Marianne Thieme houdt vrijdag de Jacoba van Tongerenlezing.

InterviewJacoba van Tongerenlezing

Marianne Thieme over duurzaamheid in de politiek: ‘Christelijke leiders willen alles bij het oude laten’

Marianne Thieme houdt vrijdag de Jacoba van Tongerenlezing.Beeld Hanne van der Woude

Marianne Thieme ervoer dat de tegenstand om te vergroenen vooral van het CDA kwam. Vreemd, vindt ze, en doodzonde. In haar Jacoba van Tongerenlezing zal ze vrijdag christenen oproepen hun verantwoordelijkheid te nemen richting alles om ons heen.

Christenen hebben een slechte naam in de wereld van natuur- en milieubeschermers, zegt Marianne Thieme. Ze begrijpt dat wel, want kerken staan bekend om hun mens-centrale denken en lijken weinig oog te hebben voor dieren en de wereld om zich heen. Thieme, zelf lid van de Kerk der Zevendedags­-adventisten, spreekt vandaag in de Keizersgrachtkerk in Amsterdam de Jacoba van Tongeren-lezing uit, waarin zij zich afvraagt waar de stem van christenen is in het klimaatdebat.

Marianne Thieme (1972) is dierenactivist, publicist, jurist en oud-politica. In 2002 richtte zij de Partij voor de Dieren op, die zij tot 2019 leidde. Tussen 2006 en 2019 zat zij voor die partij in de Tweede Kamer. Thieme heeft twee dochters en is eerder deze maand getrouwd met financieel geograaf Ewald Engelen.

Jacoba van Tongeren was een verzetsstrijdster die vanuit haar geloof in verzet ging tegen het onrecht en geweld in de oorlog. De Protestantse Kerk Amsterdam organiseert als eerbetoon aan haar elke twee jaar een lezing, die wordt gegeven door een vrouw die zich verzet tegen actuele maatschappelijke misstanden. De lezing van Marianne Thieme is vanmiddag om 15.30 in de Keizersgrachtkerk en kan online worden gevolgd via keizersgrachtkerk.nl

“Gelukkig was er die oproep van de leiders van de anglicaanse, oosters-orthodoxe en rooms-katholieke kerk vorige week, om meer te doen tegen klimaatverandering. Hèhè, dacht ik, ze worden eindelijk wakker. Met name christenen houden zich bezig met de vraag wat hun rol is op deze aarde, waarom ze hier zijn, wat hun verantwoordelijkheden zijn. In dat kader valt het me op dat ze zich maar mondjesmaat bezighouden met duurzaamheid. Als je kijkt hoe weinig er vanaf de kansel wordt gesproken over onze verantwoordelijkheid richting de schepping, of als je ziet dat een van de meest onduurzame industrieën, de intensieve veehouderij, zich met name in de biblebelt bevindt, dan is er nog veel te doen. En voor mijn gevoel is daar nog weinig discussie over.”

U mist de christelijke stem?

“Zeker, sterker nog, de stem om door te gaan op de oude weg, steeds grootschaliger, steeds meer geld verdienen, die komt juist heel sterk uit christelijke politieke hoek. Dat is mijn ervaring van de afgelopen dertien jaar in de Tweede Kamer, waar de tegenstand om te vergroenen met name van partijen als het CDA kwam. Toen ik net in de Kamer zat, was er enorme ophef over het feit dat ik christen ben. Uit de seculiere hoek waren de reacties heel heftig, maar ik kon dat begrijpen. De kerk heeft in de groene beweging een slechte naam, echt heel slecht. Ze staan bekend om hun mens-centraal denken, dieren zijn er om op te eten en zijn allemaal ondergeschikt aan de mens. Er zijn veel natuur- en milieubeschermers die daarom een hekel aan religie hebben, en aan het christendom in het bijzonder.”

Zouden christenen dan groener moeten zijn dan de rest van de samenleving?

“Als je pretendeert dat je het verschil wil maken, dat je wil laten zien dat er meer is in het leven dan alleen maar de dag van nu, maar ook een toekomst waarin je verantwoordelijkheid draagt voor de generaties na je en alles wat geschapen is door iets wat groter is dan jijzelf, dan denk ik: practice what you preach. Maar ik denk dat het voor iedereen een opgave is om op basis van rechtvaardigheid en mededogen om te gaan met alles om ons heen.”

De kerk heeft de afgelopen jaren heel wat gedaan op het gebied van duurzaamheid: de klimaatencycliek van de paus in 2015, de PKN die meeliep in de klimaatmars van Milieudefensie, religieuze leiders die opriepen op een groene partij te stemmen, en vorige week nog de gezamenlijke oproep van de drie kerkleiders. Is het wel eerlijk om dan te zeggen dat u die christelijke stem mist?

“Er is wel wat aan het veranderen vanuit de kerkelijke leiding, maar je ziet dat nog niet doorsijpelen naar concrete actie, terwijl we het al veertig jaar hebben over het milieu en hoe we onze leefomgeving aan het vernietigen zijn. Gelukkig spreken kerken zich nu uit, maar ik kan me nog goed herinneren dat bijvoorbeeld hulporganisatie Kerk in Actie werd teruggefloten door de door CDA’ers gedomineerde LTO, omdat ze de ‘stop fout vlees’-campagne van Milieudefensie steunde. Kerk in Actie zag in ontwikkelingslanden de negatieve effecten van de bio-industrie: ontbossing en landroof voor sojaplantages bedoeld voor veevoer. Mooi dat voorman René de Reuver van de PKN nu zegt dat we ons gedrag moeten veranderen, maar het is wel rijkelijk laat. Het is één voor twaalf, lees het laatste IPCC-rapport. Dus ik zeg: bravo, maar ik zie ook dat de christelijke leiders van de partijen die aan de knoppen zitten alles bij het oude willen laten. De afgelopen jaren hebben ze steevast alle klimaatmaatregelen tegengehouden. Er zit een grote kloof tussen een gezamenlijk statement dat het anders moet, en het daadwerkelijke handelen.”

Is wat u hier beschrijft niet meer een kloof tussen politiek en de kerk?

“De vraag is: is daar wel een kloof? Zoals in het voorbeeld van Kerk in Actie, al is dat inmiddels al een tijd geleden, daar wordt de kerk teruggefloten door een lobbygroep als LTO als het te activistisch wordt. Er bestaat een soort schroom om daar iets van te zeggen, want een deel van de mensen die naar de kerk gaan, zijn boer. Het vergt moed en durf om de vinger op de zere plek te leggen. Denk aan het verhaal van Jezus die naar de tempel gaat en ziet dat daar dierenhandelaars en geldwisselaars zitten. Hij gooit de marktraampjes om en roept: u hebt van het heiligdom een rovershol gemaakt. Hij liet de bestaande orde weten dat dit niet de goede weg was. Dat is voor ons als christenen een geweldig voorbeeld –dat je in een tijd van grote misstanden, net als Jacoba van Tongeren deed in haar tijd, dat durft te benoemen. Ondanks een omgeving die dat geluid ontmoedigt.”

U hebt uzelf in uw tijd als Kamerlid nooit geprofileerd als christen.

“Nee, ik heb de Partij voor de Dieren opgericht om zoveel mogelijk mensen daarbij te krijgen. Iedereen die het overstijgende belang ziet van de zorg voor de aarde en de respectvolle omgang met mens en dier, is welkom. Christen, atheïst, boeddhist of moslim. Dan is het niet aan mij om mijn eigen levensbeschouwing voorop te stellen. Maar privé, zeker nu ik niet meer politiek actief ben, heb ik me altijd druk gemaakt over dat het christendom zo’n slechte naam heeft op het gebied van duurzaamheid. Ik kan goed begrijpen dat mensen daar niets mee te maken willen hebben. Maar het is doodzonde, want het geloof is een prachtige boodschap van hoop, liefde, mededogen, rechtvaardigheid en vrijheid.”

Is uw geloof een inspiratie voor het werk dat u doet?

“Ik ben altijd een dierenbeschermer geweest, van kinds af aan. Ik ben katholiek opgevoed, maar toen ik erachter kwam dat de kerk de jacht en het stierenvechten zegende, heb ik de kerk de rug toegekeerd. Ook omdat de hiërarchie met een onfeilbare paus helemaal niet bij mij paste. Maar mijn geloof heb ik niet met het badwater weggegooid. Ik ben op zoek gegaan naar een gemeenschap die wel een groene boodschap had en die vond ik bij de zevendedagsadventisten. Het mens-centrale denken kan daar ook vrij prominent zijn, maar over het algemeen zie je er veel meer vegetariërs en veganisten dan in andere christelijke kerken. Mede doordat een van de grondleggers het vegetarisch eten propageerde met het idee dat als Gods plan er één is zonder dood, je ook moet proberen zelf niets te doden.”

Wat gaat u benadrukken in uw lezing vandaag?

“Dat er alle reden is om christenen die zich op cruciale posities in de samenleving bevinden aan te spreken op hun verantwoordelijkheid iets te gaan doen voor het klimaat. Kom in verzet tegen het valse idee dat dit het beste van alle werelden is, zoals Jacoba van Tongeren dat ook deed in een tijd van grote crisis. Ook als individu kun je verschil maken door anders te eten, andere kleding te kopen, de manier waarop je je huis verwarmt. Die dingen zijn gestoeld op het idee dat je als christen een verantwoordelijkheid hebt richting alles om je heen. Mijn pleidooi is: kijk als christelijke partij, als kerk, als individu naar wat jouw rol is in het instandhouden van een onduurzaam, dieronvriendelijk en boeronvriendelijk systeem. Het is altijd goed om de vinger op een respectvolle manier op de zere plekken te leggen. Zoals Christus die in zijn tijd wees op misstanden en dingen die anders moesten en daarmee zo’n enorme revolutie veroorzaakte met liefde en mededogen als leidende beginselen.”

Lees ook:

Kerkleiders van 1,8 miljard gelovigen roepen voor het eerst samen op het klimaat te redden

Voor het eerst in de geschiedenis doen de leiders van de drie grootste wereldwijde kerkgenootschappen een gezamenlijke oproep aan de wereld: red het klimaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden