In de schaduw van de minaretEildert Mulder

Lichtstraaltjes in de duisternis van fanatisme

Een madrasa, een koranschool, speciaal voor transgenders. Verrassend. Madrasa is het Arabische woord voor school, overgenomen door andere talen in de moslimwereld. In Bangladesh, India en Pakistan zijn madrasa’s scholen die niet uitgaan van de staat, met een sterke nadruk op religie. Ze staan in het teken van het oude, traditionele onderwijs in de moslimwereld.

In de moderne tijd roept de term associaties op met hard conservatisme en zelfs radicalisme, soms terecht en soms niet. Hoe dan ook, bij madrasa denk je niet automatisch aan verlichte tolerantie. Een geval apart lijkt een vorige week geopende madrasa, gefinancierd door een ngo, in de Bengaalse hoofdstad Dhaka, bedoeld voor de met de nek aangekeken hijra’s.

Hijra zou je kunnen vertalen met transgender, maar dat dekt het niet helemaal. Transgenders met een vrouwenlichaam die zich man voelen zijn geen hijra, mensen met een ongewenst mannenlijf kunnen dat wel zijn. Kunnen, want ook zij zijn niet automatisch hijra. Dat word je pas wanneer je uit de kast komt en je familie je verstoot. Het woord hijra komt uit het Arabisch en kan in die taal emigratie betekenen, maar ook zoiets als alle schepen achter je verbranden. Hijra ben je als je je de subcultuur van de hijra’s hebt eigen gemaakt en hun ‘geheimtaal’ spreekt.

Hijra’s zijn niet te benijden. Toegang tot regulier onderwijs, gezondheidszorg of gebedshuizen hebben ze niet, banen krijgen ze niet en juridische bijstand evenmin. Een van de plagen is hiv-besmetting. Ze leven in groepen onder leiding van een goeroe, voor wie ze werken in ruil voor kost en inwoning.

Verschoppelingen met magische krachten

Ze zijn verschoppelingen, maar mensen dichten hun wel magische krachten toe. Ze storten hun zegen uit over baby’s en beloven families voorspoed, alles tegen betaling. Ook vrolijken ze bruiloften op.

Ze komen vooral uit de lagere standen, in de hogere is het taboe te zwaar. Een deftige transgender zal zich niet snel bij een hijra-groep aansluiten, misschien ook vanwege onbekendheid met de subcultuur van de lagere standen of kasten, waarin hij automatisch terecht zal komen. Omgekeerd is het taboe op homoseksualiteit in de lagere kringen weer sterker dan bij de elites.

Vaak laten hijra’s zich castreren, maar dat is omstreden. Volgens sommigen stimuleert castratie de magische krachten, volgens anderen is de ingreep een verminking van Gods schepping.

Hijra’s komen, behalve in Bangladesh, ook voor in India, Pakistan en Nepal, onder verschillende benamingen. In al die vier landen kregen ze in 2013 en 2014 een officiële status als ‘derde sekse’. Dat was enige jaren voordat NS-stations ‘dames en heren’ inruilden voor ‘bes­te reizigers’.

Ook hindoes, boeddhisten of christenen kunnen hijra zijn. In 2014 vierden hijra’s in Bangladesh dansend in vrouwenkleren hun eerste hijra-pride, in een voor 90 procent islamitisch land.

‘Morele en religieuze verheffing’

De nieuwe madrasa in Dhaka biedt onderwijs aan 150 hijra’s van alle leeftijden. De bedoeling is dat ze zullen doorstromen naar regulier onderwijs. Maar eerst hebben ze ‘morele en religieuze verheffing’ nodig, vinden de initiatiefnemers, en daarvoor moet de Koran zorgen. Intussen krijgen ze ook alvast beroepsonderwijs.

De school wil de weg effenen naar een normaal bestaan. Vanuit seculier oogpunt is het jammer dat het via religie moet gaan. Toch lijken vooralsnog deze madrasa en de zorg voor een geschuwde seksuele minderheid lichtstraaltjes te zijn in de duisternis van fanatisme.

In de rubriek ‘In de schaduw van de minaret’ leest u bespiegelingen over de islamitische wereld van Eildert Mulder, arabist en oud-redacteur van Trouw.

Lees ook:

Indiase transgenders eisen hun religieuze rechten op, met een beroep op oude Hindoestaanse teksten

Met een beroep op oude hindoeteksten eisen transgenders in India een betere positie op in het Indiase religieuze domein. Tijdens het immense hindoefestival Kumbh Mela liet hun leider van zich horen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden