null Beeld

Bladen & Blogs

Maakt het uit of een gebed door een echt mens is opgesteld of door een algoritme?

Nico de Fijter

Even een testje. Welke stoïcijnse filosoof deed de volgende uitspraak? “Eén moment van reflectie is twee jaar leren waard. Het verschil tussen die twee is niet, zoals de meeste mensen denken, dat het ene snel gaat en het andere langzaam. Nee, het ene beklijft, het andere niet.” Het testje komt van de site stoic.today, en het antwoord is flauw: geen enkele filosoof. De uitspraak is gegenereerd door het deep-learningnetwerk GPT-3. Wie naar stoic.today gaat, krijgt telkens dit soort oneliners voorgeschoteld, begeleid door de vraag: is dit een uitspraak van een van de stoïcijnse filosofen, of is die door algoritmes gegenereerd? Bij deep learning bootst een algoritme de eigenschappen van een brein na: deep-learning­software kan, net als een brein, informatie aanleren, ­opslaan en later opnieuw en op nieuwe manieren inzetten. Daarvoor wordt het algoritme gevoed met duizenden voorbeelden, in het geval van stoic.today met teksten van stoïcijnse filosofen.

Website liberaal christendom.  Beeld
Website liberaal christendom.

Zou die inzet van algoritmes, deep learning en kunstmatige intelligentie ook in de kerk kunnen worden ingezet? Op liberaalchristendom.nl is met de publicatie van twee deskundigen een aftrap ­gegeven voor die discussie.

Wim Otte, predikant in opleiding en universitair hoofddocent epidemiologie aan het UMC Utrecht, ziet allerlei mogelijkheden. “Wat nu als een deep-learningnetwerk, getraind met – bijvoorbeeld – duizenden verootmoedigingsgebeden, een kant-en-klaar gebed produceert? Tijdens de dienst op de iPad van de voorganger. Al dan niet met een schuifknopje om de mate van bevindelijkheid of maatschappelijke betrokkenheid in te stellen.” En hij ziet nog veel meer mogelijkheden: voed een algoritme met duizenden gebeden, verkondigingen, muziekteksten en melodieën, en dat algoritme kan de voorganger op allerlei manieren helpen. Een digitale ­liturgische assistent.

Kan God in algoritmes werken?

Maar dat roept wel allerlei theologische vragen op, schrijft VU-hoogleraar Wido van Peursen (die in zijn bijdrage verwijst naar stoic.today). Maakt het uit of een gebed door een echt mens is opgesteld of een technische applicatie? “Dit raakt aan cruciale theologische en antropologische thema’s: wat maakt ons als mensen uniek? In hoeverre wordt liturgie gedragen door een levende relatie tussen God en mensen? Hoe werkt God in mensen? En kan God op dezelfde manier ook in algoritmes werken? Wat betekent het dat de mens naar Gods beeld geschapen is, nu de mens op het gebied van intelligentie (in het verleden vaak gezien als het unieke element waarin de mens lijkt op God) overtroffen lijkt te worden door de algoritmes van de kunstmatige intelligentie?”

Daar moet over nagedacht worden, bepleit Van Peursen. Maar laat dat geen rem zetten op de verdere ontwikkeling: ga er vooral mee aan de slag, bepleit hij. “Juist in de wereld van kerk en theologie moeten we de kans niet laten liggen om een diepere laag aan te boren, die van reflectie en inzicht. Om te onderzoeken hoe we die algoritmes, taalmodellen en automatisch gegenereerde liturgische teksten of gebeden kunnen inzetten om meer inzicht te verkrijgen. Inzicht in religieus taalgebruik en de taal van de liturgie en van het spreken over en tot God.”

En dan zou het zomaar kunnen, schrijft Otte, dat er nieuwe dingen aan het licht komen. Hij verwijst naar het Chinese bordspel Go. Dat wordt al 2400 jaar gespeeld, maar toen een paar jaar terug een deep-learningnetwerk van de beste Go-speler ter wereld won, bleek dat het spel op een heel andere manier gespeeld kon worden dan eeuwenlang werd gedacht. Misschien, denkt Otte, kan op vergelijkbare wijze de inzet van deep learning in de liturgie geheimen prijsgeven die in 2000 jaar christendom over het hoofd zijn gezien.

Lees eerdere afleveringen in ons dossier Bladen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden