Anderhalvemeterkerk

Loten of reserveren voor een plekje in een kerkbank; de anderhalvemeterkerk zoekt naar nieuwe regels

De Paasviering tijdens de coronacrisis in de Waterstaatkerk te Hengelo. Beeld Herman Engbers

Kerkdiensten krijgen in elk geval deze zomer een heel ander karakter. Bij de deur staat iemand in een hesje die de reserveringen controleert en vraagt of de kerkganger gezond is, in de dienst wordt er niet meer gezongen en na de viering is er geen koffie.

Als kerken volgende maand weer voorzichtig mogen beginnen met kerkdiensten, moeten ze vooral hun gezond verstand gebruiken, schrijft de leiding van de Protestantse Kerk in Nederland in het protocol voor de ‘anderhalvemeterkerk’ dat ze donderdagochtend publiceerde. Het protocol is een richtlijn voor de circa 1500 PKN-gemeentes; ze kan slechts adviezen uitbrengen aan de achterban.

Samenzang in de kerkdienst wordt ‘dringend afgeraden’. Er zijn aanwijzingen dat zingen ook op anderhalve meter afstand van elkaar een verhoogd risico geeft op besmetting. Premier Rutte wees daar vorige week in het debat met de Tweede Kamer ook nog eens op. “Wees heel terughoudend. Hard zingen is echt een risico”, zei hij. Onderzoek moet nog uitsluitsel geven, maar zolang dat er niet is, ontraadt de PKN de samenzang.

Hoewel de PKN constateert dat zingen wezenlijk is voor protestantse diensten, stelt ze ook vast dat ‘een dienst er niet mee staat of valt’. Ze noemt een aantal alternatieven: een of een paar zangers die een lied zingen, liederen alleen laten spelen door organist of pianist, opzeggen van liederen met op de achtergrond de melodie. Ook prijst de leiding de waarde van stilte aan: “De ontdekking van de rijkdom van de stilte als liturgisch element kan als rijke inspiratiebron worden (her)ontdekt”.

‘Anderhalve meter bij zingen niet voldoende’

Zingen lijkt een grote bron van besmetting te zijn, schrijft de Protestantse Kerk in Nederland in het protocol voor kerkdiensten in de anderhalvemetersamenleving. Er zijn meerdere voorbeelden bekend van snelle verspreidingen van het virus in koren en kerken. Maar hoe die snelle verspreiding precies gaat, en wat precies de risico’s zijn, is nog niet duidelijk. Onderzoek heeft laten zien dat Covid-19 zich ook kan verplaatsen in zogeheten aerosolen, minuscule druppeltjes die heel snel verdampen waardoor het virus in de lucht blijft zweven en enkele uren actief kan blijven. De snelheid waarmee lucht het lichaam verlaat is bij zingen doorgaans hoger dan bij spraak: het is vergelijkbaar met hoesten. Anderhalve meter afstand houden is dan waarschijnlijk niet afdoende. En zingen in je elleboog – dat gaat uiteraard niet. Maar of en hoe ziek mensen kunnen worden als ze op die manier het virus binnen krijgen, is nog niet helemaal duidelijk. Mogelijk spelen daarbij ventilatie en airconditioning ook een rol. 

Verruiming na Pinksteren

Kerkgenootschappen en andere religieuze organisaties hebben tot 1 juni de tijd gebruiksplannen op te stellen voor de anderhalvemeterbijeenkomsten. Nu houden ze over het algemeen samenkomsten met een zeer beperkt aantal mensen. Per 1 juni – vlak na Pinksteren – kunnen ze bij de vieringen maximaal dertig mensen toelaten, vanaf 1 juli mogen er maximaal honderd mensen in een kerk, moskee, synagoge, tempel. De PKN vindt dat kerken niet de grenzen moeten opzoeken: geen vieringen in verschillende zalen tegelijk, niet meer dan twee diensten op een dag.

Religieuze organisaties moeten daarvoor een reserveringssysteem opzetten, zo adviseerde het overkoepelende contactorgaan met de overheid CIO al vorige week. 100 procent verplicht is dat niet, maar de buitenruimte van een kerk valt onder de openbare ruimte. Opstoppingen zijn daar verboden. “Dus een reserveringssysteem is bijna de enige mogelijkheid om aan de maatregelen van de overheid te voldoen”, stelt de woordvoerder van de PKN.

De top noemt een aantal manieren voor de selectie van de dertig dan wel honderd mensen die op zondag de dienst mogen bezoeken. Kerken kunnen de aanmelding openstellen en stoppen bij de eerste dertig. Ze kunnen een tijdstip noemen waarvóór mensen moeten laten weten dat ze naar de kerk willen, en vervolgens loten wie er deze keer naar binnen mogen. Ze kunnen ook een systeem maken per wijk, of op leeftijd of achternaam.

Rituelen als het avondmaal en doop kunnen naar het oordeel van de PKN wel doorgaan, maar onder het coronaregime: wijn drinken uit aparte bekertjes, gebruik van een doopstok met een kelk in plaats van een dominee die het water sprenkelt op het hoofd van de dopeling. Handoplegging, bijvoorbeeld bij een huwelijk, is onmogelijk. Huwelijken en ook uitvaarten kunnen wel doorgaan, met het geldende maximum aan bezoekers.

Collecte-app

In de kerkzaal kunnen gezinnen bij elkaar gaan zitten, maar anderen moeten op anderhalve meter afstand plaatsnemen in de banken of op de stoelen. In het gebouw moet een looproute worden uitgezet. De collecte met het doorgeven van de collectezakjes moet plaatsmaken voor een grote schaal waar het geld op wordt gelegd. Of door een collecte-app. De PKN adviseert kerken coördinatoren aan te stellen die erop toezien dat de regels goed worden uitgevoerd. Als zij een hesje aandoen, worden zij ook als zodanig herkend, aldus het protocol.

De katholieke kerk laat weten druk bezig te zijn met de nieuwe regels. Het is nog niet bekend wanneer die klaar zijn. Ook moskeebesturen maken plannen voor de anderhalvemetersamenleving in de moskee.

Lees ook

Het ‘anderhalvemeter-gebedshuis’: wie mag er straks naar binnen?

Kerken, synagoges en moskeeën stellen protocollen op om zo goed mogelijk om te gaan met dit religieuze anderhalvemetertijdperk.Wat eeuwen gebruik was, kan niet meer.

Juni oefenmaand voor kerken: vieringen met maximaal dertig mensen

Vooruitlopend op de versoepeling van de regels per 1 juli, kunnen kerken in juni alvast kerkdiensten houden die worden bezocht door maximaal dertig personen, met anderhalve meter afstand van elkaar. Met dit advies voor een ‘oefenmaand’ komt het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (IOC), waarbij 31 kerken zijn aangesloten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden