Beeld Trouw

ColumnWelmoed Vlieger

Laten we vermijden dat we vrijwillig de kant van China opgaan

Het heeft iets wrangs: terwijl Nederland zich druk maakt over de vraag of het verplichten van mondkapjes grondwettelijk is toegestaan, is China bezig de westerse wereld te vervangen als de dominante factor in de wereld. Waar eindigt de Chinese machtsuitbreiding? En welke lessen vallen er uit de zorgelijke ontwikkelingen te leren?

‘China heeft geen ideologie, geen religie, geen morele agenda. Het is een staatskapitalistische dictatuur geworden’, zo merkte de Chinese kunstenaar en politiek activist Ai Weiwei onlangs op.

Wat het gebrek aan moraliteit betreft hoeven we enkel maar de blik te werpen op de genocide die op dit moment in China gaande is. Ten minste een miljoen Oeigoeren en andere moslims worden systematisch opgesloten in gevangeniskampen. Steeds meer bewijzen komen naar boven dat zij geconfronteerd worden met martelingen, moord, uithongering, seksueel geweld, slavenarbeid en gedwongen orgaanwinning. De wereld zwijgt in alle toonaarden.

Dan is er de kwestie rond Hongkong. Begin juli heeft Peking een controversiële veiligheidswet verordonneerd die het ideaal van een vrij en democratisch Hongkong hardhandig heeft stukgeslagen. De veiligheidswet, die ‘afscheiding, ondermijning, terrorisme en samenspanning met buitenlandse krachten’ strafbaar maakt, blijkt nogal breed interpretabel en leidde al meteen tot de arrestatie van honderden demonstranten.

Big Brother in het kwadraat

Een andere, minder bekende ontwikkeling die ik persoonlijk ook buitengewoon zorgwekkend vind, is China’s inzet van kunstmatige intelligentie. President Xi Jinping gebruikt de technologie om de totalitaire controle van zijn regering naar een hoger plan te brengen en exporteert deze naar regimes over de hele wereld. Met een allesziend digitaal systeem van sociale controle wordt het binnen afzienbare tijd mogelijk om – via honderden miljoenen camera’s die gebruikmaken van uiterst geavanceerde algoritmen – potentiële andersdenkenden te identificeren. Big Brother in het kwadraat.

Anders dan Ai Weiwei zie ik vooral een land met een ideologie die de Duitse filosoof Habermas – en ik parafraseer enigszins – de ‘Wirtschaft als Ideologie’ noemde. Decennialange (en misschien wel eeuwenlange) praktijken hebben in China een collectivisme voortgebracht waar vrijwel iedereen zich al dan niet gedwongen bij neerlegt en die nu wordt verbonden met het alomtegenwoordige gebod van de effectieve welvaart. De meerderheid is tevreden, het collectivisme wordt verder geperfectioneerd via de moderne technologie en door gewetenloos de economische strijd aan te gaan met de tech-reuzen. Die zijn in China niet gebonden aan regels rond privacy, ethiek etc. Hetzelfde geldt voor de biologische wetenschappen: de voortplantingswetenschap kent eveneens vrijwel geen belemmeringen op genoemde gebieden. En hoe staat het met de regelgeving rond corona en de ontwikkeling van vaccins?

Economie en welvaart zijn in China kortom verworden tot een allesbepalend en alles legitimerend fundament. In een collectivistische staat is die combinatie effectief en dodelijk tegelijk. Dodelijk voor mensenrechten, voor vrijheid en voor de mens zelf, die gereduceerd wordt tot een productiemiddel zonder innerlijkheid of ziel. Natuurlijk verkommert een mens in zo’n samenleving, maar om de gevolgen daarvan in te dammen is er de voortdurende nadruk op controle, status, geld en carrière. Laten we in het Westen vermijden dat we vrijwillig deze kant opgaan.

Welmoed Vlieger (1976) studeerde wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing, en ook wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Lees haar columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden