Klimaatverandering

Kerkleiders van 1,8 miljard gelovigen roepen voor het eerst samen op het klimaat te redden

Paus Franciscus (midden) en patriarch Bartholomeüs (tweede van rechts) in 2016. Beeld AFP
Paus Franciscus (midden) en patriarch Bartholomeüs (tweede van rechts) in 2016.Beeld AFP

Voor het eerst in de geschiedenis doen de leiders van de drie grootste wereldwijde kerkgenootschappen een gezamenlijke oproep aan de wereld: red het klimaat.

“Luister naar de roep van de aarde”, schrijven paus Franciscus, oosters-orthodox patriarch Bartholomeüs en de Anglicaanse aartsbisschop Justin Welby in een verklaring. Welk geloof of welke levensbeschouwing mensen ook aanhangen: “We moeten kiezen voor een ander leven”. De drie geven leiding aan kerken met samen zo’n 1,8 miljard gelovigen.

De drie geestelijken roepen iedereen op om “offers te brengen omwille van de door God gegeven aarde”, schrijven ze in hun ‘gezamenlijke verklaring voor de bescherming van de schepping’. Omwille van toekomstige generaties zal ieder mens zijn levensstijl moeten aanpassen, stelt de verklaring: hoe we reizen, hoe we eten, hoe we ons geld uitgeven, waarin we investeren. “Verlies aan biodiversiteit, aantasting van het milieu en klimaatverandering zijn de onvermijdelijke gevolgen van ons eigen handelen, doordat we in onze gretigheid veel meer van de aarde genomen hebben dan de planeet kan verdragen.”

Dat gedrag heeft bovendien geleid tot grote ongelijkheid en onrechtvaardigheid, schrijven de drie: “De mensen die het meest te lijden hebben onder de catastrofale gevolgen van het misbruik van de aarde zijn de armste mensen op de planeet, die juist het minst hebben bijgedragen aan die gevolgen”. En: “We betalen nu al de prijs voor ons eigen handelen. Maar morgen kan het nog veel erger zijn. [...] Dit is een bepalend moment. De toekomst van onze kinderen en van ons gezamenlijk thuis staat op het spel.”

De geestelijk leiders doen daarnaast de oproep om te bidden voor de regeringsleiders die in de herfst in het Schotse Glasgow samenkomen voor een nieuwe klimaattop.

Aartsbisschop Justin Welby tijdens een dienst in Westminster Abbey in 2018. Beeld REUTERS
Aartsbisschop Justin Welby tijdens een dienst in Westminster Abbey in 2018.Beeld REUTERS

De verklaring kan worden gezien als een voorlopig hoogtepunt in de kerkelijke roep om klimaatverandering tegen te gaan. In de voorbije decennia spraken kerken zich daar vaker over uit, maar in de afgelopen zes jaar klinkt dat pleidooi steeds luider. Het door paus Franciscus geschreven document Laudato si, uit 2015, vormde daarvoor het startpunt. In die encycliek hekelde de paus de ongebreidelde consumptiedrift van het rijke westen en de vernietigende gevolgen daarvan voor het klimaat. Laudato si verscheen niet lang voor de klimaattop van Parijs en heeft daar – zeggen betrokkenen – grote invloed gehad. Sinds het verschijnen van de encycliek staan milieu en klimaat steeds hoger op de kerkelijke agenda’s, ook buiten de rooms-katholieke kerk.

De Groene Kerken

Mede daardoor is ook in protestantse kerken steeds meer aandacht voor de klimaatproblematiek; de pauselijke encycliek werd ook daar gelezen. De Groene Kerken, een Nederlands netwerk van (met name protestantse) kerken die zich inzetten voor verduurzaming, is de afgelopen jaren flink gegroeid: er zijn inmiddels meer dan driehonderd lokale kerken bij aangesloten.

Bij de klimaatmars die Milieudefensie organiseerde, liepen kerkelijke leiders van zowel protestantse als rooms-katholieke huize mee. In de aanloop naar de Kamerverkiezingen van afgelopen voorjaar riep een breed front van Nederlandse religieuze leiders op om te stemmen op partijen die het klimaatprobleem echt willen aanpakken.

Komende maand lopen gelovigen een pelgrimstocht door het land, waarmee ze nog meer aandacht voor de klimaatproblematiek willen vragen. En kerkleden die vinden dat hun kerkleiding nog steeds te weinig doet in de strijd tegen klimaatverandering laten – in manifesten en open brieven – steeds vaker van zich horen.

Patriarch Bartholomeüs gaat voor in een dienst in Kiev, augustus 2021. Beeld EPA
Patriarch Bartholomeüs gaat voor in een dienst in Kiev, augustus 2021.Beeld EPA

“Paus Franciscus vindt dat kerken het voortouw moeten nemen als het om dit soort grote maatschappelijke thema’s gaat”, zegt kerkhistoricus Paul van Geest. “En de muren tussen verschillende kerkgenootschappen doen er voor hem dan niet toe. Wil je geloofwaardig zijn en invloed kunnen uitoefenen – en dat wíl deze paus – dan moet je over kerkelijke verschillen heen stappen. Al zijn inspanningen voor de oecumene en de interreligieuze dialoog hebben daarmee te maken. Tussen de rooms-katholieke en de oosters-orthodoxe kerk zijn in de loop van de eeuwen hevige conflicten uitgevochten, en met de anglicanen net zo, maar die doen er in deze verklaring helemaal niet toe.”

Daarbij heeft het ongetwijfeld geholpen dat Franciscus, patriarch Bartholomeüs en aartsbisschop Welby elkaar al langer als zielsverwant beschouwen. Ook Welby en Bartholomeüs publiceerden eerder over de noodzaak om klimaatverandering tegen te gaan. Bartholomeüs staat om die reden zelfs bekend als ‘de groene patriarch’. Begin vorig jaar gaf de patriarch nog zijn zegen aan een voor de oosters-orthodoxe kerken belangrijk document – For the life of the world geheten – waarvan een flink deel gewijd is aan het belang van milieubescherming en het tegengaan van klimaatverandering. In Laudato si werd door Franciscus naar de teksten van Bartholomeüs verwezen.

Lees ook:

Klimaatactivisme als religie? Dit zijn de voors en tegens

Het klimaatactivisme vertoont soms religieuze trekken. De vraag is of dit noodzakelijk is om het grote publiek de ernst van de situatie te doen beseffen. En, gaan kerken soms niet te ver in hun strijd voor behoud van de schepping?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden