Kerkdienst met Elvis Gospel in Paradiso, Amsterdam.

Reportage

Liedjes van Elvis en Bløf in plaats van psalmen tijdens popkerkdiensten

Kerkdienst met Elvis Gospel in Paradiso, Amsterdam. Beeld Johannes Abeling

Al meer dan tien jaar organiseren drie Nederlandse dominees speciale diensten waarin traditionele psalmen en gezangen worden vervangen door popmuziek – van Elvis tot U2 en Bløf. ‘Juist de moderniteit maakt de muziek geschikt.’

 Wie aan Elvis denkt, denkt aan rock-’n-roll. Of misschien aan zijn glimmende vetkuif of roerige leven. Een kerkdienst zal in elk geval voor velen niet het eerste zijn wat bij ze opkomt. Toch is ‘The King’ regelmatig te horen in kerkdiensten, net als Johnny Cash, Bløf en U2.

Dominee Fred Omvlee kan zich nog goed herinneren dat hij als gereformeerd jongetje van 11 voor het eerst een plaatje van Elvis hoorde. “Ik werd er meteen door geraakt”, vertelt Omvlee over de telefoon. In zijn jeugd kon Omvlee de swingende Elvis niet meteen rijmen met zijn christelijke geloof. “Ik kon mijn liefde voor Elvis niet matchen met mijn studie theologie en de kerk. Ik zag zijn muziek als seculier en werelds.” Dat is tegenwoordig wel anders: Elvis is nauw verweven met zijn domineeschap. Hij organiseert ‘Elviskerkdiensten’, waarin traditionele kerkelijke liederen zijn vervangen door nummers van de rock-’n-rolllegende.

Ook andere dominees laten zich inspireren door popmuziek. Dominee Jan Andries de Boer organiseert diensten rond U2 dan wel Bløf en dominee Piet van Die wisselt tijdens zijn diensten bijbelteksten af met nummers van Johnny Cash. De drie dominees hebben hun ervaringen nu gebundeld in een boek: ‘Van Elvis-viering tot U2-dienst’. Naast hun ervaringen met popkerkdiensten bevat het boek een ‘kleine theologie van de popmuziek’, waarin Van Die lijnen trekt tussen de kerkdiensten en theologie, filosofie en (kunst)geschiedenis. Het boek wordt aanstaande zondag gepresenteerd tijdens een popkerkdienst in muziektempel Paradiso.

De muziek van Elvis en U2 staat ver af van de eeuwenoude psalmen en liederen die normaliter in de kerk worden gezongen. Juist de moderniteit maakt deze nummers geschikt voor in de kerk, aldus Omvlee. “De muziek uit de traditionele kerkcultuur sluit niet aan bij het dagelijks leven”, zegt hij. “Popmuziek voor veel mensen wel. Daarom kan het een brug zijn tussen de kerk en het dagelijkse leven.”

Herkenbaar

Toch blijft het spannend, zegt Omvlee. “Ik krijg weleens kritische vragen, bijvoorbeeld uit de orthodox-protestantse hoek. Maar dat is prima, niet iedereen hoeft dit mooi te vinden. En ik laat critici altijd weten: het evangelie wordt wel verkondigd.” De diensten zijn qua opbouw vrij klassiek: er is een welkomstwoord, er wordt uit de Bijbel gelezen, er klinkt een preek.

Elvis-dominee Fred Omvlee Beeld x

Tijdens de diensten vertelt Omvlee iets over Elvis’ levensverhaal. “Hij was geen heilige, ik maak hem ook niet heiliger dan hij was”, zegt Omvlee. “Elvis was verslaafd aan pillen, was gescheiden en ging met verkeerde vrienden om. Maar het gebeurt meer dan eens dat juist die dingen herkenbaar zijn voor de mensen in de kerk.” Hij vertelt verder dat er regelmatig mensen speciaal naar de diensten komen voor de Elvismuziek. “Soms omdat ze zich identificeren met Elvis, omdat ze bijvoorbeeld zelf ook verslaafd zijn. Of ze zeggen: ‘Ik kwam nooit in de kerk, maar nu wel want ik ben fan van Elvis’.” Bovendien zijn Elvis en de kerk volgens Omvlee ook weer geen totaal aparte werelden. “Elvis was een heel gelovig man. Hij bleef zijn hele leven gospel zingen. En hij wilde nooit ‘The King’ worden genoemd. Hij zei altijd: ‘Er is maar één koning en dat is Jezus Christus’.”

De glas-in-loodramen verraden de kerkelijke geschiedenis van het gebouw, maar in Paradiso worden al decennialang geen kerkdiensten meer gehouden. Waarom nu wel? “De popkerkdienst overstijgt het christelijke”, zegt Sanne Lohof, publiciteitsmedewerker bij Paradiso. “Het gaat over thema’s die iedereen raken, zoals verbinding en thuiskomen.” Bovendien ziet ze een overeenkomst tussen popmuziek en religie. Lohof: “Een mooi concert of festival doet iets met mensen. Popmuziek kan ook een ervaring bieden, die je boven het alledaagse leven uit tilt.”

Religieuze verwijzingen

Volgens religiewetenschapper Johan Roeland van de Vrije Universiteit Amsterdam bevat niet alleen popmuziek religieuze dimensies. “In de gehele populaire cultuur zijn tal van religieuze dimensies te vinden, waar veel mensen zich in herkennen”, zegt Roeland. “Soms zijn het expliciete verwijzingen naar religie, maar het kan ook meer impliciet zijn. Dan gaat het bijvoorbeeld over thema’s die we kennen uit religieuze tradities, zoals hoop, schuld en verlossing. Bovendien gebruiken mensen popmuziek ook voor hun eigen religieuze zoektocht.” 

Volgens Roeland zijn religie en spiritualiteit nooit weggeweest uit de populaire cultuur. Ook niet tijdens de tegencultuur van de jaren zestig, de bakermat van de hedendaagse populaire cultuur. Roeland: “Men was toen wel tegen het instituut kerk, maar zonder in een atheïstische positie te belanden. Er was ook veel aandacht voor religie en spiritualiteit, kijk maar naar de Beatles, die zich lieten inspireren door oosterse spiritualiteit.”

Nieuwe gemeenschapsvormen

Of popkerkdiensten zullen zorgen voor meer kerkbezoek op langere termijn, valt volgens religiewetenschapper Ernst van den Hemel van het Meertens Instituut te betwijfelen. “Als mensen denken dat de kerken weer volstromen als er een drumstel wordt neergezet, hebben ze het mis. Maar als popmuziek op een authentieke wijze met religie wordt vervlochten, is de kans groter.” 

Hij noemt het succes van paasevenement The Passion. “Daar kunnen veel verschillende mensen hun emoties in kwijt. De een denkt aan de kerk, de ander aan zijn overleden oma, weer een ander aan hoe goed de muziek is en een vierde aan hoe fijn het is om samen op een plein te staan. Dat al die verschillende mensen zich aangesproken voelen, zorgt voor het succes.” Toch leidde het evenement niet tot vollere kerken, zo blijkt uit zijn onderzoek. “Maar er gebeurt wel wat. Het brengt emotie, mensen denken erover na en bespreken hun ervaringen. Zo leidt het wel tot nieuwe vormen van gemeenschap.”

Lees ook:

De Top 2000-dienst moet de kerkbanken vullen op ‘kansloze zondag’

Zondag houden zo‘n tachtig kerken een Top 2000-dienst. Dan even geen psalmen en gezangen, maar popliedjes.

Gods Beatles komen weer bij elkaar, maar voor wie?

De christelijke popband Raprock-trio dc Talk bestormde twee decennia geleden de top 40 met fanatieke nummers over Jezus. Of ze dat nu weer gaat lukken is sterk de vraag, want christelijke jeugd zit niet meer te wachten op relipop. Waarom eigenlijk niet?

Justin Bieber houdt van Jezus, maar niet iedereen is er gerust op

Van zijn tatoeages tot zijn songteksten - het geloof van Justin Bieber is duidelijk aanwezig. Hij spreekt er ook christelijke fans mee aan. Maar niet iedereen is daar even gelukkig mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden