null Beeld
Beeld

Bladen

Mag je God tutoyeren, en wordt Pasen het Feest van de Vluchteling?

Toen priester Tjeu van Knippenberg in de jaren zeventig verhuisde van Zutphen naar Nijmegen om daar studentenpastor te worden, veranderde er van alles in zijn leven. Maar het meest staat hem nog bij dat hij terechtkwam in een wereld waarin iedereen je en jij tegen elkaar zei. In Zutphen was hij dat niet gewend: daar was ‘u’ gebruikelijk in sociale relaties.

Van Knippenberg gaat op die ‘significante overgang’ van vousvoyeren naar tutoyeren uitgebreid in in Her­ademing, het tijdschrift voor spiritualiteit en mystiek. Dat heeft deze maand als thema ‘persoonlijke transitie’, en het u en jij van Van Knippenberg is daarbij een verrassende invalshoek. En actueel bovendien. Want weliswaar heeft het jijen en jouen onmiskenbaar veel terrein gewonnen, het ge-u bestaat nog steeds, het getwijfel over wat te doen – u of jij – net zo goed.

Van Knippenberg heeft geen voorkeur, het een is volgens hem niet beter dan het ander. Maar u en jij hebben wel een andere associatie: ‘Taal is een sociale barometer. In de omgeving van u passen categorieën als eerbied, autoriteit, klasse. In de omgeving van jij floreren categorieën als openheid, gelijkheid, klassenstrijd.’

Sociale identiteit

Hij ziet ook onderscheid tussen de gebruikers: ‘De ­­­u-zegger neigt naar participatie, voegt zich in een gemeenschappelijk verband en past eerder in een traditionele etiquette. De jij-zegger is geneigd tot individuatie, wil zich onderscheiden als een uniek mens, het eigen ik bevestigen en afbakenen.’ Zijn conclusie: ‘De manier waarop wij elkaar aanspreken heeft een belangrijke ­invloed op de plek die ik durf en kan innemen tussen andere mensen: mijn sociale identiteit’.

En God, hoe noemt hij die? Al in de jaren zeventig, constateert Knippenberg, schakelde Huub Oosterhuis over op jij. Hij citeert diens woorden: ‘Welkom God. Wij groeten U, of liever: jou.’ Knippenberg zegt hem dat niet na, toen niet en nu niet: ‘Kun je, juist hier, de beleefdheidsvorm wel in de steek laten? Is dat een teken van vervlakking? … Voor mij heeft U als aanspreektitel voor God het uitgehouden tegenover Jij. Maar uiteindelijk is de verbinding van die twee de grond onder mijn voeten.’

In Volzin behandelt ritueelspecialist Marian Geurtsen een ander thema dat al een tijdje meegaat: de christelijke feestdagen. Zijn die niet aan herziening toe in deze samenleving waarin meer dan de helft van de kinderen buiten de kerk wordt opgevoed? Geurtsen is dol op vrije dagen, alleen al daarom zou ze willen dat Internationale Vrouwendag en Ketikoti ook op de feest­kalender komen te staan.

Feesttradities zijn flexibel

Maar dat betekent voor haar nog niet dat dit ten koste moet gaan van Kerstmis, Pasen, Pinksteren, Hemelvaart. Het afschaffen van die feesten getuigt volgens haar van gebrek aan begrip voor het belang van historische en culturele bagage voor vandaag. En, schrijft ze: ‘Steeds weer zie ik hetzelfde misverstand. Alsof alles dat uit de christelijke traditie komt, betekenisloos is in de geseculariseerde samenleving. Maar feesttradities zijn flexibel: mensen zijn heel goed in staat om deze feesten een nieuwe invulling te geven als de christelijke betekenis ze niets zegt.’

Als voorbeeld noemt ze het paasfeest. Dat was, schrijft ze, van oorsprong een joods feest van de bevrijding van het joodse volk uit Egypte. Daarnaar verwijzend, oppert ze Pasen te vieren als het Feest van de Vluchteling. Dat ziet ze al voor zich: ‘Met paasontbijt en paaseieren zoeken in de tuin van het asielzoekerscentrum, en een uitnodiging aan de buren die jaren ­geleden al uit Ethiopië of Bosnië hier gekomen zijn om samen te vieren dat andere culturen ons verrijken.’

Lees eerdere afleveringen in ons dossier Bladen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden