Nieuwe leidersLena Hartog

Klimaatactivist Lena Hartog: ‘Iedereen die zelfs maar één mens inspireert, is een leider’

Lena Hartog: ‘Autoriteit gaat erover in hoeverre jij in staat bent in een behoefte te voorzien’.

‘Iedereen die zelfs maar één ander inspireert, is een leider’, zegt klimaatactivist Lena Hartog. Daaraan heeft de wereld een immense behoefte, is haar overtuiging.

“Ik hoop echt dat we in nieuw tijdperk zitten”, zegt Lena Hartog (28). Ze is klimaatactivist, en als sociaal ondernemer verantwoordelijk voor crowd-acting campaigns, waarbij ze met een groep mensen over de hele wereld acties onderneemt. “Het is te vroeg om te zeggen wat dat nieuwe precies gaat worden, maar ik denk wel dat we de conclusie kunnen trekken dat hoe we het hiervoor deden onwerkbaar is geworden.

“Verandering begint altijd met een erkenning van de realiteit: als je de feiten kent is de kans groter dat je in actie komt. En het is nodig dat we collectiever gaan denken. Ikzelf ben als millennial niet opgevoed met het idee van het collectief: ik ben opgegroeid in een heel individualistische samenleving. Ik heb nauwelijks meegemaakt hoe groepen mensen verandering kunnen bewerkstelligen; dat is meer iets van de generatie van de sixties en de seventies. 

“Het collectieve terugvinden betekent dat je niet alleen denkt dat het leuker is met andere mensen erbij, maar ook dat het noodzakelijk is dat we samen met anderen in actie komen. Dat vind ik een van de belangrijkste stappen nu – en dat is best een spannende, want juist dat individualistische heeft ook voor heel veel vrijheid gezorgd. Het is nu dus de kunst om een nieuwe vorm van collectiviteit te vinden, gebaseerd op gedeelde waarden, met een gezamenlijk doel, terwijl er tegelijkertijd ruimte is voor individuele vrijheid: wie je bent, hoe je je kleedt, met welk geslacht je je identificeert, wat je met je eigen leven doet. Gelukkig stellen heel veel mensen zich daar al voor open. Mijn idee is: we moeten elkaar hoop geven. Beginnen met de feiten, helpen op een collectieve manier beginnen te denken en tegelijkertijd de diversiteit van al die mensen binnen dat collectief omarmen en vrijheid te geven. Wij zijn niet helemaal onafhankelijk, we zijn een soort interafhankelijk.”

Waarom denk je dat we dan andere keuzes gaan maken?

“Ik ben heel erg geïnspireerd door de transgenderbeweging en mensen die echt op weg zijn naar een soort non-binaire wereld. Vrouwen en mannen mogen voor de wet in het westerse deel van de wereld hetzelfde zijn, maar er zijn nog heel veel verwachtingen over wat je als man en als vrouw moet zijn en waar relaties aan moeten voldoen. We denken nog steeds in die hokjes. Ik denk dat we nu naar een wereld gaan waarbij je als méns ter wereld komt met een bepaald lichaam en dat je vervolgens gaat uitzoeken welke karaktereigenschappen je prettig vindt, welke hobby’s je leuk vindt, welke beroepen bij je passen. Maar dan wel onafhankelijk van je geslacht en los van de vraag hoe je met elkaar in relatie wilt staan.

Lena Hartog: ‘Voor mij zijn moed en hoop ook een keuze'.

“Ook als het over huidskleur gaat zou je kunnen zeggen: voor de wet zijn alle rassen allang gelijk. Maar in deze tijd kijken we niet alleen naar de wet, maar ook naar wat er in de samenleving en vooral in onze eigen mindset speelt. Welke hiërarchieën bestaan daar nog in? Kijk naar Black Lives Matter. Als het om huidskleur gaat, doen we met zijn allen alsof dat geen rol meer speelt. Maar voor heel veel mensen is het in hun denken nog normaal dat witte mensen ergens toch beter zijn dan zwarte mensen. En dat de pijn van witte mensen belangrijker is dan de pijn van zwarte mensen. Maar ik denk dat we onderweg zijn naar een maatschappij waarin het niet meer uitmaakt van welk ras je bent en dat we gaandeweg een daadwerkelijke vertegenwoordiging gaan zien van iedereen. Niet alleen af en toe een extra iemand met een migratie-achtergrond als een soort toevoeging aan je team, maar gewoon vanzelf. Misschien komt dat vooral omdat we nu pas gaan beseffen dat we in het verleden al zo ongelooflijk veel talenten zijn misgelopen.

“Een vraag die daarbij van belang is: hoe kunnen wij leiden door te volgen? Dat vraagt om een andere opstelling. Ik als ‘wit’persoon kan nu juist ervoor kiezen te luisteren naar mensen van kleur en zo kunnen we allemaal meer plaatsmaken en meer gaan volgen. Dat vraagt ook om het inleveren van macht. Ik ben persoonlijk zeker bereid een stapje opzij te doen.”

Zie jij jezelf als nieuwe leider?

“Als je leiders definieert zoals ik dat doe, dan hoop en denk ik van wel. Mijn idee is: iedereen die zelfs maar één mens inspireert, is een leider. Ik ambieer niet die ene grote nieuwe leider zijn, maar ik wil ook niet één grote nieuwe leider hebben. Ik wil dat er heel veel nieuwe leiders zijn. Mensen die zich afvragen: Wat zijn eigenlijk de regels van het spel dat we met elkaar spelen? Hoe kunnen we het doel van dat spel veranderen? En hoe maken we daarin meer ruimte voor ons hart, of onze ziel, als je daarin gelooft? Leiden alleen vanuit je cognitie, vanuit je denken, leidt tot heel beperkte resultaten. Dus ik zoek naar nieuwe leiders en vertrouw op leiders die ook weten te leiden vanuit hun emotie en vanuit hun hart.

“Daarbij speelt nog iets anders. Met de huidige nadruk op individualisme en economische groei zullen we nooit welvaart voor iedereen krijgen. Uiteindelijk zal minder gerichtheid op winst en consumptiegroei meer mensen gelukkiger maken. Ik denk helemaal niet dat mensen alleen maar op aarde komen om rijk te worden.”

Wat vraagt dat van de huidige generatie leiders?

“Je kunt wel allerlei titels en functies verzamelen, maar welk probleem ben je precies aan het oplossen? Autoriteit gaat er voor mij altijd over in hoeverre jij in staat bent om in een bepaalde behoefte te voorzien. Het is logisch dat dokters een bepaalde autoriteit hebben. Zij kunnen iets wat andere mensen niet kunnen maar wel nodig hebben. Maar over heel veel andere soorten van autoriteit ben ik steeds sceptischer geworden. De autoriteit van mensen die niet op een klassieke manier hun plek bemachtigd hebben, bijvoorbeeld door zelf te ondernemen en een sociaal media-mini-imperium op te bouwen, is toegenomen. Dat zijn mensen die hun geld verdienen op een direct controleerbare manier: als jij tienduizend volgers hebt op Instagram en je doet iets wat die volgers niet willen, dan krijg je dat meteen te horen. Dat soort feedback heeft lang ontbroken bij veel mensen in afgeschermde, hoge functies.

“Soms is dat ook frustrerend: de gedachte dat veel mensen die nu veel over mijn toekomst te zeggen hebben, zelf minder lang zullen leven, en zelf ook veel minder last van dingen gaan hebben. Terwijl zij nu de leiding hebben over bijvoorbeeld de aanpak van klimaatverandering. Daar kan ik niet helemaal bij: hoe mensen die veel langer de kans hebben gehad om te leren over al deze problemen toch niet zijn gaan handelen en het voor zichzelf vervolgens goedpraten. Dat verbaast me echt en maakt me soms ook echt heel boos.”

Niet moedeloos?

“Moedeloos is niet het goede woord. Voor mij  zijn moed en hoop ook een keuze. Maar ik ken zeker ook mijn sombere periodes, zoals zoveel jonge mensen op het ogenblik. Ik denk dat het gebrek aan verbondenheid met de natuur en met de mensen aan de andere kant van de wereld gekoppeld is aan de onverbondenheid met je eigen leven die je soms kunt voelen. Mijn eigen reis, waarin ik me ontwikkeld heb tot klimaatactivist, is één op één samengegaan met een reis terug naar mijn eigen gevoelens en het hervoelen van de ziel waar ik voor mezelf in geloof.”

Wat bedoel je daarmee? Waar gaat bezieling voor jou over?

“Ik ben niet religieus opgevoed. Ik ben zelf op zoek gegaan. Waar zitten die grotere antwoorden en grotere vragen? Daarbij ben ik naar spiritualiteit gaan kijken en naar leren omgaan met levensvragen. Voor mij is ‘ziel’ een fijn, neutraal woord, dat ik dus zelf mag invullen. Het is veel meer je innerlijk toelaten, in plaats van wat je van buiten allemaal hebt meegekregen, de boodschappen die jou verteld zijn. En daar dan naar handelen en voor durven staan. Herinneringen aan wat je diepste stem je hele leven al vertelt. Het is te vergelijken met hoe kinderen op de wereld reageren. Voelen wat je voelt als je in een bos staat, in de natuur, of wat er met je gebeurt als je ziet dat mensen pijn hebben.

“Ik geloof dat je leven is gemaakt voor grote dingen. Vroeger leefde ik met de angst: ‘Ben ik goed genoeg, kan ik wel iets betekenen in de wereld?’ Nu leef ik anders. Ik voel veel meer, niet omdat ik dat wil, maar omdat het me gevraagd wordt. Wat vraagt de wereld van mij en wat voor antwoord komt er dan uit mijn ziel? Ja, natuurlijk gebruik ik vervolgens wel mijn hersenen om daar een goed plannetje voor te maken. Ik denk dat iedereen die echt bezield probeert te werken daarmee de wereld ook echt verder helpt.”

Lees ook:

Nieuwe leiders

In deze interviewreeks spreekt Roek Lips met bestuurders, wetenschappers, kunstenaars en vele anderen. Hier vindt u eerdere afleveringen uit de reeks.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden