column

Martin Luther King was onvolmaakt, een echte christen zeg maar

Jean-Jaques Suurmond Beeld Maartje Geels

Ik ben naar de expositie 'Wereldverbeteraars' in de Nieuwe Kerk in Amsterdam geweest. Daar kwam ik het spinnewiel tegen van Mahatma Gandhi en aantekeningen van Nelson Mandela, terwijl de beroemde preek 'I have a dream' van Martin Luther King door de kerk klonk. De drie grote geweldloze bevrijders van de vorige eeuw.

Gek genoeg vond ik nauwelijks iets over hun religieuze drijfveer. Ik hield er een leeg gevoel aan over. Wel staat er in het begeleidende boekje van essayist Bas Heijne een citaat van King. Daarin spreekt hij over de religieuze kracht die hem motiveert, de goddelijke liefde (de bijbelse 'agape'). Die strekt zich uit naar alle mensen, van welk ras, geslacht, nationaliteit, religie of levensbeschouwing ook.

Heijne noemt die kracht een 'filosofie'. Huh? Hoewel ze van wijsgerig wanten wisten, gaven Gandhi en King hun leven niet om een rationele leer. Evenmin als de vroege martelaren dat deden.

Goddelijke dwaasheid

Filosofie is heel geschikt om netjes van A naar B te denken. Maar voor de goddelijke dwaasheid die hen inspireerde, moet je toch echt bij de theologie zijn. Martin Luther King studeerde niet af in de 'theologische filosofie' zoals het boekje beweert, maar in de systematische theologie. Hij was zelfs zo onverstandig om in zijn dissertatie plagiaat te plegen. Jawel, hij was onvolmaakt, net als Gandhi en Mandela. Een echte christen, zullen we maar zeggen.

Dwazer dan Jezus' Bergrede krijg je het niet. Wie keert nou de hufter die jou een dreun verkoopt de andere wang toe? Heijne noemt de Bergrede nergens, misschien omdat alle filosofie er duizelig van wordt. 

Toch was die de grote inspiratie van Gandhi (de held van King en Mandela). Hij mediteerde er elke dag over, naast de Bhagavad Gita. De enige prent die in zijn hut hing, was van de gekruisigde Jezus - alleen gekleed in een lendendoek, net als Gandhi zelf. Onder de prent de woorden: 'Hij is onze vrede'. 

Van de grote drie was Mandela volgens Heijne het minst religieus. Dat is de vraag. De man van de 'regenboognatie' was volgens strijdmakker aartsbisschop Tutu terughoudend over zijn geloof, omdat hij het niet wilde misbruiken om politieke doelen te bereiken. Maar in 1994 zei Mandela in een speech op een kerkelijke conferentie klip en klaar: 'Het goede nieuws werd ons gebracht door de verrezen Messias die niet een bepaald ras of land of taal of stam uitkoos, maar de hele mensheid.' 

Verlichtingsdenken

Heijne schrijft terecht dat het verlichtingsdenken met zijn nadruk op het autonome individu nooit de basis van een samenleving kan zijn. Filosofie kan ons niet redden. De grote drie laten zien hoe alleen echt geloof de muren tussen mensen omver haalt, gedreven door de godsliefde die allereerst de muren in onszelf afbreekt. Tijdens de eerste kerkdienst die ik als stroeve tiener schoorvoetend bezocht, werd gebeden voor mensen die men niet eens kende: vluchtelingen, hongerlijders, oorlogsslachtoffers.

Dat was nou nog nooit in mijn autonome hoofd opgekomen. Het gaat ook rechtstreeks in tegen onze tijd, waarin mensen zich in hun eigen bubbel terugtrekken en zich tegen anderen afzetten. Vandaag is er weinig meer wat ons drijft om vanuit een universele betrokkenheid dwaze dromen te dromen ('I have a dream').

Komen daarom Gandhi, King en Mandela in de Nieuwe Kerk op mij over als admiraal De Ruyter die er ook historisch dood ligt te wezen? In een kerk die allang geen kerk meer is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden