evenementen in Nederland.

Daarmee reageert de belangenorganisatie op een Kamerbrief van demissionair minister van volksgezondheid Hugo de Jonge, die dinsdagavond openbaar werd. Daarin schrijft de minister dat het kabinet begin juni een besluit zal nemen over de invoering van het zogenoemde vaccinatiepaspoort. Daarna mag de Tweede Kamer zich over het onderwerp uitspreken. Als kabinet en Kamer beslissen zich achter de Europese plannen voor het vaccinatiepaspoort te scharen, zal Nederland vanaf het begin van de zomervakantie met het gezondheidsbewijs gaan werken.

Volgens Vincent Böhre, directeur van Privacy First, is dat onwenselijk. Niet alleen zou er volgens hem een tweedeling ontstaan in de samenleving, het zou mensen ook dwingen hun medische status kenbaar te maken. “Onder het privacyrecht mag dat pertinent niet”, zegt hij.

Lees ook:

Ze lopen extra risico, maar arbeidsmigranten krijgen voorlopig niet allemaal een vaccin

Grote groepen arbeidsmigranten wonen en werken op een kluitje, maar krijgen voorlopig geen vaccin, laat het ministerie van volksgezondheid weten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden