Zin in het alledaagseJikke Verhulst

‘Kiezen voor liefde heeft zin en geeft zin, maar in het dagelijks leven staat er een hoop in de weg’

Jikke Verhulst in een weiland. Beeld Lars van den Brink

Welk verhaal geeft uw leven zin? In deze reeks vertellen Trouw-lezers hun zingevingsverhalen. Vandaag: Jikke Verhulst (58): ‘Ik werd overstroomd door gevoelens van blijdschap, ontzag, nietigheid en tegelijkertijd grootsheid en grote dankbaarheid. Eén met alles.’

De vraag naar de zin van mijn leven werd voor het eerst wakker geschud op mijn dertiende, toen ik op de bank in de woonkamer van mijn ouders het ‘Dagboek van Anne Frank’ zat te lezen. Haar geschiedenis speelde zich nauwelijks twintig jaar voor mijn geboorte af in het land waar ik woonde. Zo dichtbij. Ik had haar kunnen zijn, ze was ook nog eens even oud als ik. Mijn ­vader was van de leeftijd van de Duitse soldaten die haar wegvoerden. Hij had een van die soldaten kunnen zijn als zijn wieg een stukje oostelijker op deze aardbol had gestaan. Had ik zelf niet óók die SS’er kunnen zijn? Het leek me toeval of we dader of slachtoffer zijn. Wat zou ik hebben gekozen? Hoeveel keuze zou ik hebben gehad? Mijn conclusie: we zijn allemaal tot zoiets in staat.

Dat besef verpletterde me. Dat ik, dat de mensheid in staat is tot het verzinnen, plannen en uitvoeren van zo’n systematische volkerenmoord is een realiteit waarmee niet te ­leven viel. Het was alsof ik uit het paradijs viel, alsof ik in stukken uiteenviel. Wat voor zin heeft het leven dan nog?

De grotere waarheid

Gaandeweg mijn leven kwamen er antwoorden, zinnen die een waarheid leken te bevatten. Zo’n waarheid hoorde ik op mijn twintigste, in een regel van Herman van Veen: ‘Als een soldaat iemand doodschiet, schiet hij uiteindelijk zichzelf dood’. Ik wist dat dit waar was, al kon ik niet uitleggen waarom. Pas jaren later zag ik de grotere waarheid waarnaar deze zin verwees: wij zijn allen één.

Vanaf mijn dertigste ging ik dit ook ervaren. De natuur is daarin leidend geweest. Ik herinner me de eerste keer dat mij zoiets overkwam. Ik reisde door Brazilië, was vijf maanden zwanger. Toen ik in Iguaçu uit de bus stapte en de watervallen zag, kreeg ik tranen in mijn ogen. Ik werd overstroomd door gevoelens van blijdschap, ontzag, nietigheid en tegelijkertijd grootsheid en grote dankbaarheid dat ik daar deel van uitmaakte. Ik voelde me ­samenvallen met het grote geheel: één met ­alles. Vanaf dat moment overkwam dit gevoel me vaker, zonder dat ik daarvoor naar de andere kant van de wereld hoefde te reizen. Het kon ook op het strand van Vlieland of in het Renkums Beekdal gebeuren.

Eén zijn met de natuur wordt wel eens een metafysische ervaring genoemd. Ik noem het dichter bij God komen. Die eenwording kun je niet alleen in de natuur ervaren, dat kan ook met mensen. Denk aan seks, als mensen met elkaar versmelten. Maar het kan ook plaatsvinden zonder dat er een aanraking plaatsvindt. Dat ik een ander aankijk en het gevoel heb dat ik in het universum kijk en het universum naar mij kijkt. Dat soort ervaringen voeden ons, geven ons energie voor het goede te kiezen. Voor de liefde.

Een bloeiende klaproos

Onze natuurlijke staat is verbinding te voelen, één zijn met het Al, en daar gaan we in en uit, dat is een golfbeweging. Rond mijn veertigste ben ik eruit gevallen, alsof ik opnieuw in stukken uiteen viel. Ik voelde me afgescheiden van iedereen en gedeprimeerd. Ik had paniekaanvallen en allerlei fysieke klachten. Niemand wist wat er met me aan de hand was. Later heb ik er, met terugwerkende kracht, het label burn-out aan kunnen hangen. Toen was me dit niet duidelijk te maken. ‘Sodemieter op’, zou ik gezegd hebben als iemand zoiets zou hebben geopperd, dit is gewoon beroerd. Toch overviel me ook in die toestand zo’n eenheidservaring.

Op een ochtend opende ik de tuindeur en zag ik een bloeiende klaproos. Een rode, van het allerroodst dat ik ooit in mijn leven had ­gezien. Het was een kleur die diepte leek te hebben, misschien door het zwarte hart. Ik kon er geen genoeg van krijgen. Ik wilde hem fotograferen, maar hij kwam niet tot zijn recht in dat platte vlak. Ik plukte hem en hij bleef een paar uur goed op de vaas. De volgende dag was hij verwelkt, maar er stonden wel nieuwe klaprozen. Net zo rood, net zo mooi, nee mooier. Ik was opnieuw totaal verrast en even verrukt als de dag ervoor.

Humor helpt

In een studieboek van de Duitse psychiater Fritz Perls, dat ik las tijdens mijn opleiding ­gestalttherapie, kwam ik het woord ‘messianisme’ tegen. Mijn docente gaf een uitleg aan dit begrip waarvan het vooral deze zin was die mij raakte: ‘Een mens kan pas volledig gelukkig kan zijn wanneer er niemand meer is op aarde die lijdt’. Ik denk dat Boeddha en Jezus precies door deze gedachte gedreven werden om te doen wat zij deden: onder elke omstandigheid kiezen voor liefde. Ik begon het leven van deze leraren als een voorbeeld te zien voor hoe ik mijn eigen leven kan leiden. Kiezen voor liefde heeft zin en geeft zin. Maar in het dagelijks leven staat er een hoop in de weg om te kiezen voor liefde. Heel banale dingen soms, zoals de vieze onderbroek die mijn man op de trap heeft laten slingeren. Het vraagt iets van me om te kiezen voor liefde in plaats van voor mijn gebruikelijke afkeuring, chagrijn.

Het is een weg die ik niet beter kan verwoorden dan Etty Hillesum deed: ‘Ik zie geen andere weg, dat ieder van ons inkeert in zichzelf en in zichzelf uitroeit en vernietigt al datgene, waarvoor hij meent anderen te moeten vernietigen. En laten we ervan doordrongen zijn dat ieder atoompje haat dat wij aan deze wereld toevoegen haar onherbergzamer maakt dan ze al is.’ Natuurlijk lukt dat vaak niet, ik ben geen Jezus of Boeddha. Humor helpt: ‘Wie lacht niet die de mens beziet’. En ook de relativering dat ‘het leven een gedoetje is’.

Zin in het alledaagse: verhalen én podcast

Heeft u ook een zingevingsverhaal te vertellen? Mail naar: zingeving@trouw.nl

Alle verhalen uit deze reeks zijn hier terug te lezen. Daar vindt u ook de podcast die bij deze serie verschijnt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden