Een Palestijns meisje, gekleed als de maagd Maria, draagt in de Geboortekerk in Bethlehem een kindje Jezus van aardewerk. Gisteren bracht de aartsbisschop van Canterbury een bezoek aan Bethlehem.Beeld AP

Theologisch ElftalKerstviering

‘Maria was een sterke vrouw, daar zou meer aandacht voor mogen zijn tijdens Kerst’

Kerst is het feest van het licht en dat komt door corona nog scherper naar voren. Maar het is ook aanleiding het over Maria te hebben, een outsider, een sterke vrouw die een andere wereld wil. 

Een gesprek over Kerstmis in coronatijd, dat kan ook bij theologen moeilijk zonder de vraag: hoe vier je het dit jaar zelf? Jos Moons, werkzaam aan de Universiteit van Tilburg en aan de Katholieke Universiteit Leuven, zit gewoontegetrouw in Leuven met zijn zes huisgenoten aan tafel, net als hij jezuïet en net als hij een beetje netjes gekleed, met hemd en das. Hij verzorgt dit keer de wijn, zijn twee medebroeders uit India ‘zwaaien de pollepel.’

Janneke Stegeman, publiekstheoloog en medewerker van Mensen met een missie, zou naar haar ouders en schoonouders gaan, meestal verzorgen alle gasten een gang van een uitgebreide maaltijd. “Maar we moeten nu even kijken hoe we het doen”, zegt ze daags na de afkondiging van de nieuwe lockdown. Net als vorig jaar moeten zij en haar vriend rekening houden met hun zoontje, hij is nu dertien maanden.

Dat jongetje heeft Stegemans kijk op Kerst meer veranderd dan corona. Stegeman: “Vorig jaar was hij een maand oud, en ook nu nog vind ik het heel bijzonder dat we een gezin zijn. Ik heb meer voeling gekregen voor wat het is als een kind wordt geboren, zoals we met Kerst vieren. Geboorte is heel alledaags, er worden voortdurend kinderen geboren. Tegelijkertijd merk ik de ongelooflijke verwondering dat hij er is. Ik zie zijn kwetsbaarheid, de kwetsbaarheid die ook centraal staat met Kerst.”

Moons, verwijzend naar Jezus: “In het kind kunnen we licht vinden, of licht zien. Studenten hier hebben een coronakrantje gemaakt met verhaaltjes, grapjes, leuke tekeningetjes. Dat is een voorbeeld van hoe je je niet laat gijzelen door wat er door corona niet kan, maar dat je een bronnetje van licht en liefde in jezelf aantreft en daar ook wat mee gaat doen. Een kaartje sturen, iemand bellen, het hoeft niet groot te zijn. Vinden, begroeten en aanbidden van licht, dat komt nu met Kerst heel scherp naar voren.”

Stegeman: “Dat vind ik mooi gezegd. Ik snap heel goed dat mensen die Kerst normaal uitbundig vieren met de hele familie, dat dit jaar missen. Dat geldt ook voor mij. Corona heeft veel leed aangericht. Kerst is een verhaal van vreugde en hoop vinden in een wereld die donker is. Voor veel mensen is de wereld dit jaar in allerlei opzichten duister. De hoop zit in het kind, in het kwetsbare. God is daarin aanwezig.”

Moons: “Ook als je niet christelijk bent, is Kerst onderdeel van het jaarritme geworden. Dat is de culturele dimensie. Het theologische verhaal is dat God de wereld niet aan haar lot overlaat, maar zichtbaar wordt in Jezus. Met Kerst heeft Hij onder ons zijn tent opgeslagen.

Centraal in het Kerstverhaal staat voor de katholieke Moons het kindje in de kribbe. Stegeman is protestants opgevoed. Anders dan in de katholieke traditie, speelt Maria, de moeder van Jezus, in de protestantse geschiedenis maar een bescheiden rol. En toch vindt Stegeman juist in Kerst aanleiding het over Maria te hebben.

Stegeman: “Zij is wel diegene die bevalt van Jezus, ze is zijn moeder. Zij was ongetrouwd zwanger, ze was op reis, onder lastige omstandigheden. Ze was een outsider. Haar naam kan je vertalen als: hun rebellie. Ze is inderdaad iemand die een andere wereld wil. In het Magnificat, de lofzang van Maria, staan de prachtige woorden: De rijken staan met lege handen, de armen hebben de handen vol. Met haar richt dit feest het oog op al die mensen die op de vlucht zijn. Als ik me voorstel dat dit jonge meisje in die moeilijke situatie zo’n lied zong van verzet, hoop en vreugde, dan is dat een ongelooflijk krachtig beeld, voor ons allemaal.”

Moons: “Ik vind het mooi wat jij zegt. Maria kan een hele stereotype figuur worden, iemand die ‘ja en amen’ zegt, een beetje onderdanig. Of Maria als de zachte kant van God, bij wie je welkom bent met je gebed. Maar jij brengt andere kanten naar voren: Maria als sterke vrouw, als profeet. Die Maria mag best meer bekend worden in de katholieke traditie.”

Met tijdens deze Kerst in coronatijd vindt Moons het de grootste uitdaging Kerst als spiritueel verhaal te zien. Moons: “God omarmt de geschiedenis, ook al valt die tegen omdat er zonde is. Dat kunnen wij ook doen. Aanvaarding is daarin een belangrijk element. Je kunt je teleurstelling wegdrukken, of rationaliseren, maar in Kerst zit iets van: ik loop niet weg als het tegenvalt, ik sta er middenin, ik laat het toe en doe iets positiefs.”

Stegeman: “Aanvaarding lijkt me inderdaad belangrijk, zeker van iets als corona waar tegen we weinig kunnen doen, behalve thuisblijven. Tegelijk is het kerstverhaal een verhaal over een andere wereld die mogelijk is. Het is de kunst die te zien en er zelf aan bij te dragen, er de creativiteit voor te vinden. Ik merk aan mezelf dat dit best moeilijk is.”

Met Kerst ging Janneke Stegeman vaak naar het Open Huis in de Dominicuskerk in Amsterdam, voor eenzamen, daklozen, vluchtelingen. “De kerk gaat nu kerstpakketten uitdelen, in plaats van dat mensen naar ze toekomt”, zegt ze. Zelf gaat ze thuis de Nachtmis volgen vanuit de Dominicus.

Jos Moons gaat voor in de parochie van zijn universiteit. Daar zitten normaal 400 mensen, nu mogen er in België 15 mensen bij zijn, maar ze laten het bij de mensen met een functie. Op het programma ontbreken de moeilijke liederen die ze in deze parochie normaal zingen. De pastor kiest bewust voor ‘iets herkenbaars’: de corona-Kerst is immers al moeilijk genoeg.

Lees ook

Voor het eerst sinds mensenheugenis sneuvelt in veel kerken de kerstnachtmis

Uit vrees voor een te grote toeloop schrappen tientallen kerken hun kerstnachtmis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden