null Beeld

BoekrecensieFilosofie

Magnason laat zien dat klimaatverandering met alles samenhangt, dus ook met genderongelijkheid

Over tijd en water. Een geschiedenis van onze toekomst
Andri Snaer Magnason
Vert. Kim Middel
De Geus; 336 blz. € 22,50
★★★★

Laura Molenaar

De auteur

Andri Snaer Magnason (Reykjavik, 1973) is een IJslandse schrijver van onder meer LoveStar en Dreamland. Hij maakte ook de documentaires Apausalypse en A Hero’s Journey to the Third Pole. Over tijd en water is in meer dan dertig talen vertaald.

Het boek

Klimaatverandering is zó alomvattend dat onze hersenen er niets mee aankunnen. We zijn geneigd het probleem van ons af te laten glijden als iemand het heeft over ‘broeikaseffect’ en ‘smeltende gletsjers’. Cijfers laten ons koud. Wat is nu 2 graden meer of minder? Vandaar dat Magnason Over tijd en water schreef. Nu eens niet vanuit de klinische bril van de wetenschap: “Over zo’n thema kun je alleen schrijven als je het vanuit een persoonlijk en een wetenschappelijk oogpunt benadert en er in mythologische termen over spreekt”.

IJsland

IJsland is een sterk vertrekpunt voor een boek over klimaatverandering. Een paar jaar geleden stierf de Ok-gletsjer, en Magnason schreef het ‘in memoriam’ dat nu bovenop de Ok-berg staat. Het is de eerste gletsjer die IJsland aan klimaatverandering is verloren; andere gletsjers krimpen in rap tempo. Wat is ‘IJsland’ zonder ijs? vraagt Magnason. Alleen maar ‘land’?

De uitbarsting van de Eyjafjallajökull in 2010 legde het Europese vliegverkeer plat. Maar, vertelt Magnason doodleuk, de CO2-uitstoot van die vulkaan stond gelijk aan 40 procent van het dagelijkse vliegverkeer, waardoor het klimaat indertijd netto winst boekte. In 2008 werd voor aluminiumsmelterij Alcoa 1000 vierkante kilometer IJslands natuurgebied ingedamd. En waarvoor? Zodat bauxiet uit Brazilië of Guinee gesmolten kan worden om naar China verscheept te worden, en wij onze cola- en bierblikjes na gebruik kunnen weggooien.

Wetenschap en mythologie

Magnason meet CO2-uitstoot in Eyjafjallajökulls, koraalriffen en krokodillensoorten. Als de aarde 1,5 graad opwarmt zal ‘slechts’ 70 tot 90 procent van het koraal verdwijnen. Jaarlijks worden 65 miljard kippen gefokt voor de slacht, dat zijn er meer dan alle andere vogels bij elkaar. En het lijkt misschien weinig, 1,5 tot 2 graden opwarming, maar als Magnason het vergelijkt met een koortsaanval wordt duidelijk dat 2 graden een wereld van verschil maakt.

Magnason maakt de klimaatverandering met zulke feiten concreet. Maar hij verweeft ook zijn persoonlijke geschiedenis met het klimaat. Hij spreekt de dalai lama, vertelt over de bijzondere levens van zijn grootouders, en geeft woorden aan zijn schaamte en schuldgevoel tegenover zijn kinderen. Zijn opa Árni en oma Hulda namen deel aan de eerste expedities die metingen op de gletsjer Vatnajökull deden.

In een interessant intermezzo vertelt Magnason hoe de koe Auðhumla uit de IJslandse mythologie aan hem verscheen, en gebruikt haar als metafoor voor de leven schenkende aarde. Magnason doet dat niet omdat hij een zweverig geitenwollensokkentype is: hij ziet dat mensen door cijfers alléén niet anders gaan leven. Een paradigmaverandering kan misschien alleen plaatsvinden als we de natuur wat meer als heilige koe gaan zien.

Redenen om dit boek niet te lezen

Het boek stemt somber, niet alleen omdat we veel te laat zijn met ingrijpen om forse opwarming van de aarde tegen te gaan, maar ook omdat Magnason erop wijst dat klimaatverandering met alles samenhangt. Met ongelijkheid tussen man en vrouw, verschillen tussen arm en rijk, met politiek en fossielebrandstoflobby’s.

Redenen om dit boek wel te lezen

Het trekken van die dwarsverbanden vormt ook meteen de kracht van Over tijd en water. Magnason toont aan dat er een heel nieuwe manier van denken nodig is om de klimatologische uitdagingen aan te gaan.

Het onlangs verschenen, zeer alarmerende IPCC-rapport waarschuwt dat ons de komende twintig jaar rampen staan te wachten die bovendien onomkeerbare gevolgen hebben. Maar er zijn snelle en ingrijpende maatregelen mogelijk, dat hebben we wel geleerd van de coronacrisis. En de oorlog in Oekraïne dwingt ons om na te denken over onze afhankelijkheid van gas en olie. We zijn op een punt in de geschiedenis beland waarin we de middelen hebben om nog in te kúnnen grijpen. In een door voedseltekorten en klimaatoorlogen geteisterde wereld zal dat veel moeilijker zijn.

null Beeld

Lees ook:

IPCC: Klimaatverandering vormt nu al een gevaar voor mens en natuur

Nare scenario's op wetenschappelijke leest geschoeid: het IPCC schildert klimaatverandering als een gevaar voor natuur én mens.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden