Aan het einde van de ceremonie haalt moeder de sluier van haar pasgetrouwde dochter weg. Rechts de vader van de bruid.

Reportage Joodse bruiloft

‘Mazzeltof!’ op een Haags sportveldje

Aan het einde van de ceremonie haalt moeder de sluier van haar pasgetrouwde dochter weg. Rechts de vader van de bruid. Beeld Werry Crone

Voor de orthodox-joodse gemeenschap in Den Haag zijn het heilige dagen. De dochter van de rabbijn trouwt. In de openlucht, naar chassidisch gebruik. Een zeldzaamheid in Nederland.

De perfect witgelakte nagels van Leah Katzman (21) gaan van woord naar woord over de vergeelde, rafelige bladen van een psalmboekje. Zachtjes mompelend zegt ze de Hebreeuwse teksten na. Ze zit alleen, op een witte bank in haar bruidsjurk, midden in de feestzaal van de synagoge.

Om haar heen rennen enigszins verhitte familieleden en obers af en aan, die nog wat laatste dingen regelen, en de eerste gasten stromen binnen. Van een afstandje kijkt moeder Sarah naar haar dochter. “Ja, er valt heel wat te bidden.” Dan krijgt ze een appje binnen dat beantwoord moet worden, en neemt ze gedecideerd een spraakbericht op: “Nee, dat zou jouw taak moeten zijn.”

Een bruiloft is al een grote dag, maar deze zevendaagse bruiloft van Leah en Levi Abram stroomt haast over van de gevoelens. Zij is de dochter van de Haagse rabbijn Shmuel Katzman. Het hoogtepunt van de bruiloft voltrekt zich straks – voor het eerst in Den Haag – in de openlucht. Een gebruik in de Chabadbeweging, de chassidische stroming waartoe de familie behoort. Bruiloften van deze internationale gemeenschap zijn in Nederland een zeldzaamheid.

Met gebogen hoofd bidt de bruid onverstoorbaar door. Dan veert ze op. “Mammie, waar kan ik dat gebed voor Jom Kippoer vinden?” Vader Katzman snelt toe en geeft haar een ander boekje. Een joodse trouwdag is een heilige dag: voor het bruidspaar is het als het ware Jom Kippoer, Grote Verzoendag, legt de rabbijn uit. “Al hun zonden worden vergeven. Ze beginnen hun leven vandaag opnieuw, maar dan samen.”

De bruid neemt de teksten uit een psalmboekje door. Beeld Werry Crone

De bruidegom, Levi Abram (24), zit aan de andere kant van de zaal, bij de mannen. Hij komt uit Manchester, studeert aan een talmoedschool en werkt in een biologische winkel in New York. Van achter het kamerscherm dat de mannenruimte van de vrouwenruimte scheidt klinkt rumoer. Er vindt zojuist een van de talrijke rituelen plaats: de beide moeders breken een bord.

Vlakbij het kamerscherm staat de 28-jarige bruiloftsgast Batja Fieret – gebloemde jurk, azuurblauwe hoofdband – te praten met een vriendin uit de synagoge. In de ene hand heeft ze een jus d’orange, met de andere hand wijst ze door een opening naar de mannenkant, waar het bord net rinkelend stukgaat. “Het is niet zo dat het echt verboden is naar de mannen te kijken, hoor.”

Het kapotgeslagen bord staat voor de onomkeerbaarheid van een huwelijk, zegt Batja. “Zoals je die scherven niet meer heel krijgt, zo kun je ook je belofte niet meer terugdraaien.”

De bruidegom reciteert een Chassidische verhandeling. Beeld Werry Crone

Mannen met zwarte hoeden eten van de hapjes of zijn druk in gesprek verwikkeld. In de hoek legt een broer van de bruid de gebedsriemen aan bij een man met een grijs jasje. Ook een gebruik van de Chabadbeweging: in New York bieden ze dit op straat aan, aan joden die zelf niet vroom leven. “Ze proberen anderen goede daden te laten doen”, vertelt Batja. “Ik zeg ‘ze’, want zelf ben ik wel orthodox-joods, maar niet chassidisch of van de Chabadbeweging.”

Dan wordt het kamerscherm deels weggehaald. Levi, de bruidegom, gaat bij de opening staan, ingeklemd tussen zijn schoonvader en vader. Hij blaast een paar keer de wangen bol – de zenuwen. De mannen zetten koers naar de bruid. Een peutermeisje in kobaltblauwe feestjurk stapt doodgemoedereerd voor hen uit, lurkend uit een flesje water. Ze weet een platgetrapt stukje taart nog net te ontwijken.

Op het sportveldje is voor het hoogtepunt van de ceremonie de choepa, het baldakijn, neergezet. De mannen zetten een melancholisch lied in, en deinen gearmd heen en weer. Eenmaal onder de choepa komt Leah erachter dat toch niet aan alles is gedacht. Twee jongens – hand op de hoed, wapperende jasjes – rennen nog snel terug naar de synagoge. Ze komen terug met een pakje zakdoekjes.

Een uur lang ondergaat Leah de plechtigheid met een ondoorzichtige sluier voor de ogen. De glitters op haar haarspeld schitteren in de zon als de aanwezige rabbijnen hun wensen en gebeden uitspreken. “Mijn tong moge aan mijn verhemelte kleven als ik niet aan u zou denken”, zo klinkt het. Dan gaat de sluier af en komt er een heel grote glimlach onder vandaan.

“Mazzeltof, mazzeltof!” klinkt het vanuit het publiek. De rest van de familie komt op het bruidspaar af om het geluk te wensen. Onder alle omhelzingen begint het baldakijntje even gevaarlijk te hellen.

Het bruidspaar verlaat na de ceremonie het sportveldje. Rechts rabbijn Shmuel Katzman, vader van de bruid. Beeld Werry Crone

Voor de 81-jarige opa van de bruid, Ies Vorst, ook rabbijn, is de dag misschien nog het meest beladen. Zijn moeder, die opgroeide in Den Haag, is omgebracht in de Holocaust. “In de eerste plaats ben ik gewoon heel gelukkig dat mijn kleindochter hier met een heel leuke jongen staat”, zegt hij. “Maar dat ze nu hier, juist op deze plaats, een huwelijk aangaat, en hopelijk de familie gaat voortzetten – dat is iets hogers. Ik weet zeker dat dit alles mijn moeder boven in de hemelen goed doet.”

Lees ook:

Wijn drinken, matzes eten en zoeken naar stukjes brood: zo vieren joden Pesach

Ook het Joodse Pesach is met vele rituelen omgeven. Dat begint met ‘bedikas chometz’, waarbij de kinderen stukjes brood verstoppen, die de vader des huizes moet zoeken. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden