Het misbruikschandaal bij The Voice of Holland leidde alom tot verbazing. Beeld ANP Kippa
Het misbruikschandaal bij The Voice of Holland leidde alom tot verbazing.Beeld ANP Kippa

Theologisch ElftalGrensoverschrijdend gedrag

Laat het schandaal rond The Voice zien dat de seksuele vrijheid te ver is doorgeslagen?

Hoe kon het seksueel grensoverschrijdend gedrag bij The Voice zo lang onopgemerkt blijven? En kan dat iets te maken hebben met de seksuele moraal?

Sjoerd Mulder

Het misbruikschandaal bij The Voice of Holland leidde alom tot verbazing. In het veelbekeken televisieprogramma bleek achter de schermen ruimte voor seksueel grensoverschrijdend gedrag door een aantal medewerkers. Hoe kon dit bij de anderen zolang onopgemerkt blijven? Organisatie-adviseur Jan Hille Noordhof schreef afgelopen zaterdag in een opiniestuk in deze krant dat omstanders sinds de jaren zeventig niet meer zo goed grenzen durven stellen, uit angst voor vertrutting en puritanisme.

Maar situaties als die bij The Voice laten zien dat duidelijke en expliciete normen wellicht heel heilzaam zijn. Moeten we met zijn allen weer puriteinser worden? Is de seksuele vrijheid misschien te ver doorgeslagen?

Belangen van machtigen

Matthias Smalbrugge, hoogleraar Europese cultuur en christendom aan de Vrije Universiteit te Amsterdam: “Ik zou zeker niet terug willen naar een puriteinse moraal. Dat roept bij mij het beeld op van de negentiende eeuw waar homoseksualiteit strafbaar was en seks niet plezierig was, maar alleen maar voor de voortplanting mocht bestaan. Tegelijkertijd was het natuurlijk de tijd van mannen die er reeksen minnaressen op na hielden. En dat wijst op een groot risico van welke regelgeving dan ook: als je niet goed nadenkt, beschermt die regelgeving vooral de belangen van de machtigen en wordt machtsmisbruik nog steeds gelegitimeerd.”

Lody van de Kamp, rabbijn en schrijver: “De seksuele moraal van de jaren zestig heeft ons veel gebracht. We hebben daar dingen bespreekbaar leren maken, en dat is op zichzelf heel goed. Maar de oplossing is vaak heel naïef geweest: want als je alle regels loslaat, is er nog steeds de mogelijkheid van misbruik.

Schaamdelen van de priesters

“De waarheid is dat de mens altijd en overal gevoelig is voor seksuele verleiding. In het bijbelboek Exodus lezen we in hoofdstuk 20 over het hoogtepunt van Gods openbaring. Hij geeft daar de Tien Geboden aan de wereld; een historisch moment. Je zou zeggen: op dat ultieme moment in de geschiedenis is de seksuele verleiding vast eventjes afwezig. Maar een van de eerste concrete regels die volgt ná dat hoogtepunt is de volgende: het altaar dat voor God gebouwd moet worden, mag geen trappen hebben. Want anders zouden mensen de schaamdelen van de priesters zien. Als dus zelfs in zo’n bijzonder moment al zorgvuldige waarborgen ingebouwd moeten worden tegen seksuele grensoverschrijding, dan moeten we niet naïef doen en ook die waarborgen inbouwen in zaken van amusement en sport.”

Smalbrugge: “Ik zou huiverig zijn om te snel met bijbelse voorschriften te komen. Voor je het weet bezoedel je zoiets moois en positiefs als seksualiteit. Wat mij wel aanspreekt is dat de Bijbel vol seksuele metaforen staat: God baart de schepping, is de jaloerse minnaar, wordt bedrogen door de mensen, enzovoorts. God wordt in de relatie met de mens daarmee vaak als de vrouw in de relatie voorgesteld, en dus als de zwakkere. En dat is frappant: God eist niet onze onderdanigheid, maar wil ons kunnen vertrouwen. Dat zijn we in de religie vaak vergeten; dan grijpen we terug op heel mannelijke regels en geboden. Maar het gaat dus uiteindelijk om vertrouwen.

“Dat is ook het hypocriete van de situatie bij The Voice. Die wordt door een commerciële zender uitgezonden, eenzelfde type zender als die ook een programma als Temptation Island uitzendt. Dat format drááit om het kapotmaken van het vertrouwen dat zo belangrijk is bij seksualiteit. Dan moet je niet raar opkijken als vervolgens de veiligheid van die oefenruimte ook op de werkvloer met voeten getreden wordt.”

Onduidelijkheid

Van de Kamp: “Wat mij inderdaad vooral verbaasde in de reacties op The Voice, was de verbazing zelf. Hilversum is geen Efteling! Het wil wel een droomwereld van prachtige liefde schetsen, maar we kunnen allemaal in de Privé en Story lezen hoe onveilig en instabiel de relaties daar vaak zijn. Mensen in die wereld gaan van de ene naar de andere partner. Dat werkt onduidelijkheid en ongelijke machtssituaties in de hand, en het verbaast mij dan niet dat het daar misgaat.

“In de joodse wetgeving is er het begrip ‘jichoed’: je mag niet in afzondering zijn met andermans vrouw in één huis. Dat wordt wel eens enorm puriteins gevonden, maar het is niet anders dan mensen in een professionele setting die de deur op een kiertje laten staan als ze met zijn tweeën in een kantoor zijn. Of een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) vragen als je ergens moet solliciteren. Of het nu gaat om amusement, sport of welke andere activiteit ook: we moeten eerst zorgen dat het veilig is. Want verleiding ligt nu eenmaal constant op de loer. Sinds de jaren zestig horen mensen dat niet zo graag. We willen niet meer krampachtig met seksualiteit omgaan. Maar het is naïef om te denken dat je, door vrij met seksualiteit om te gaan, de verleiding stopt.”

Bevrijding van regels

Smalbrugge: “Dat ben ik met je eens. Maar het is ook naïef om te denken dat je met regelgeving alleen het probleem oplost. Seksualiteit is niet negatief, het is een positieve kracht. Voor je het weet, speel je met regelgeving juist de machtsmisbruikers in de kaart. De seksuele revolutie was een bevrijding van regels, maar daarmee ook een protest tegen machtsmisbruik: vrouwen mochten opeens voor zichzelf opkomen.

“Ik geloof niet dat regelgeving alleen voldoende is. Je kunt nog zoveel waarborgen inbouwen en vertrouwenspersonen aanstellen, uiteindelijk moeten die hun betrouwbaarheid uit meer dan het systeem halen. En daarmee is dit schandaal natuurlijk verwant aan een veel breder maatschappelijk probleem: een gebrek aan betrouwbaarheid. Een overheid die belooft niet meer te gaan boren in Groningen, en vervolgens onbetrouwbaar blijkt, is in die zin de keerzijde van dezelfde medaille. We moeten eerst nadenken over wat dat eigenlijk is: betrouwbaarheid. Pas dan kunnen we daar regels en structuren aan koppelen.”

null Beeld

In het Theologisch Elftal reflecteren twee godgeleerden uit een poule van elf op de actualiteit. Lees hier eerdere afleveringen terug

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden