RecensieReligieboek

Leiderschap in de kerk bestaat, doe niet of dat niet zo is

Leon van den Broeke en Eddy Van der Borght (red.)
Religieus leiderschap in post-christelijk Nederland
KokBoekencentrum, 302 blz., € 29,99
★★★☆☆

De auteurs

Het boek is geschreven door een groep theologen die zich de afgelopen tien jaar bezighielden met het thema leiderschap in de kerk. Ze zijn veelal gespecialiseerd in praktische theologie of de theologie van het kerkelijk ambt of het kerkrecht.

Thematiek

Het zal niet verwonderlijk zijn dat de eigenschappen van een postmoderne samenleving ook volop aanwezig zijn in de kerk. Toegenomen individualisme, versnippering van oude structuren en afbrokkeling van instituten zijn op allerlei manieren merkbaar in de kerk en hebben invloed op haar positie. Ook het soort leiderschap (of liever: niet-leiderschap) dat bij zo’n samenleving hoort, vind je in de kerk terug. De schrijvers van dit boek stelden zichzelf de vraag: hoe staat het ervoor met leiderschap en ambt over de breedte van de kerk en wat zijn nu de uitdagingen en aanbevelingen?

Pakweg de helft van het boek biedt vooral verslagen van interviews met kerkleiders om een beeld te krijgen van de situatie. De tweede helft biedt interpretatie en analyse.

Opvallend

Een paar opvallende signaleringen: “De predikant voelt zich geen leider.” Voorgangers van verschillende gezindten geven aan dat zij zich eerder herkennen in rollen als ‘herder’ en ‘bondgenoot’ dan in die van ‘leider’. Terwijl je feitelijk als voorganger/pastoor wel leider bent. Ook in een postmodern klimaat waarin organisaties een meer gedeeld en breder soort leiderschap kennen, vloeit er gewoon macht naar je toe. Ga bewust en verantwoordelijk in die positie staan, lijkt dit boek te willen zeggen, maar doe niet net alsof dat leiderschap er niet is.

Verder kun je in een boek over postmodern leiderschap natuurlijk verwachten dat de aandacht meer naar ‘de persoon’ van de leider uitgaat dan in een tijd waarin die persoon meer opging in zijn of haar ambt. Zonder dat de schrijvers van dit boek nu de hbo-theoloog of anderszins de lekenbewegingen willen devalueren, doet zich tegen het eind van het boek echter een voorzichtige sacramentele wending voor: er vindt een soort een herwaardering plaats van het begrip ambt vanuit de waardigheid om voor te gaan in de liturgie, zoals het geworteld is in de oude kerk.

Meest informatieve zinnen

“De langetermijntrends in de westerse cultuur hebben invloed op de aard van religieus leiderschap door het ondermijnen van traditionele bronnen van gezag (instituties en hun symbolische universum), en door het stimuleren van nieuwe vormen van leiderschap die rusten in charisma en morele autoriteit. Deze persoonlijke typen van leiderschap zullen ondernemend moeten zijn, moreel authentiek en lichamelijk in de betekenis van open naar de niet-rationele registers van onze menselijkheid.”

Redenen om dit boek niet te lezen

Het boek presenteert zichzelf nadrukkelijk als een verslag van work in progress. De schrijvers laten zien waar ze over aan het nadenken zijn geweest (onaf) en wat voor gegevens ze nu hebben (nog te weinig). Het boek geeft een indicatie van voorlopige gegevens en een voorlopige denkrichting waaruit de lezer wat trends en rode lijnen kan oppikken. Een heel sprankelend boek voor een breed publiek levert dat niet op.

Zeer veel bladzijden in dit boek nodigen uit om flink door te bladeren (beschrijvingen van kerkgenootschappen, interviewprocedures en dergelijke). De dichtheid van werkelijk boeiende informatie is soms erg laag.

Redenen om dit boek wel te lezen

Ik kan me vooral voorstellen dat dit boek interessant is voor kerkleiders (dominees, pastoors en hoe ze maar heten) en kerkelijk bestuurders. Vooral de ‘herontdekking’ van het belang van goed leiderschap lijkt me wel degelijk relevant voor iedereen die een soort leidersrol in kerken vervult.

Ook bevat het boek hoofdstukken die direct ingevoerd kunnen worden in de curricula van theologische opleidingen. Want dat is een van de scheve zaken die het boek constateert: theologen worden opgeleid voor een vorm van religieus leiderschap in de hedendaagse context, terwijl dit niet nadrukkelijk gethematiseerd is in hun opleiding. Vandaar een hoop gekerm en gekreun van predikanten: ze bevinden zich in een rol die ze veelal niet echt wensen en waar ze ook niet voor opgeleid zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden