Louis van Gaal.

Nieuwe leidersLouis van Gaal

Louis van Gaal ziet overeenkomst met de maatschappij en het voetbal: Hoe zorgen we ervoor dat we samen met één doel bezig zijn?

Louis van Gaal.Beeld

‘Mijn geloof in de medemens is bijna net zo groot als het geloof in mezelf’, zegt oud-voetbaltrainer Louis van Gaal. ‘Tegen jonge spelers zei ik altijd: ‘Blijf dicht bij jezelf’. Maar eigenlijk is dat niet helemaal waar.’

Eigenlijk, zegt Louis van Gaal, is er maar één aspect van zijn voetbalvisie dat in de loop van de jaren echt is veranderd, en dat is: ‘Aanvallen is niet het grootste goed’. “Je moet, met andere woorden, niet alleen kijken naar wat de kwaliteiten zijn van je eigen spelers, maar je ook verdiepen in de kwaliteiten van de tegenstander, de krachten en zwakheden zien, de omstandigheden leren kennen en daarop anticiperen.”

Van Gaal (1951) was voetballer en succesvol voetbaltrainer. Hij coachte onder andere Ajax, Barcelona, ­Bayern München, Manchester United en het Nederlands elftal.

“Menselijk gedrag, heb ik gemerkt, is moeilijker te sturen dan wat dan ook. Dat komt omdat iedereen eigen overtuigingen heeft. Alle nieuwe technische ontwikkelingen zijn één ding – wat mensen ermee doen, daar gaat het om.

De maatschappij is erop achteruitgegaan

“In sociaal opzicht is de maatschappij er in mijn ogen de laatste jaren op achteruitgegaan. Dat druist in tegen wat er voor het binden van een team nodig is. In het voetbal moet je juist rekening houden met de ander. De computer speelt een belangrijke rol bij die ontwikkeling. Het zelfbeeld van mensen wordt nu veel minder dan vroeger afgemeten aan andere mensen in de omgeving. Online – gamend, surfend – ben je niet werkelijk in gesprek met mensen, en dan ben je minder goed in staat om je zelfbeeld en je gedrag goed met dat van anderen te vergelijken.

Een zoektocht naar inspiratie en houvast

Hoe vinden we onze weg in een wereld die in crisis en in verwarring is? Al vóór de coronapandemie ging Roek Lips daarover in gesprek met bestuurders, wetenschappers, kunstenaars, denkers en vele anderen, op zoek naar inspiratie en houvast. Video’s van een aantal gesprekken staan op www.nieuweleiders.nl. Regelmatig verschijnen op deze site nieuwe filmpjes. Trouw plaatst een selectie van die gesprekken.

“Als coach moet ik een antigif voor deze verandering ontwikkelen door via voorbeeldgedrag en duidelijke communicatie een visie over te brengen – en ja, daarvan ook af te wijken als het nodig is, maar die vooral ook te handhaven. Dat laatste valt niet mee in een samenleving waarin discipline een vies woord lijkt geworden.

“Hoe zorgen we ervoor dat we samen met één doel bezig zijn, namelijk om iedere dag een mooie prestatie als individu én als team neer te zetten? Misschien maakt het uit dat ik uit een gezin met negen kinderen kom, maar ik heb gemerkt dat veel mensen in het huidige tijdperk eigenzinniger zijn dan vroeger en niet hebben geleerd om het belang van het team voorop te zetten. Discipline is gedrag dat je niet alleen afspreekt met elkaar, maar ook volhoudt en zorgt dat het niet bij de eerste weerstand wordt verlaten. Het is noodzakelijk dat je durft te corrigeren.

Discipline is houding plus gedrag

“Als coach heb ik altijd geprobeerd om regels vast te stellen die geaccepteerd worden door de hele groep en die ook voldoende ruimte bieden jezelf te laten zien zoals je bent. Discipline in voetbal gaat verder dan speldiscipline, want als je discipline niet buiten het veld toepast, zul je het binnen het veld ook niet terugzien. Discipline is houding plús gedrag.

“Voor mij is discipline altijd een leidraad geweest, maar voor veel van mijn spelers, die uit een maatschappij komen met heel veel vrijheden, was het natuurlijk heel moeilijk om daarmee om te gaan. Het belangrijkste is dat je een goed mens bent en dat betekent in ieder geval dat je doet wat je gezegd en afgesproken hebt. Als je als coach geen goed mens bent, haken de mensen met wie je werkt op den duur af.

Autoriteit moet je verdienen

“Vroeger was de titel coach al voldoende voor een grote mate van gehoorzaamheid. Dat is niet meer zo, en dat is een goede ontwikkeling. Ik weet dat ik soms de indruk kan wekken dat ik de oude cultuur veel meer waardeer, maar er zijn zeker ook veel voordelen aan de huidige cultuur en dit is er één van. Autoriteit moet je verdienen. Je moet dus altijd het goede voorbeeld geven.

“Veel leiders zijn met zichzelf bezig, te weinig afgestemd op hun omgeving, te weinig helder in hun visie, niet duidelijk en niet logisch in wat ze zeggen. De combinatie van duidelijkheid, logica en zelf het goede voorbeeld geven is een belangrijke kwaliteit die door de meeste mensen gewoon wordt nagevolgd. Leider zijn op zichzelf heb ik nooit echt een verdienste gevonden, omdat ik denk dat sommige mensen met leidinggevende kwaliteiten geboren worden. Kennis vergaren, inzichten opdoen: dat is een ander verhaal, of een goed mens zijn in de maatschappij, de kwaliteiten ontwikkelen om een goed leider te zijn, het ontwikkelen van een goede leiderschapsstijl. Dat vind ik een grotere verdienste.

“Mijn visie kun je samenvatten als het ‘totale-mens-principe’ en dat betekent dat de mens achter de sporter of collega belangrijk is. Ik wil me kunnen verplaatsen in de individuele mens om te kijken wat hem raakt, wat hem of haar beweegt en wat ervoor kan zorgen dat iemand beter gaat functioneren. Als coach vraagt dat een goed oriëntatievermogen om dat beeld van de individuele speler in een rol in het team te plaatsen zodat hij een meerwaarde voor het team kan zijn, maar ook voor zichzelf.

“Wanneer een jongen of meisje naar een amateurclub gaat om te voetballen, wordt hij of zij meestal op een bepaalde positie in het team gezet waar toevallig een positie vrij is gekomen. Maar dat wil niet zeggen dat daarmee voor die speler de beste positie is uitgezocht. Het ­totale-mens-principe betekent dat je op een andere manier kijkt en al die aspecten meeweegt en daarbij ook een gesprek aangaat en afweegt of iemand dan op die positie past.

Opgegroeid met veel zelfvertrouwen

“Wetenschappers zeggen dat mensen in hun jongste jaren, tussen de één en tien jaar, het meest worden gevormd. Ik denk dat die periode voor mij een belangrijke basis heeft gelegd in het leven. Ik had een gelukkige jeugd en ben opgegroeid met veel zelfvertrouwen, maar ook kreeg ik dat vertrouwen van mijn omgeving. Dat draag ik nog steeds met mij mee. Dat betekent niet dat ik in de loop van de jaren niet ben veranderd. Het leven vraagt ook dat je je voortdurend aanpast.

Louis van Gaal. Beeld
Louis van Gaal.Beeld

“Ik vind: je moet jezelf altijd blijven evalueren. Niet iedereen weet of denkt van mij dat ik dat regelmatig doe, maar iedere keer als ik weer in de auto zat en naar huis reed na een wedstrijd heb ik mezelf geëvalueerd. Je kunt nooit stilstaan. Je moet je steeds weer aanpassen aan de omstandigheden. Toen ik in Engeland ongeveer een halfjaar lang met mijn kop in de strop heb gelopen omdat ik ontslagen zou worden, moest ik de discipline bijstellen, omdat ik wilde voorkomen dat mijn autoriteit verloren zou gaan. Toen hebben we toch nog een belangrijke beker gewonnen. Zonder die aanpassing was dat zeker niet gelukt.

“Nederlanders zijn vrij direct. Ik vind dat een geweldige waarde, maar het kan voor een medemens ook vervelend zijn. Dus je moet er bewust mee omgaan. Welvaart doet iets met mensen en ego’s worden er niet kleiner van. Als je als jonge voetballer van 16, 17 jaar in het eerste van Ajax speelt en je krijgt in plaats van wat zakgeld ineens 100.000 euro op je bankrekening: dat is heel moeilijk op die leeftijd.

Beloning werkt beter dan straf

“Grote ego’s zijn vaak wel de creatiefste figuren op het veld, en ja: die heb je nodig in het voetbal. Tegelijk zijn ze vaak eigenwijs en hebben ze een stevige eigen mening gevormd, omdat ze soms te snel dachten dat ze vanwege hun creatieve talent boven de rest van het team stonden. Maar voetbal is en blijft een teamsport, en als coach is het je taak om dat te managen. Daarbij bereik je meer met belonen dan met straffen. Dat heb ik altijd in gedachten gehouden, maar ik deinsde er ook niet voor terug om te corrigeren als dat, in het belang van de groep, nodig was.

“Om goed te kunnen presteren is zelfvertrouwen de belangrijkste voorwaarde. Maar wel ook gebaseerd op wat anderen daarover zeggen. Daarmee bedoel ik dat het gevoel van vertrouwen niet alleen uit jezelf moet komen: het is belangrijk dat het ook wordt bevestigd door anderen. Daarom moet je als leider of coach van een groep in staat zijn om te belonen, te corrigeren, zonder te straffen op een manier die het zelfvertrouwen van iemand beschadigt.

Geloof in de medemens

“De essentie is voor mij: duidelijkheid, eerlijkheid en empathisch zijn in je communicatie. Ik hoop dat mensen die met mij gewerkt hebben op die manier ook aan mij zullen terugdenken. Als iemand die niet alleen uitging van hemzelf, maar ook altijd rekening hield met zijn medemens en in de medemens geloofde. Mijn geloof in de medemens is bijna net zo groot als het geloof in mezelf.

“Jonge sporters vragen mij vaak: wat zou je mij kunnen adviseren? Dan zei ik altijd: ‘Blijf dicht bij jezelf’. Maar eigenlijk is dat niet helemaal waar. Omdat ik als voetbalcoach heb geleerd dat je juist niet altijd bij jezelf moet blijven, dat je dat soms juist moet laten gaan. In het begin van je carrière moet je vooral open staan voor opbouwende kritiek, en dankzij die kritiek jezelf nog beter leren kennen.

“Wat ik heb ontdekt: het begint altijd bij jezelf, maar het eindigt niet bij jezelf, omdat je in het belang van het team jezelf soms moet kunnen vergeten.”

Lees ook:

Nieuwe leiders

In deze interviewreeks spreekt Roek Lips met bestuurders, wetenschappers, kunstenaars en vele anderen. Klik hier voor eerdere afleveringen uit de reeks.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden