Wiebe Draijer, bestuursvoorzitter van de Rabobank Beeld
Wiebe Draijer, bestuursvoorzitter van de Rabobank

Nieuwe LeidersWiebe Draijer

Leiderschap is geen heldenverhaal, maar een worsteling, vindt Rabobankbaas Wiebe Draijer

Blijf dichtbij wat je echt drijft, dan ben je tot veel meer in staat dan je denkt én kom je pas echt tot je recht, zegt Wiebe Draijer (55), bestuursvoorzitter van de Rabobank.

Roek Lips

In de Engelse taal”, zegt Rabobank-bestuursvoorzitter Wiebe ­Draijer, “bestaat een mooi begrip: tectonic movement. Eerst is er sprake van een opbouwende spanning, waarvan je de eerste tekenen op de scheidslijn van de tectonische platen van de aarde ruim van tevoren ziet optreden. Op een gegeven moment wordt de spanning te groot. Plotseling schiet het los en meestal komt het resultaat dan nooit precies terecht waar je het zou willen hebben. Daarna ontstaat er een nieuw evenwicht. Ik vind dat een goed beeld voor de veranderingen in onze tijd. De grotere afstand tussen arm en rijk, een bepaalde richtingloosheid, gebrek aan moreel leiderschap en de instabiliteit die daar het gevolg van is. Dat losschieten zien we nu overal om ons heen. En dat gaat schoksgewijs.

Op zoek naar inspiratie en houvast

Hoe vinden we onze weg in een wereld die in crisis en in verwarring is? Roek Lips spreekt daarover met bestuurders, wetenschappers, kunstenaars, denkers en vele anderen, op zoek naar inspiratie en houvast. Klik hier voor eerdere afleveringen uit de reeks.

Video’s van een aantal gesprekken staan op www.nieuweleiders.nl. Regelmatig verschijnen op deze site nieuwe filmpjes. Trouw plaatst een selectie van die gesprekken. Ga naar www.trouw.nl/nieuweleiders voor de bijbehorende filmpjes.

Growing a better world together, dat is onze missie, maar toen we er een tijdje geleden mee naar buiten kwamen, kregen we daar in Nederland veel kritiek op, omdat we deze belofte als bank niet zouden kunnen waarmaken. Ik hoop dat die missie op een dag herkend gaat worden.

“Volgens mij zijn we goed op weg. De volgende stap die we moeten zetten is dat we nog verder durven gaan om deel te zijn van de grotere oplossing die nodig is. Bijvoorbeeld door te bouwen aan een nieuw systeem van duurzame landbouw, en dat boeren die daaraan willen bijdragen een vergoeding krijgen. Of de investering in de bouw van 12.000 flexibele en duurzame huurwoningen. Er zijn systeemveranderingen nodig om het tij te keren gericht op brede welvaart in plaats van het eendimensionale winst/verlies.”

Aan de schandpaal

“In de rol van CEO kom je regelmatig vertwijfeling tegen. ‘Waarom doe ik dit eigenlijk?’ Soms word je aan de schandpaal genageld om een of andere uiting, waar je zelf meestal niet eens bij betrokken bent geweest. Dan word je teruggeworpen op je diepere motivatie en die kun je alleen maar vinden als je regelmatig met jezelf in gesprek bent. Je moet dingen altijd aan jezelf kunnen uitleggen. Waarom wil ik deze intensieve levensstijl volhouden? Wat beweegt mij nu eigenlijk echt? Die diepere motivatie, om maatschappelijk mijn bijdrage te leveren, is een cruciaal onderdeel van wat ik iedere dag doe. Als je dicht bij die motivatie bent, ben je tot veel meer in staat.

“Ik hoop dat er een leiderschapstransitie gaande is waarbij we de persoonlijke motivatie veel meer een eerlijke plek geven. Organisaties en uiteindelijk de wereld gaan er denk ik beter van worden als mensen sneller uitsorteren naar de plek waar ze met hun diepere motivatie het beste tot hun recht kunnen komen. Daar wordt iedereen gelukkiger van.

null Beeld

“Ik geloof heel erg in synchroniciteit als basis voor mijn leiderschap. Toeval bestaat niet. Als je vanuit je diepere motivatie werkt kunnen de mensen die je zogenaamd ‘toevallig’ ontmoet precies de mensen zijn die je nodig hebt. Dan gaan er deuren open en ontstaat er een soort stroom. Er is een soort samenhang, coherentie in de dingen die gebeuren. Dat klinkt esoterisch, maar voor mijzelf is dit een waardevol kompas.

“In al die dingen moet je uitvinden wat je rol is en wat voor jou bedoeld is. Voor mij is dat een heel actief proces. Joseph Jaworski heeft daar het mooie boek Synchroniciteit over geschreven, dat heel betekenisvol is geweest in mijn ontwikkeling. Ik ben sindsdien altijd op zoek naar het schijnbare toeval, omdat dat je op bijzondere plekken kan brengen. Het was bijvoorbeeld helemaal niet logisch dat ik de stap maakte van de SER naar mijn huidige stoel. Maar het klopt nu wel heel goed met de veranderingen die in de maatschappij plaatsvinden, en waar de bank op moet inspelen. Dat loopt helemaal samen met wat voor mij belangrijk is in mijn ontwikkeling en mijn diepe overtuiging dat mijn belangrijkste waarde is om een positieve bijdrage te leveren aan onze leefomgeving.”

Weerstand helpt je vooruit

“Achteraf kun je vaak beter begrijpen hoe de lijnen van je leven samenkomen. Ik heb geleerd om daar veel meer voor open te staan. Dat kan ook betekenen dat je erachter komt dat je tijd erop zit en dat je klaar bent op een bepaalde plek. Het geeft je meer vrijheid van bewegen. Niet in de zin van ‘Ik doe maar wat’, maar actief meebewegen met wat het leven van je vraagt. Dat betekent niet dat het dan allemaal vanzelf gaat. Het is fout na fout, vallen en weer opstaan. Die weerstand moet je ook opzoeken om vooruit te komen.

“Ik heb geleerd om bijvoorbeeld bij speeches voor grote groepen mij nauwelijks meer gedetailleerd voor te bereiden. Het aandurven om het verhaal te laten plaatsvinden in de ruimte die er is, in plaats van proberen te onthouden wat je wilde vertellen, waardoor je verkrampt overkomt. Durf gewoon te vertellen wat er is. Brutal honesty is de start van echte verbetering en in mijn ogen echt de enige manier om tot maximale prestatie te komen. Eerlijk zijn is voor mij de hoogste waarde.

null Beeld

“Echt leiderschap is voor mij totale integriteit, transparantie en ook vastberadenheid. Je wordt niet alleen gevraagd om een bepaalde rol te vervullen, maar ook om door te gaan als er veel weerstand is. Visie is belangrijk aan de ene kant, maar ook de bereidheid om je nek uit te steken en te gaan staan voor iets wat op lange termijn een grote bijdrage kan leveren. Dat resultaat is vaak niet zichtbaar op het moment dat je begint. Dan komt het aan op de puurheid van je motivatie, je overtuigdheid en de transparantie in de communicatie. Daar mag geen laagje schone schijn overheen zitten. Leiderschap is geen heldenverhaal, maar een worsteling.”

Autoriteit gaat over vertwijfeling

“In de klassieke hiërarchie konden leiders zich als autoriteit gedragen en gingen daar soms zelf in geloven. Ik vind dat niet waarachtig. Ik denk dat de binnenkant van autoriteit in deze tijd veel meer over vertwijfeling gaat, het voeren van het gesprek met jezelf en dat ook durven benoemen.

“Ik loop weleens hard met een coach. Hij vertelde mij dat hij het verwijt krijgt dat hij niet hard genoeg is tegen zijn sporters. ‘Maar dat is een fout beeld,’ zei hij. ‘Het is de bedoeling dat je in verbinding bent met de worsteling van die sporter en alleen als die sporter zijn worsteling durft te delen kun je hem coachen naar de plek van bestemming.’

“In de nieuwe versie van autoriteit is authenticiteit belangrijker dan rang, hiërarchie en opleiding. Authenticiteit betekent voor mij dat je handelen klopt met wat je vindt en zegt, en dat mensen dat herkennen. Ik hoop dat dat dat erkend gaat worden als model voor leiderschap. Ik denk dat er bij een groeiende groep CEO’s sprake is van die diepste motivatie zoals ik die net beschreef, en ik hoop dat die authenticiteit de ruimte krijgt, en ook waardering. Als we het meer gaan erkennen en aanmoedigen, dan wordt dat makkelijker.”

Barbertje moet hangen

“In onze huidige Nederlandse cultuur is dat wel lastig. We stellen hoge eisen aan reputatie, en dat is ook kwetsbaar. Het is tegenwoordig al snel: ‘barbertje moet hangen’. Een klant met een vervelende ervaring kan die zo maar op mij projecteren en daar kan ik veel last van ondervinden.

“Het enige instrument dat ik dan heb, is persoonlijk verbinding maken en het gesprek aangaan. Bij alle keuzes die we maken wil ik daarom de toets doen: kan ik op straat aan een willekeurige voorbijganger, man, vrouw, kind, uitleggen wat we net hebben gedaan? Authentiek betekent voor mij ook dat ik op alles aanspreekbaar ben.

“In de eerste twee jaar dat ik voor de bank werkte dacht ik dat ik actief aan de slag moest om de reputatie van de bank te corrigeren. Inmiddels geloof ik er niet meer in dat je zoiets actief kunt beïnvloeden. Je moet gewoon zo goed mogelijk doen wat volgens jou de bedoeling is. Vertrouwen moet je verdienen en moet je ook gegund worden. Nederland is hier een bijzonder land in. De reputatie van onze bank is hier aanmerkelijk minder dan in andere landen. Maar dat ge-jen heeft eigenlijk ook een positieve kant. Ik heb geleerd om het te gebruiken als een motivator om het goed of nog beter te doen, in plaats van dat het iets is waar ik me zorgen over maak. Natuurlijk is het weleens frustrerend en zou je graag willen dat je erkenning krijgt voor wat je allemaal doet, maar ik denk dat het in deze tijd met sociale media in zekere zin een illusie is. Als je daar als CEO erg gevoelig voor bent, dan moet je er niet aan beginnen.

“Als ik mezelf afvraag wat ik anders had kunnen doen, dan denk ik vaak: ik had nog moediger kunnen zijn, verder kunnen gaan, nog dieper vanuit mijn motivatie kunnen handelen. Dan had ik misschien sneller meer kunnen bereiken. Dus als ik praat over de hoop dat de volgende generatie dat in zich heeft, dan praat ik eigenlijk over wat ik zelf nog zou willen bereiken. Het is dus ook een persoonlijke aanmoediging.”

Op zoek naar inspiratie en houvast

Hoe vinden we onze weg in een wereld die in crisis en in verwarring is? Roek Lips spreekt daarover met bestuurders, wetenschappers, kunstenaars, denkers en vele anderen, op zoek naar inspiratie en houvast. Klik hier voor eerdere afleveringen uit de reeks.

Video’s van een aantal gesprekken staan op www.nieuweleiders.nl. Regelmatig verschijnen op deze site nieuwe filmpjes. Trouw plaatst een selectie van die gesprekken. Ga naar www.trouw.nl/nieuweleiders voor de bijbehorende filmpjes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden