Premier en VVD-lijsttrekker Mark Rutte.

InterviewMark Rutte

Mark Rutte bidt iedere avond, maar niet voor de VVD: ‘God moet zich met grotere dingen bezighouden’

Premier en VVD-lijsttrekker Mark Rutte.Beeld Werry Crone

In de aanloop naar de verkiezingen praat Trouw over geloof en politiek met lijsttrekkers van partijen in de Tweede Kamer, die openlijk uitkomen voor hun geloof. Vandaag de laatste aflevering: Mark Rutte, lijsttrekker van de VVD.

Via de liberale jongerenbeweging rolde Mark Rutte in de VVD. De sfeer sprak hem aan: ‘een zekere humor, jezelf niet te zwaar maken, een beetje zelfrelativering, omkijken naar anderen, dat soort waarden zitten heel erg in die club.’ Ook qua politieke overtuiging hoefde de protestantse Rutte niet verder te kijken. “Het liberalisme is totaal in lijn met het geloof.”

Mark Rutte (54) groeide op in Den Haag, als jongste van een gezin met zeven kinderen. De familie was hervormd, op zondag gingen ze regelmatig naar de Badkapel, hij ziet zichzelf nog lopen aan de hand van zijn vader. Thuis lazen ze uit de Kinderbijbel en baden bij het eten, tot haar dood vorig jaar bad zijn moeder elke avond, zonder daar veel over te praten.

“Het geloof was voor mij een natuurlijk onderdeel van mijn leventje zonder dat dat heel erg besproken werd”, vat de VVD-lijsttrekker zijn jeugd samen. Als student geschiedenis in Leiden ging hij regelmatig met een vriend naar de Kloosterkerk in Den Haag – vooral vanwege de cantates, ook toen al was pianospeler Rutte dol op klassieke muziek.

Destijds was Carel ter Linden ­predikant in de Kloosterkerk. Hij vat de Bijbel niet op als een geschiedenisboek, maar hij vindt de Bijbel wel van grote betekenis. Niet waargebeurd, wel waar. Ziet u dat ook zo?

“Ik weet niet of ik die letterlijk zou overnemen. Het Nieuwe Testament is deels wel de beschrijving van een proces dat echt heeft plaatsgevonden. Maar de Bijbel is zeker een bron van inspiratie, op het terrein van goed en kwaad, van licht en donker. Daarmee is het de basis onder het christelijk geloof, dat nog steeds zo bepalend is voor onze samenleving. Naast, uiteraard, humanisme, de Verlichting. Maar mensen de vrijheid geven van waaruit ze zich kunnen verbinden met anderen, wat leidt tot een bezielend verband in de samenleving: die noties zitten ook in de Bijbel.”

U heeft van meet af aan de eed ­afgelegd. Daarin wordt gesproken over de almachtige God. Gelooft u dat God almachtig is?

“Nee, niet almachtig, maar Hij is er wel. Ik heb eerder gezegd dat het geloof 49 procent twijfel is en 51 procent zeker weten. Er is de grote twijfel, die iedereen heeft, maar ik heb toch de overtuiging dat er iets groters is. En er is een traditie waar je instaat en die me bevalt. Het is vergelijkbaar met het ‘God zij met ons’ op de euro. Die tradities horen bij Nederland. Als je dat almachtige ­letterlijk neemt, dan krijg je in­gewikkelde debatten. Ik kan het voor mezelf niet precies verklaren. Ik ben er absoluut van overtuigd dat we in een groter verband leven, niet alleen voor onszelf, en dat er iets groters is. Maar ik kan niet wetenschappelijk en zelfs niet op gevoelsniveau met honderd procent zekerheid zeggen hoever dat ingrijpen van God gaat.”

Heeft u zelf een rechtstreekse verbinding met God?

“Ja. Ja, dat voel ik wel, zeker bij emotionele momenten. Laatst keek ik naar Matthijs gaat door, en daar trad André van Duin op, ik ben met hem bevriend geraakt. Hij zong een lied over zijn overleden man, met Danny Vera op gitaar en een paar strijkers. Op zo’n moment denk ik: misschien komt het goed met de wereld. Als we als mensheid zo’n André van Duin kunnen voortbrengen en als je die laatste tien seconden ziet waarin Danny Vera naar André van Duin kijkt, dan móet er iets groters zijn. Dat kan je ook hebben bij de muziek van Bach, of als de samenleving bijzondere momenten meemaakt, maar bij mij is het vaak zoiets als dit.”

Gaat u nog weleens naar de kerk?

“Veel te weinig. Als ik het doe, dan in het buitenland, op vakantie. Nee, onlinediensten kijk ik niet, maar ik heb wel hier in de Jacobskerk een kaarsje mogen branden en gesprekken gehad met mensen van allerlei geloofsgemeenschappen over wat zij in deze coronatijd doen voor de samenleving. Ik wil graag gezegd hebben dat ik dat heel indrukwekkend vind, het is enorm hoe zij zich inzetten in deze crisis. Ik ben daarom optimistisch over de toekomst van het christelijk geloof. Ik denk dat daar de komende jaren meer groei dan krimp inzit, ook in Nederland. Mensen hebben door deze crisis gezien dat er meer is dan het ik en het jij, dat er meer is dan spullen kopen en de volgende vakantie, dat het er uiteindelijk op aankomt wat je voor elkaar betekent.”

Kerken doen elke drie jaar onderzoek naar armoede in Nederland. Zij concluderen steevast dat er meer moet worden gedaan voor armen. Uw VVD staat niet meteen bekend om royale gebaren naar deze groepen. Hoe rijmt u dat als gelovige met elkaar?

“Ik ben ontzettend blij dat u dit zegt. Als ik die twee niet kon combineren, zou ik niet bij de VVD zitten. Kijk, ik ben actief in de politiek en zo ben ik ook opgevoed, dat wij er willen zijn voor iedere bijstandsmoeder die aan de slag wil komen. Ben je gezond en kun je het combineren met kinderen, ga dan alsjeblieft werken. Het gesprek aan tafel met je kinderen en het perspectief dat je hen biedt, is dan zo anders dan als je vanuit de uitkering moet opvoeden. Zo zijn wij VVD’ers: het is ellendig, we willen dat het weer goedkomt, dat gaan we samen met jou organiseren maar je moet ook zelf meehelpen. En als je ziek bent, of niet meer kunt werken, dan heb je gewoon een fatsoenlijke uitkering voor de rest van je leven.”

Wilt u zeggen dat er op dit gebied geen spanning zit tussen de kerk en de VVD?

“Daar zit nul spanning! Maar wellicht moeten we als VVD wat meer zeggen dat we snappen hoe moeilijk mensen het hebben. We zijn misschien iets te zakelijk, maar dat doen we met de bedoeling de problemen op te lossen, niet om het erbij te laten zitten, integendeel. We willen een samenleving waarin iedereen die een bijdrage kan leveren, die bijdrage levert en zichzelf kan ontwikkelen. En je helpt elkaar langdurig bij ziekte of andere omstandigheden die verhinderen dat je een bijdrage levert. Dat is heel fundamenteel.”

En toch haalt Petra de Koning in haar boek over u, intern onderzoek van de VVD aan waarin stond dat betrokken christenen niks bij de VVD te zoeken hebben. Hoe kan dat?

“Daar weet ik niets van. Dat heb ik gemist dan. En ik ben het er in elk geval niet mee eens. Totaal niet, hoezo hebben zij bij ons niks te zoeken? Ik ken VVD’ers die ouderling zijn, die actief zijn in kerken. Dat verhoudt zich uitstekend met elkaar. Sterker nog, bij het herschrijven van de beginselverklaring van de VVD in 2008 heb ik aangegeven dat alle liberale beginselen belangrijk zijn. Sociale rechtvaardigheid, gelijkwaardigheid, maar vrijheid en verantwoordelijkheid springen eruit. Die moet je zien in combinatie met je maatschappelijk engageren, je inzetten voor je omgeving. Je leeft niet alleen voor jezelf. Dat heb ik natuurlijk ook uit de Bijbel. Die pak ik er niet bij om te zien wat voor volgende stap ik politiek moet zetten, maar het is wel mijn inspiratie en de traditie waarin ik sta.”

null Beeld Werry Crone
Beeld Werry Crone

Mark Rutte (1967) was na zijn studie tien jaar personeelsmanager bij Unilever. Hij werd in 2002 staatssecretaris van sociale zaken en daarna van onderwijs. Sinds 2006 is hij lijsttrekker van de VVD. Tot 2010 was Rutte fractieleider van de liberalen in de Tweede Kamer. Sinds 2010 is hij minister-president, eerst van het gedoogkabinet VVD, CDA en PVV, vervolgens van het kabinet van VVD en PvdA en sinds 2017 regeert de VVD met CDA, D66 en ChristenUnie. Mark Rutte is single.

Bidt u ook elke avond, net als uw moeder?

“Ja, ja.”

In het christelijk geloof is er vergeving voor fouten die een mens maakt. U heeft gezegd dat u de toeslagenaffaire, waarbij duizenden ouders zijn gedupeerd, ziet als een fout. Bidt u daarvoor om vergeving?

“Die affaire is een totale smet. Het kan niet anders dan dat je jezelf diep afvraagt wat die betekent voor Nederland, voor de overheid, voor mijzelf. Daar moet je lessen uit trekken en dat heb ik gedaan. Maar ik vraag geen vergeving, ik zal nooit voor mezelf bidden. Het voelt totaal niet goed om God iets voor mezelf te vragen. Ik heb het zo goed. Ik heb een fijne jeugd gehad, niet rijk, niet arm, fijne ouders, daarna studeren, ik had mooie banen en nu de politiek, tot nu toe een goede gezondheid, een goede vriendenkring. Om dan in gebed nog iets voor mezelf te vragen, dat lijkt me verschrikkelijk. Andere mensen moeten dat vooral doen, iedereen maakt zijn eigen keuze, het is allemaal goed. Voor mij is bidden het rechtstreekse contact met God, dat je zegt: let even op die, daar is een probleem bij iemand. Dat is wat ik bij het geloof ervaar. Het is vertragend, het zet aan tot reflectie.”

Heeft u op moeilijke momenten steun aan uw geloof?

“Nee, niet persoonlijk, als ik besluiten neem. Het geloof is een deel van mijn leven, ik kan het niet loskoppelen van de rest. Ik geloof heel erg in de complete mens. Daarin zit het geloof als element, maar ik kan het er niet uitlichten in de zin van: daar zit de steun. Ook troost is er permanent. Dat is het mooie van het geloof. Je kunt niet het knopje aanzetten. Het is er.”

U zit bijna twintig jaar in de politiek, de laatste jaren praat u meer over uw geloof. Bent u geloviger geworden?

“Nee, niet geloviger. Ik kan er geen nieuw percentage op plakken, maar die 51 procent wordt wel sterker. Dat komt door dit werk als premier. Dat is ook waarom ik graag door wilde als lijsttrekker. Het is zo bijzonder om dit te mogen doen, om voor te mogen gaan in deze strijd, eerst om uit de economische crisis te komen en nu uit deze pandemie. Er komt zoveel bij kijken aan emoties en aan mensen die de hand naar elkaar uitstrekken en naar elkaar uitkijken en er voor elkaar zijn. Dat maakt het uniek. Je doet dit werk met heel je lijf. Met hart, ziel en hoofd, alle drie moeten met elkaar in verbinding staan. Het is onmogelijk om het anders te doen. Dat maakt dat die 51 procent groeit. Ik wil laten zien waarom we dingen doen en welke emotie erbij hoort. Als ik dat niet doe, laat ik dingen weg die belangrijk zijn. Tegelijkertijd ben ik opgevoed met dat je jezelf moet relativeren, dus er zit ook een soort terughoudendheid in. Ik doe het niet om mezelf weer groter te maken, kijk Mark Rutte eens met zijn emotie. Hou op.”

En ook niet om christelijke kiezers te paaien?

“Nee, nee, om niemand te paaien, maar gewoon om te zeggen: dit ben ik. Uiteindelijk wil de kiezer dat de lantaarnpalen aangaan, dat er genoeg politie is en dat we een fatsoenlijk socialezekerheidsstelsel hebben. Die wil niet dat ik de hele dag aan kom zetten met mijn eigen nieuwste zieleroerselen. Maar je kunt ze ook niet uitzetten. Daar wat meer van laten zien, dat is wel wat er veranderd is in de afgelopen twintig jaar, ja.”

U bidt niet voor u zelf, maar misschien wel voor een goede uitslag voor uw partij?

“Nee, ik wil niet God aanroepen om de VVD de grootste te maken. God is te groot om mij te helpen in iets dat daar te klein voor is. Hij moet zich met grotere dingen bezighouden, daar moet ik hem niet mee lastigvallen.”

Dit is de slotaflevering van de interviewserie met lijsttrekkers over hun geloof en politiek. De remonstrantse CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra en de islamitische leider van Denk, Farid Azarkan, zijn benaderd om mee te werken maar gingen niet in op dit verzoek.

Lees ook:

De eerste aflevering in deze serie: Sigrid Kaag

Niemand in D66 heeft lijsttrekker Sigrid Kaag er ooit op aangesproken dat ze openlijk zegt dat ze katholiek is. Maar ze merkt wel dat die combinatie van D66 en gelovig anno 2021 verrassend kan zijn. ‘In een zeer ontkerkelijkt, seculier Nederland is het voor sommige mensen opvallend dat de partijleider van D66 zegt: ja, ik ben katholiek.’

De tweede aflevering: Kees van der Staaij

Kees van der Staaij: ‘Onze inzet voor regeringsdeelname zal zijn om geen genoegen te nemen met de huidige abortus­praktijk’.

De derde aflevering: LIlianne Ploumen

PvdA-lijsttrekker Lilianne Ploumen noemt zichzelf een huis- tuin- en keuken- katholiek. ‘Ik ben deel van de traditie van radicale rechtvaardigheid.’

De vierde aflevering: Gert-Jan Segers

ChristenUnie-lijsttrekker Gert-Jan Segers: ‘Over het almachtige van God heb ik vragen’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden