Recensie Waarom zou ik

Mag ik echt geen vliegvakantie boeken?

Waarom zou ik? Handelen in een veranderend klimaat
Petra van der Kooij
ISVW Uitgevers, 152 blz. € 17,50
★★★☆☆

De schrijver

Petra van der Kooij (1991) studeerde aan de Universiteit van Amsterdam bèta-gamma, een studie die exacte wetenschappen, levenswetenschappen, sociale wetenschappen, economie en filosofie combineert, en voltooide haar master in human ecology aan de Universiteit van Lund, Zweden. Voor het wetenschappelijk bureau van GroenLinks deed zij onderzoek naar klimaatrechtvaardigheid. Momenteel helpt ze gemeenten klimaatbestendig te bouwen bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten.

Over het boek

Waarom zou ik om duurzaamheidsredenen mijn vliegvakantie naar Ibiza afzeggen of een malse entrecote laten staan in de wetenschap dat het klimaat met mijn persoonlijke offer niet gered is? Heeft het zin om als individu iets te doen zolang er geen structurele, grootschalige maatregelen worden getroffen? Deze vraag dient als uitgangspunt van dit boekje. 

Marli Huijer: ‘Als je bijvoorbeeld overal ledlampen indraait, gaat je energierekening naar beneden. En geld speelt toch een rol.’ Beeld Maartje Geels

Van der Kooij gaat in gesprek met ‘pioniers en interessante denkers’, onder meer milieufilosoof Marc Davidson, ex-Denkers des Vaderlands René ten Bos en Marli Huijer, een kunstenaar, een permaculturist, een ecoloog en een generatie-expert. Ten Bos vindt het vraagstuk te complex om de verantwoordelijkheid bij het individu te leggen. Verantwoordelijkheid veronderstelt bovendien dat we controle hebben over de zaak en dat is, meent hij, een misplaatste gedachte.

Davidson denkt dat individuele voorlopers in duurzaamheid nodig zijn om overheid en bedrijfsleven te stimuleren en laat zich inspireren door Kants categorische imperatief: handel alleen zo, dat je kunt willen dat iedereen zo zou handelen. Kunstenaar Peter Smith wil juist duidelijk maken dat je met kleine handelingen al veel bereikt. We kunnen de wereld een heel stuk beter kunnen maken door allemaal ‘bijna niets’ te doen – maar dus wel iets, hè.

Opvallende passage

“Als je bijvoorbeeld overal ledlampen indraait, gaat je energierekening naar beneden. En geld speelt toch een rol”, zegt filosoof Marli Huijer. “Dus onze buren zijn dit ook gaan doen en zelfs onze timmerman, die er tot dan toe niet mee bezig was geweest, is direct zijn eigen huis gaan isoleren zodat zijn energierekening naar beneden zou gaan.”

Redenen om dit boek niet te lezen

Behalve actueel is de vraag naar de rol van het individu in het duurzaamheidsvraagstuk, ook veelbesproken. Veel van wat je in dit boekje leest, heb je waarschijnlijk al eerder gehoord als je weleens een krant of tijdschrift openslaat of een beetje kennis hebt genomen van het denken rondom ecologische problematiek. 

Een strengere redactie zou de tekst bovendien goed hebben gedaan: de lezer krijgt lange passages over de verduurzaming van het huis van Huijer en haar buren en het vlieggedrag van Davidson voorgeschoteld.

Maar als die laatste opmerkt: “Onze liberale democratie en individuele vrijheid houdt ook in dat de overheid mag ingrijpen als je andermans vrijheid belet. Milieuvervuiling belet andermans vrijheid, dus mag een overheid ingrijpen”, wordt dat niet uitgewerkt, terwijl het dan net interessant begint te worden.

Zo raakt waar het eigenlijk om gaat ondergesneeuwd door weinig interessante anekdotes over het eigen consumptiegedrag van de geïnterviewden.

Redenen om dit boek wel te lezen

De kracht van dit boekje zit in het verzamelen van al die verschillende perspectieven. Opvallend genoeg is iedereen op een bepaalde manier stiekem toch wel een beetje hetzelfde. Allemaal zijn ze bewust, hebben ze geen-televisie-maar-wel-Netflix, of proberen ze niet-meer-te-vliegen-maar-soms-moet-het of minder-vlees-te-eten-maar-dat-is-lastig of ervaren ze een dilemma bij het kopen van een avocado.

(Zijn dat niet de overwegingen van  bepaalde hoogopgeleide, relatief welgestelde randstedelijke kringen?)

Hoogtepunten zijn de gesprekken met Huijer en Ten Bos. Die laatste houdt zich wijselijk verre van opmerkingen over zijn eigen al dan niet duurzame gedrag en laat zien hoe ontzettend complex denken over ecologie en duurzaamheid wel niet is.

Lees ook:
Filosoof Michiel Korthals: We stellen veel te weinig vragen bij ons eten
We zijn vervreemd van ons voedsel en beseffen te weinig dat de productie ervan morele vragen oproept, zegt filosoof Michiel Korthals. ‘Laten we meer vragen stellen bij ons eten.’

Zijn we zelf verantwoordelijk voor de problemen in de wereld?
Hoe bepalen we ons aandeel in de klimaatproblematiek en hoe handelen we daarnaar? Door kritisch te reflecteren op het begrip verantwoordelijkheid, betoogt filosoof Wouter Mensink.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden